دین های نخستين

برخي معتقدند كه دين اقوام ابتدايي به چند دليل شكل گرفته اند :

نخست :‌ تماشا و انديشه در يك عظمت و بزرگي نامعلوم . مانند آتشي كه از دل كوه فوران مي كند و آبي كه در دريا ها برهم مي غلتند و رودي كه معلوم نيست از كجا مي آيد و به كجا مي رود .

دوم :‌ ترس از آن عظمت . عظمتي كه هم جان مي دهد و هم جان مي گيرد . دريا با دادن ماهي جان آفرين است و با غرق كردن انسان ،‌جان ستان . رود با سيراب كردن كشتزار ها نان مي دهد و با طغيان خود ،‌ خانمان مي گيرد .

خدا از نگاه برخي اديان

يك اشاره ي كوتاه

در آغاز ، و براي رفع سوء تفاهم كساني كه فكر مي كنند بهترين درك را، از خدا آنها دارند و تمام چند ميليارد انسان كره ي زمين مشتي گول و فريب خورده اند ، و براي اين كه تنگ انديشان ِ ازخود متشكر، نويسنده را متهم به كفر و الحاد نكنند ، اعلام مي كنم كه من ، خدا پرستم وخدايم به قول فرزانه ي توس : «‌ زنام و نشان و گمان ،‌ برتراست »‌

خدا در چين باستان

چين يكي از كشورهايي است كه در باره خدا ، به آنگونه كه در بين ما مرسوم است ، زياد سخنوري نكرده است .

شايد ، بتوان گفت : خدا در تفكر چيني ، مانند اكثر جهان ، دوگونه است . خداي خواص و خداي عوام . خداي خواص همان «‌تائو» يي است كه در نوشته هاي پيشينانشان آمده است . بنا به گفته ي چيني ها ، تائو ، تفسير بردار نيست و نمي توان آن را فهميد . تائو چيزي است شبيه به نيرواناي هندي وآنچه فردوسي گفته : « زنام و نشان و گمان برتر است »‌.

مصر و داستان آفريينش

مصريان باستان چند داستان در باره آفرينش داشتند . برخي فكر مي كردند كه خلقت جهان از آسمان آغاز شده است و آسمان و رود نيل از ازل بوده اند . بعقيده آنها اجرام آسماني تنها جسم نبوده اند بلكه صورت خارجي ارواح بزرگي هستند كه اراده خدايان را نشان مي دهند . اين اراده كه هيچ گاه با هم هماهنگ نبوده ،

آفرينش از ديدگاه اسلام و جهان شناسي جديد

آفرينش هستي و انسان از نگاه دين يهود و مسيح

با توجه به اين كه مسيحيان براين باورند كه مسيح تداوم دهنده ي راه موسي است و تورات را كتابي آسماني و بدون ِ تحريف مي دانند ، اخلاق و تاريخ مندرج در تورات را پذيرفته و معتقد به همان گونه آفرينشي هستند كه در سفر پيدايش تورات آمده است . بنا براين جهان بيني و نگاه موسوي و عيسوي يا ، يهودي و مسيحي دراين مورد يك است و شرح آفرينش از زبان تورات همان است كه مسيحيان نيز بدان معتقدند .

آفرينش هستي و انسان ازنگاه بابلي ها

در آغاز، جز پريشاني و نانظمي (خائوس) هيچ نبود. «روزگاري كه هيچ چيزي در بالا نبود كه به نام آسمان خوانده شود، و هيچ چيزي به نام زمين در اين پايين وجود نداشت، آپسو، يعني اقيانوس، كه در آغاز پدر همه چيز بود، و تيامات، يعني خائوس، كه همه چيز ازوي زاييده شده، آبهاي خود را در هم آميختند.» رفته رفته اشيا بزرگ شدن و صاحب صورت شدن آغاز كردند،

آخرت شناسي يهوديّت

به نظر مي رسد كه قابل اعتمادترين مدرك براي كسب اطّلاعاتي صحيح درباره آخرت شناسي يهوديّت دو كتاب مقدّس آنان، "تَنَخ" (عهد عتيق)10 و "تلمود"،11 است.
از بررسي كتاب "تَنَخ"، خصوصاً بخش اسفار خمسه تورات، چنين برمي آيد كه اين كتاب فاقد هر گونه انديشه صريح و روشن نسبت به عالم آخرت است. با وجود اين، در بخش هاي ديگر كتاب مذكور عبارات و تعابيري به كار رفته كه به نحو ضمني بر جهان بازگشت و عالم پس از مرگ دلالت دارند. ليكن، همان مطالب مطرح شده غالباً متفرّق، محدود و مبهم بوده و تحت عناوين "داوري"، "نجات"، "ابدالآباد"، "پيوستن اسماعيل بعد از مرگ به نياكان و اجداد خود" و... آمده است.12

اهميّت معاد در اسلام

مسأله حيات پس از مرگ يا معاد يكي از اصول و اركان دين اسلام17 است و منكر آن خارج از دين اسلام است. از 6666 آيه قرآن مجيد، 1400 آيه آن به اين امر مهم اختصاص يافته18 و از اصل توحيد كه بگذريم، بيش از هر اصل ديگري از جهات گوناگون مورد تحليل و بررسي قرار گرفته است كه بيانگر اهميّت فوق العاده آن است.

آفرينش هستي و انسان ازنگاه بابلي ها

در آغاز، جز پريشاني و نانظمي (خائوس) هيچ نبود. «روزگاري كه هيچ چيزي در بالا نبود كه به نام آسمان خوانده شود، و هيچ چيزي به نام زمين در اين پايين وجود نداشت، آپسو، يعني اقيانوس، كه در آغاز پدر همه چيز بود، و تيامات، يعني خائوس، كه همه چيز ازوي زاييده شده، آبهاي خود را در هم آميختند.» رفته رفته اشيا بزرگ شدن و صاحب صورت شدن آغاز كردند، ولي تيامات، آن الاهة سهمناك، ناگهان در اين انديشه افتاد كه همة خدايان ديگر را از ميان بردارد تا خود، كه خائوس است، بتنهايي سلطنت كند. انقلاب عظيمي پيش آمد و بر اثر آن، نظم و سامان بكلي نابود شد. آنگاه خداي ديگري به نام مردوك، با سلاح خودِ تيامات، به جنگ با او برخاست؛ به اين معني كه چون تيامات دهان خود را براي بلعيدن او گشوده بود گردبادي به دهان او فرو كرد و، چون باد به درون او رفت و شكمش برآمد، نيزه خود را به شكم او فرو برد؛ به اين ترتيب الاهه پريشاني تركيد و مُرد. اين داستان مي‌گويد كه پس از آنكه «مردوك آرامش خود را بازيافت»، تيامات مرده را، همچون ماهي كه براي خشك كردن از درازا به دو نيم مي‌كنند، دوپاره كرد و «يكي از دوپاره را بر بالا آويخت، كه آسمان شد، و پاره ي ديگر را زير پاهاي خويش گذاشت، و از آن زمين را ساخت.» ...

ايران

مُهم است كه بدانيم ؛ هرگاه مردمي با فرهنگي ضعيف ،‌ برمردمي با فرهنگي غني تسلط يابد ،‌ دست به تخريب فرهنگ مردم شكست خورده مي زند و آثار فرهنگي آنها را به عنوان و اسم هاي مختلف از بين مي برد تا ، ضعف فرهنگي خود را بپوشاند . چون ، اگر ملت مغلوب ،‌فرهنگش به جاي بماند و ببيند كه قوم غالب داراي فرهنگ و انديشه اي ضعيف تر از خود است ، در اولين فرصتي كه به دست مي آورد برعليه قوم غالب شوريده و او را ازحكومت ساقط مي كند . چنانكه مي دانيم ، فرهنگ قوي نيازي به نابودي آثار فرهنگ ضعف تر از خود را ندارد ، چون به جا ماندن آن ، سبب افتخار فرهنگ قوي تر شده و با سرافرازي خواهد گفت كه :‌ ببينيد ؛ شما اين بوده ايد و ما اين . ما شما را از بي فكري نجات داده ايم . ما شما را متمدن كرده ايم . ما شما را از ذلت به عزت رسانده ايم . قبول نداريد ، آثار بجا مانده از فرهنگتان را ببينيد .

ایران

نخست ،آفرينش هستي و انسان از نگاه ، دين ِ كهن ِ ايرانيان .

براي ايرانيان ِ عهد باستان ، چندين دين برشمرده اند ،‌مانند ،زروانيسم ، ميترايسم ، زرتشتي ، دين مانوي ،‌ دين مزدكي و ...

بيان نگاه يك يك اين اديان به داستان آفرينش كاري خارج از اين مقال ؛ و براي همين هم به سخني اندك در باره ي اديان قديمي تر بسنده كرده سپس نگاه اسلام آيتي و اسلام روايتي بطور مختصر بيان مي گردد .

آفرينش هستي و انسان از ديدگاه دين اسلام (‌ با اتكا به آيات )

چون هر ايراني ِ مسلمان ، مي داند كه آفرينش هستي و انسان از ديدگاه قرآن چگونه است نيازي به توضيح واضحات نيست و به همين دليل ، به اشاره اي بسيار كوتاه بسنده مي كنيم .

نگاه بعضي جامعه شناسان به دين

به نظر ماركس ، دين اساسا محصول يك جامعه ي طبقاتي است . انديشه هاي او در باره ي دين ، بخشي از نظريه ي كلي اش در باره ي از خود بيگانگي در جوامع طبقاتي به شمار مي آيد . به نظر ماركس ، دين هم محصول از خود بيگانگي و هم بيانگر منافع طبقاتي است . دين هم ابزار فريفتكاري و ستمگري به طبقه زير دست جامعه است و هم بيان اعتراض عليه ستمگري مي باشد و نيز نوعي تسليم و مايه تسلي در برابر ستمگري است .

بت پرستی و فتیشیم

بت ،‌ تنديس يا مجسمه ايست كه به باور برخي ، رابطه آنها را با خدا يا قواي ماورا الطبيعه بر قرار مي كند . بت به زباني عربي صنم گفته مي شود و در گذشته وحال به اشكال گوناگون مورد پرستش قرار مي گرفت و مي گيرد . در گذشته سنگ هايي كه تشخصي داشتند و زيبا تر از ديگر سنگ ها بودند براي ساختن بت برگزيده مي شدند و امروز ، نيز از بهترين سنگ هاي ممكن براي ساختن بت يا به قول مدافعين آن ، براي نمادي كه ياد آور خداست ، از آن استفاده مي كنند و آن را به دست هنرمندان با فلزهاي گرانبها يا گوهرهاي كمياب زينت مي دهند .

پيدايش هستي و انسان ، از ديدگاه دين

داستان ِ چگونگي ِ آفرينش داستان شگفتي است . همه از آن مطلع اند و همه از آن بي خبر .

در باره راز خلقت ، دانشمندان سخني مي گويند و اهل دين سخني ، اما ،‌تقاوتي بس عظيم در اين گفتن هاست . اهل دانش مي گويند كه :‌ « شايد داستان آفرينش چنين باشد . » ولي ، دينداران مي گويند كه :‌‌« داستان خلقت همين است كه ما مي گوييم ولاغير» .

علل پيدايش اديان

ازنگاه فلاسفه

سخن در باره ي دين با توجه به بسته بودن فضا ؛ چه در روزگار سقراط و افلاتون كه به نام مخالفت با دين به انديشمندان شوكران مي نوشاندند و چه در دوران رازي و ابن سينا و دكارت و اسپينوزا ، كه سخن دگر انديشان به تكفير و مجازات مرگ مي انجاميد كاري

خدا يعني عشق و آزادي

ازاين رو ولتر در معنايي كه خود مشخص كرده ، دينداراست . زيرا او دينداري را ستايش خدا ، عشق به آزادي و دادگري مي داند : « دين حقيقي اين است كه خدا را بپرستيم و انساني شايسته باشيم ». هنگامي كه بنجامين فرانكلين فرزند خود را به زيارت ولتر پير برد ، ولتر در حالي كه دست برسر جوان گذاشته بود از او خواست تا خود را وقف « خدا و آزادي » كند .

علل گرايش به دين از نگاه برخي روانشناسي

اريك فروم به نقل از فرويد مي گويد : « منشاء دين ناتواني انسان در مقابله با نيروهاي طبيعي در بيرون از خود و نيروهاي غريزي درون خويش است . دين در مراحل اوليه تكامل انسان ، بوجود آمد ، يعني در هنگامي كه بشر هنوز قادر به استفاده از خرد خود درمقابله با اين

و-تاریخهای عمومی
یکی از عمده‏ترین منابع تاریخ ادیان، تاریخهای عمومی است.دراین تاریخها ابتدا مسأله آفرینش و به دنبال آن داستان پیامبران الوالعزم و غیر آنها از آدم تا خاتم آورده شده است.

منابع
تاریخ ادیان در مفهوم اسلامی آن بیشتر بر پایه روایات شفاهی قرار گرفته و در قالب قصص الانبیا، ملل و نحل و غیره تبلور یافته است.
قصص الانبیا
قرآن مهمترین سند مکتوب با مسلمانان در خصوص تاریخ ادیان است.از سده‏های گذشته مسلمانان داستانهای قرآن راجع به انبیا و پیامبران را، تحت

درآمدی بر منابع ادیان
مسأله اعجاب‏آور پیدایش بشر و چگونگی انتقال وی از«جهالت»به«تمدن»، محتوای تاریخ ادیان را به وجود می‏آورد.مطالعه سیر پیدایش ادیان، صرف نظر از اهمیت تاریخی آن، بعنوان یک حقیقت زنده و عامل مؤثر، در حیات بشر مطرح بوده است و مطالعه تاریخی ادیان ما را برای درک صحیح اسلام آماده می‏کند.

حقوق قراردادی
قرآن در کنار پیمان با خدا و پیمان با پیامبر، پیمانهای متعارف بین افراد جامعه را در زمینه های مختلف نیز ارج نهاده و پیمان شکنی را گناه نابخشودنی می شناسد

حق آزادی
حق آزادی یکی دیگر از چهار حق طبیعی است که محتوای ماده دوم حقوق بشر را تشکیل می دهد.98 شهید مطهری ضمن تقسیم آزادی به آزادی معنوی و آزادی اجتماعی [در برابر اسارت اجتماعی و اسارت معنوی] می نویسد: «از نظر قرآن یکی از هدفهای انبیا این بوده است که به بشر آزادی اجتماعی بدهند و افراد را از

دفاع در برابر متجاوز و ستیز با ظلم
حق دفاع و رویارویی با ستم که نوعی دیگر از حقوق طبیعی است، از دیگر مشترکات ادیان به شمار می آید.84 «أُذن للذین یقاتلون بأنّهم ظلموا و إنّ الله علی نصرهم لقدیر. الذین أُخرجوا من دیارهم بغیر حق إلاّ أن یقولوا ربّنا و لولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لهدّمت صوامع و بیع و صلوات و مساجد یذکر فیها اسم الله

اصول زیست جمعی
قرآن با نگاه به همه ادیان و تعالیم آسمانی، متدینان را به صورت فشرده این گونه تعریف می کند: «إنّ الذین آمنوا و الذین هادوا و النصاری و الصابئین من آمن بالله و الیوم الآخر و عمل صالحاً فلهم أجرهم عند ربهم و لاخوف علیهم و لاهم یحزنون» بقره/62 همانا مسلمان، یهود، نصرانی و صابئی کسانی هستند که به دلیل

اصول مشترک ادیان در انسان شناسی
انسان شناسی دینی عملکرد و رفتار انسان را بازتاب شخصیت درونی فرد می داند که زشت یا زیبا با انتخاب خود او، بر پایه تمایلات مادی یا گرایشهای فطری که

معاد از منظر ادیان
قرآن در آیات بسیاری به مسأله معاد پرداخته است، از آن جمله: «إنّ الذین آمنوا و الذین هادوا و النصاری و الصابئین من آمن بالله و الیوم الآخر و عمل صالحاً فلهم

توحید در آیین زردشت
درآیین زردشت اهورا مزدا خدای یگانه است، خدای فرزانه، نیک، دادگر و اخلاقی است، او فقط چیزهای نیکو می آفریند و پرستندگان خود را تبرّک می بخشد. این خدای یگانه بر تاریخ چیره است و طرحی را که برای جهان دارد به تدبیر خود تحقق می دهد.10 «ای اهورا مزدا همین که تو را با دیده دل نگریستم دراندیشه خود دریافتم که تویی سرآغاز و سرانجام، تویی سرچشمه منش پاک، تویی آفریننده راستی و تویی داور دادگر کارهای جهان.»11
 

نقش دین در رابطه با زندگی اجتماعی با دو دیدگاه متفاوت مورد ارزیابی قرار گرفته است. شماری از دانشمندان بر کارکرد انسجام بخشی و همبستگی آفرینی ادیان آسمانی پای می فشارند و جمعی نیز ادیان را عامل تخاصم و نزاع می شناسند. دیدگاه دوم از موضعی برتر توانسته است با ادعای تخاصم زایی، دین را از صحنه