مراحل خلقت از منظر قرآن کریم و علم

منبع : تفسیر موضوعی قرآن ویژه جوانان، ج 2، ص: 53 ,

با توجه به یافته های علمی و برداشت هایی که از قرآن می شود در مورد مراحل شش گانه احتمالات متعددی می تواند مطرح شود:

1- علامه طباطبائی رحمه الله در المیزان زیر آیه 9 سوره فصلت می نویسند:

«مقصود از «یوم» در (خلق الارض فی یومین) برهه ای از زمان است نه روز خاص معهود یعنی مقدار حرکت کره زمین به دور خودش که این (احتمال دوم) ظاهر الفساد است و اطلاق کلمه «یوم» بر قطعه ای از زمان که حوادث زیادی را در بردارد، زیاد است و استعمال شایعی است».

نظر قرآن درباره مراحل خلقت جهان چیست؟

منبع : تفسیر موضوعی قرآن ویژه جوانان، ج 2، ص: 48 ,

قرآن کریم همچون تورات، مراحل و دوره های خلقت جهان را در آیاتی چند تذکر داده است. در اینجا مراحل خلقت از نظر قرآن و علم را مورد بررسی قرار می دهیم و سپس اشاره ای به مراحل خلقت از نظر تورات خواهیم داشت. قرآن کریم در این مورد چند دسته آیات دارد:

زنگ تفریح! (معجزه علمی قرآن: خلقت جهان در 6 روز)

پاسخ روشن ملکوتیسم به این سؤال:

منظور از اینکه خداوند جهان را در شش روز آفریده چیست و اینکه مقدار هر روز چقدر است؟

در آیات متعدد قرآن کریم آمده است که خداوند زمین و آسمان ها را در شش روز آفریده است و در آیه ای جداگانه نیز آمده است که خلقت زمین به تنهایی دو روز طول کشیده است؛ عده ای سؤال می کنند که وقتی جهان آفریده نشده «روز» معنا ندارد چرا که «روز» از گردش سیارات به دور ستارگان پدید می آید...عالمان دینی و مفسران نیز در جواب گفته اند: کلمه ی «یوم» که به اشتباه روز معنا شده در ابتدا به معنای دوره ی زمانی است و سپس بر روز اطلاق می شود پس منظور این است که خداوند زمین و آسمان ها را در شش دوره آفریده است و نه در شش روز(!!)ولی سؤالی که همچنان باقی است این است که این دوره های معین چه مقدار است و چرا خداوند به بیان تعداد این دوره ها برای انسان پرداخته است؟؟!!

در درس گذشته آن دسته از کارهایی را که قرآن با صراحت به فرشتگان نسبت داده بود یا ظهور قوی در آنها داشت، برشمردیم. در قرآن آیاتی هم هست که برخی کارها را به عناوین عامی نسبت می‌دهد که صراحتی در فرشتگان ندارند ولی ظاهراً یا احتمالاً مقصود از آنها نیز، فرشتگان باشند. در این درس به بررسی این دسته از کارها می‌پردازیم.

كارهای فرشتگان

بیشتر آیات مربوط به فرشتگان، بیانگر کارهایی است که آنان در نظام هستی مأمور

انجام آن بوده یا هستند. کارهای منسوب به فرشتگان را می‌توان به‌لحاظ مراحل حیات، در دو دسته قرار داد:

1. کارهایی که در دنیا مأمور انجام آن بوده یا هستند؛

2. کارهایی که در برزخ و قیامت به آنها سپرده شده است.

جهان‌شناسی در قرآن، منحصر به موجودات محسوس نیست؛ زیرا این كتاب ارجمند، در میان آفریده‌های الهی، كه همه جزئی از جهان هستند، موجوداتی را هم نام می‌برد كه ما از طریق حواس ظاهری نمی‌توانیم آنها را درک کنیم. دسته‌ای از این موجودات، ملائكه یا فرشتگان‌اند. ازآنجاکه ما با حواس خود نمی‌توانیم آنها را درك كنیم، از درک ویژگی‌های وجودی آنان و ماهیتشان نیز عاجزیم؛ مگر آن مقدار كه آفرینندة آنان در قرآن به ما معرفی کرده است.

چگونگی و مراحل آفرینش جهان در قرآن و نهج البلاغه

زهرا سجادی

چکیده

مقدمه

تعریف واژه ها در لغت و قرآن

مراحل خلقت جهان

بررسی آیات خلقت در قرآن

تعارض ظاهری آیات سوره فصلت با دیگر آیات

علت خلقت جهان در شش روز

آفرینش جهان در نهج البلاغه

نتیجه

فهرست منابع

چکیده

پژوهش حاضر با عنوان چگونگی و مراحل آفرینش جهان، در پی آن است که آیات آفرینش جهان را در تفاسیر معاصر شیعه (المیزان و نمونه ) مورد بررسی قرار داده و در میان آنها حقایق ناب قرآنی را در زمینه های مبدا خلقت جهان، دوره های آفرینش وغیره روشن و آشکار سازد. برای این منظور مقدمه به تبین و پیشینۀ موضوع اختصاص یافته است و در قسمت­های بعد برخی از واژگان مفهوم شناسی شده و دیدگاه علامه طباطبایی و آیت ا... مکارم در پیدایش جهان تبیین شده است. قسمت پایانی نیز نیز مشتمل بر بیانات امام علی (علیه‌السلام) در باب مبدا آفرینش جهان، چگونگی گسترده شدن زمین و پیداش حیات در آن و پیدایش موجودات و جنبندگان می­باشد.

خلقت جهان و تطبیق آن با آیات قرآن

همه كتاب هاى آسمانى پيشين بر اين نكته تأكيد دارند كه خداوند، آسمان ها وزمين و آنچه در بين آن دو است را در شش روز آفريده است. قرآن كريم در بسيارى از آياتش بر اين نكته صحه مى گذارد.

به گزارش جام جم آنلاین و به نقل از سایت حوزه نت، با تأملی کوتاه در قرآن شاهد آیات بسیاری در رابطه با آفرینش جهان از جمله آسمان و زمین و مابین آن ها هستیم. در اینجا به برخی از این آیات اشاره می کنیم.

الف: آفرینش کیهان:

آیه 7 سوره هود «و هو الذی خلق السموات و الارض فی ستة ایام» می نویسند:

محمد لطیفی۱، خسرو دانشجو۲

۱- پژوهشگر دکتری معماری ، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات،تهران،ایران
۲- استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران- نویسنده مسؤول

چکیده:

«خلق» فعل خدای تعالی است و خالقیت و خلاقیت هم صفت اوست، ولی از آنجا که خداوند آدمی را بر صورت خود آفریده و در گل او روح دمیده است، به واسطه خلیفه الله بودن باید متصف به اوصاف پروردگار و مظهر اسماء و صفات خداوندی بر روی زمین باشد.

از دیگر پدیده‌های زمینی مطرح‌شده در قرآن، جانداران و حیوانات مختلف روی زمین اعم از پرندگان، چهارپایان، و زنبور عسل است که در این درس نمونه‌هایی از این آیات را به‌اختصار بررسی می‌کنیم.

خلقت جهان و تطبیق آن با آیات قرآن

منبع : تفسیر موضوعی قرآن ویژه جوانان ج 2 ص 57 ,

الف: آفرینش کیهان:

آیه 7 سوره هود «و هو الذی خلق السموات و الارض فی ستة ایام» می نویسند:

«در آغاز ظلمت و تاریکی سراسر جهان را فراگرفته بود و بجز خداوند یکتا هیچ کس و هیچ چیز نبود. «فقضاهن سبع سموات فی یومین» [1]

آنگاه خداوند متعال طی دو نوبت فرمان بنای آسمان های هفت گانه را صادر فرمود. »

خلقت و جهان هستی در قرآن

مقصود از شش روز که زمین و آسمان در آن آفریده شده است؛ شش دوران است که بر زمین و آسمان ها گذشته تا به صورت فعلی درآمده است. یعنی این وضع فعلی در زمین و اجرام آسمانی، نتیجه یک سلسله تحولات پی درپی است که در آنها پدید آمده و در نتیجه، پس از طی این مراحل، به صورت فعلی درآمده اند. حال ممکن است، مدت یک دوران، ده میلیون سال یا ده میلیارد سال بوده باشد.

بخشی دیگر از آیات مربوط به پدیده‌های جهان، درباره پدیده‌های جوّی است که در این درس آنها را بررسی می‌‌کنیم.

بادها

در قرآن، باد به‌عنوان یک پدیدة جوّی مطرح شده و فواید آن از جنبه‌های مختلفی بیان شده است؛ ازجمله:

1. بادها موجب پیدایش ابر و در نتیجه باران می‌شوند و بشارت‌دهندگان رحمت الهی‌اند: وَهُوَ الَّذِی یُرْسِلُ الرِّیاحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِه (اعراف:57)؛ «اوست كه بادها را پیشاپیش رحمت خویش (باران) به بشارت می‌فرستد».

بخشی دیگر از آیات جهان‌شناسی در قرآن، به پدیده‌های زمینی مانند نهرها و چشمه‌ها، دریاها، کوه‌ها، راه‌ها، گیاهان، حیوانات و پرندگان اختصاص دارد که ذیل عنوان پدیده‌های زمینی آنها را بررسی خواهیم کرد.

رابطه پدیده‌های جوّی و زمینی

گفتیم که گیاهان یکی از مهم‌ترین پدیده‌های زمینی هستند و در درس گذشته به برخی اوصاف آنها در قرآن اشاره کردیم. آیات دیگری در قرآن هست که رابطه بین پدیده‌های جوّی مانند نزول باران و زمینی مانند رویش گیاهان را بیان می‌کند: وأنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُم (بقره:22 و ابراهیم:32)؛ «خدا از آسمان آبی فروفرستاد و با آن میوه‌هایی فراهم آورد تا روزی شما باشد».

پس از بررسی آیات مربوط به خلقت آسمان‌ها و زمین، مناسب است درباره پدیده‌های جهان و حكمت آفرینش آنها ازنظر قرآن، بحث كوتاهی داشته باشیم. ابتدا به پدیده‌های کیهانی، سپس به پدیده‌های جوّی و در انتها به پدیده‌های زمینی خواهیم پرداخت.

زمین

یکی دیگر از پدیده‌های کیهانی، کره زمین است. قرآن برای زمین، ویژگی‌هایی ذكر می‌کند كه بیشتر ناظر به منافعی است که زمین برای انسان دارد. به همین دلیل بحث درباره این آیات دو جنبه دارد:

شب و روز

یكی دیگر از پدیده‌های کیهانی که قرآن بر آن تأكید کرده و تعابیر مختلفی را درباره آن به‌کار برده است، شب و روز است. در این‌گونه آیات، آفرینش شب و روز، پی‌درپی آمدن آن دو، نعمت و حکمت وجود شب و روز و مطالبی ازاین‌دست مطرح شده است.

در درس قبل گستره مفهوم السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَما بَیْنَهُمَا و نیز معنای آسمان و زمین را در قرآن بررسی کردیم. در این درس به تعداد آسمان و زمین، زمان و مدت آفرینش آن دو می‌پردازیم.

عرش و كُرسی

در قرآن، به‌جز آسمان و زمین و آنچه در بین آن دو است، از دو موجود دیگر به نام‌های عرش و كرسی نیز نام برده شده است.

درباره عرش، چندین آیه در قرآن آمده است(1) که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت؛ اما درباره كرسی، تنها یك آیه در قرآن وجود دارد: وَسِعَ كُرْسِیُّهُ السَّماواتِ وَالأَرْض (بقره:255)؛ «گستره كرسی الهی، شامل آسمان‌ها و زمین است».

ساختار آسمان‌ها

نحوه استقرار آسمان‌ها چگونه است؟ آیا آسمان‌ها در عرض هم قرار دارند یا برخی، بر روی برخی دیگر؟ آیا چنان‌که درباره زمین احتمال دادیم که ممکن است منظور از زمین‌های هفت‌گانه (الأَرضینَ السَّبع)(1) قطعات زمین نظیر قاره‌ها یا هفت اقلیم (مطابق با تقسیم‌بندی قدما) باشد که در عرض هم قرار دارند، درباره آسمان‌ها نیز می‌توان چنین احتمالی داد كه آنها نیز در عرض هم و كنار یکدیگر قرار دارند و درمجموع مثل زمین، یك سطح كروی را تشكیل می‌دهند؟

سماء به معنای جوّ زمین

از بعضی آیات هم، كه در واقع باید آنها را دسته سوم‌ دانست، برمی‌آید كه ظاهراً منظور از «سما» در آنها یكی از آسمان‌های هفت‌گانه نیست؛ مثلاً آنجا که می‌فرماید: أنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماء... (بقره:22)؛ «آب را از آسمان نازل کرد». بعداً خواهیم گفت كه طبق استظهار و دریافت ما از آیات، آسمان‌های هفت‌گانه در دیدرس ما نیستند و بر آنچه ما می‌بینیم احاطه دارند. ازسویی می‌دانیم كه آب از هیچ کره دیگری نازل نمی‌شود و مكان نزول آن جوّ خود زمین است. پس در واقع سماء، در این دسته از آیات، به معنای سومی غیر از سماوات سبعِ مادی و آسمان عالم مجردات، به‌کار رفته است.

گستره عالم

آشنایان با قرآن می‌دانند كه این كتاب ارجمند، هنگام گفت‌وگو از این عالم محسوس، كه كم‌وبیش می‌توانیم از آن آگاهی کسب كنیم، تعبیر «السماوات والارض» را به‌كار می‌برد: الله الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْض (ابراهیم:32) و گاه برای تأكید بیشتر و برای آنكه محتوای آسمان‌ها و زمین را نیز ذکر کند، كلمة‌ «ما بَیْنَهُما» را هم اضافه می‌كند: وَما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَالأَرْضَ وَما بَیْنَهُما لاعِبِین (دخان:38).

منظومه شمسی

در هیئت قدیم زمین را مركز عالم و فاقد حرکت انتقالی می‌دانستند و می‌پنداشتند هفت فلک که هریک دارای یک سیاره یا ستاره است و نیز فلک‌البروج و فلک‌الافلاک به دور زمین در گردش‌اند؛ اما بعدها با تلاش‌های دانشمندانی چون کوپرنیک (1543م)، کپلر (1650م) و گالیله (1642م) این فرضیه باطل شد و نظریه خورشیدمرکزی رواج یافت. بر اساس نظریه جدید، خورشید در مرکز منظومه قرار دارد و نسبت به سیارات این منظومه ثابت است و اساساً چیزی به نام افلاک هفت‌گانه یا نه‌گانه امری موهوم است.

ضوابط فهم صحیح آیات جهان‌شناسی قرآن

در درس گذشته گفتیم که طرح آیات مربوط به طبیعت، پدیده‌ها و موجودات جهان و كیهان در قرآن مقصود بالذات نیست؛‌ بلکه استطرادی و تطفّلی است. به همین دلیل در این‌گونه آیات بحث‌های مربوط به موجودات، پدیده‌ها و نظامات آفرینش به‌تفصیل مطرح نشده است؛ بلكه تنها به مقداری بسنده شده كه هدف نازل‌کنندة

تفاوت جهان‌شناسی با جهان‌بینی

جهان‌شناسی آگاهی و شناختی است که انسان از جهان دارد؛ اما جهان‌بینی یعنى نوع تفسیر و تحلیل از كل جهان هستى كه مبنای عمل انسان واقع می‌شود. افراد ازنظر جهان‌شناسى، با یكدیگر متفاوت‌اند؛ بعضى افراد در سطح حیوانات‌اند و شناختى درباره جهان ندارند و به تعبیر قرآن به «نظر» در جهان و «تفكر» درباره آن نپرداخته‌اند.

نگرش‌های ناصواب در تفسیر آیات جهان‌شناسی

برخی كه با قرآن آشنایی كافی نداشته‌اند یا تحت تأثیر موج‌هایی از فرهنگ‌های بیگانه واقع شده‌اند، بدون هیچ دلیل موجهی تلاش كرده‌اند تا بسیاری از مسائل علمی را به قرآن نسبت دهند یا برای كشف پاره‌ای از مسائل علمی، از آیات قرآن

هدف قرآن از طرح مسائل جهان‌شناختی

به اعتقاد ما در قرآن كریم، بحث درباره جهان، طبیعت، پدیده‌ها و نیز جنبه مادی و  بر اساس طرح «الله‌محوری»، می‌توان نظام معارف قرآنی را در ده بخش سامان داد.