جهنم

جاى عذاب بدکاران در آخرت (1) و سراى آفت، رنج و عذاب براى مشرکان و کافران و گناهکاران‌آمرزیده نشده

گروهى این واژه را که به اتفاق غیر منصرف است عربى و سبب منع صرف آن را تأنیث و تعریف (2) دانسته، معتقدند جهنم از مصدر « جهومة » به معناى غلظت و خشونت است و انتخاب این نام به مناسبت غلظت جهنم در عذاب (3) است. برخى هم آن را از « جهام »، به معناى ابر بى باران دانسته‌اند؛ از این رو که رحمت از جهنم سلب شده است ؛(4) ولى بیشتر نحویان (5) آن را مُعَرَّب، از فارسى (6) یا عبرى (7) و سبب منع صرفش را عجمیّت و تعریف (8) شناسانده‌اند.

پیشینه اعتقاد به جهنم

آیه 43 حجر / 15 نشان مى‌دهد عذاب پیروان شیطان به وسیله جهنم در آغاز خلقت انسان از سوى خداوند متعالى مقرر شده (1) و بر اساس آیه 39 بقره / 2 مسئله جهنم هنگام هبوط آدم با وى طرح شده است .(2) دیگر آیات قرآن مانند آیه 71 زمر / 39، 25 عنکبوت / 29، 26 ص / 38، 7 - 8 احزاب / 33 و 74 طه / 20 نیز مى‌رسانند که پس از آدم همه پیامبران آن را با امم خویش در میان گذاشته‌اند، بنابراین اصل این اعتقاد که جایگاه مجرمان در قیامت جهنم خواهد بود از باورهاى رایج همه ادیان الهى است؛ اما منابع موجود ادیان مختلف در این زمینه یکسان نیستند.

دیدگاه متفاوت علامه طباطبائی(ره) در تحلیل ورود همگانی به جهنم و تعارض آن با رحمت عام الهی

در آیة 71 سورة مریم آمده است: «هیچ کسی از شما نیست مگر وارد جهنم می شود که بر پروردگارت حتمی و مقرر است». به سبب ظهور این آیه در دخول مؤمنان به جهنم و ناسازگاری آن با رحمت عام الهی در دیگر ادلّه، آن را در زمرة آیات مشکل قرار داده اند. بنابراین، برای رفع شبهة تعارض آن با آیات و ادلة دیگر، تفسیری متقن و متین می طلبد. علی رغم قول مشهور که ورود را به معنای دخول تعریف می کنند و گریزی از توجیه تعارض رحمت و نقمت برای مؤمنان ندارند که آنان را در تفسیر آیه دچار مشکل می کند، علامه طباطبائی تفسیری خلاف مشهور دارند. مقالة حاضر، دیدگاه علامه طباطبائی را به دلیل دقت و اهمیت آن و قوّت ادله در مخالفت با قول مشهور بررسی نموده است و از ادلة قرآنی که روش تفسیری ایشان است استدلال به معنای قرب و اشراف در معنای ورود می کند. همچنین، از دلایل ادبی، به ویژه لغت و روایات نیز بهره گرفته است. علامه در راستای تثبیت دیدگاه خود، به نقد دیدگاه های دیگر هم پرداخته است که ادلة قرآنیدیدگاه های دیگر را با همین روش نمی پذیرد و ادلة روایی آنان را از ناحیة سند یا دلالت، مخدوش می داند و تفسیر ایشان موافق با حکمت تحذیری آیه است.

دریافت مقاله

بررسی تطبیقی آیه «وَ إ‌ِنْ مِنْکُمْ إ‌ِلاّ وَ ار‌ِدُهَا کَانَ عَلَىٰ رَ بِّکَ حَتْماً مَقْضِیّاً» از دیدگاه مفسران

مفسران برای رفع شبهه تعارض آیه ۷۱ سوره مریم با آیات و ادله دیگر، تلاش زیادی نموده‌اند که به آراء مختلفی منتهی شده است، اما فقدان نتیجه واحد، نشان از حل نشدن مسئله دارد.

چکیده

اصل رحمت الهی، تصور عدم دخول مؤمنان به جهنم و فلسفه ایجاد بهشت برای اهل سعادت و جهنم برای اهل گناه، آیه 71 سوره مریم را به جهت ظهور در داخل شدن مؤمنان به جهنم، در زمره آیات مشکل قرار داده است. مفسران برای رفع شبهه تعارض آن با آیات و ادله دیگر، تلاش زیادی نموده‌اند که به آراء مختلفی منتهی شده است، اما فقدان نتیجه واحد، نشان از حل نشدن مسئله دارد. در تفسیر این آیه سه رویکرد عمده وجود دارد: «ورود به معنای دخول»، «ورود به معنای اشراف» و دیگری استفاده اخلاقی و به نوعی تفسیر ذوقی است. اغلب مفسران دقت همه جانبه به تفسیر آیه نداشته‌اند اما دقت علامه طباطبایی دراین‌باره قابل توجه است. مقاله حاضر، در بررسی جامع تفاسیر مختلف و با نقض و ابرام ادله و مستندات، نظر علامه طباطبایی ذیل آیه که همان تفسیر دوم است را نزدیک به صواب می‌داند.

نویسندگان:

علی پیرهادی، مریم رستگار، صالح حسن‌زاده

فصلنامه مطالعات تفسیری - سال هفتم شماره 21 بهار 1394

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.

گفتگوی خداوند با جهنّم؛ واقعیت یا تمثیل

طبق گزارش قرآن کریم، بعد از صدور محکومیت مجرمان در قیامت، از جهنّم پرسیده می‌شود که آیا باز هم برای سکونت کفار و بیگانگان مکانی باقی است؟ دوزخ پاسخ می‌دهد: آیا مجرمی باقی مانده است؟ در این باره سه تفسیر ارائه شده است.

چکیده

طبق گزارش قرآن کریم، بعد از صدور محکومیت مجرمان در قیامت، از جهنّم پرسیده می‌شود که آیا باز هم برای سکونت کفار و بیگانگان مکانی باقی است؟ دوزخ پاسخ می‌دهد: آیا مجرمی باقی مانده است؟ در این باره سه تفسیر ارائه شده است: برخی از مفسران این آیۀ شریفه را نوعی تمثیل و بیان زبان حال دانسته‌اند که خداوند به لسان تکوین از جهنم می‌پرسد و دوزخ هم به زبان حال پاسخ می‌گوید. جمع دیگری بر این باورند که آخرت سرای حیات و زندگی واقعی است و جهنم هم از حیات و شعوری برخوردار بوده و سخن از پاسخ است. در کنار این دیدگاه‌ها، اندکی از مفسران در این باره به حذف مضاف قائل‌اند و می‌گویند: خطاب خداوند به موکّلان جهنم است و خداوند می‌خواهد که از آنان اقرار بگیرد.
این نوشتار پس از بیان مستندات و دلایل هر یک از این دیدگاه‌ها و بررسی آن‌ها، به این نتیجه دست یافته است که باید دیدگاه دوم را ترجیح داد و به کارکردهای نظریه اوّل هم پایبند بود زیرا آیه با ایراد این پرسش و پاسخ می‌خواهد به این امر اشاره کند که قهر و عذاب خداوند از اینکه همۀ مجرمان را احاطه کند، قاصر نیست و با حقیقی دانستن مفاد آیه هم می‌شود آنچه را که مدعیان تمثیلی بودن آیه در پی آن هستند، تأمین شود. از این رو تا زمانی که دلیلی متقن و قابل قبول برای روی گرداندن و انصراف از ظاهر آیه به دست نیاید، نباید از آن رویگردان بود.

نویسندگان:

سید ابوالقاسم حسینی زیدی, حسن نقی زاده, سیدمرتضی حسینی شاهرودی

مجله آموزه های قرآنی - شماره 23 (پیاپی 48)، بهار و تابستان 1395.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.

تصویری از عذاب های جهنم از زبان قرآن کریم

زمانی که هنگام جان کندن افراد معاند فرا می رسد ، فرشته مرگ در زشت ترین و هراسناک ترین صورتها بر آنها ظاهر و نمایان می شود و شیطانهای سرکشی که با آن فرد آشنا بودند او را احاطه می کنند . فرشته مرگ به او می گوید : ای نفس پلید کافر به خدا و منکر نبوت پیامبر (ص) و امامت علی (ع) و جانشینان او . لعنت و غضب الهی بر تو باد آنگاه می گوید : اینک سرت را بالا برده و نگاه کن در این موقع او حضرت رسول اکرم (ص) و حضرت علی (ع) و سایر ائمه (ع) را بر تختهایی در مقابل عرش الهی می بیند . بهشتهای الهی را می نگرد که درهای آنها گشود است و کاخها و درجات و منزلت هایی را که در فکر و آرزوی احدی نگنجد .

فوربک لنحشرنهم و الشیاطین ثم لنحضرنهم حول جهنم جثیا . 16

ای رسول خدا سوگند به پروردگارت که ما هر آینه آنها را گرد خواهیم آورد سپس آنها را پیرامون دوزخ می نشانیم . سپس از هر گروهی ، کسانی را که نسبت به پروردگارشان گردنکش ترند برگیریم . ما می دانیم که کدامشان برای چشیدن دوزخ سزاوارترند . کسی از شما نیست جز اینکه وارد دوزخ می شود و این بر پروردگار تو حتمی و گذشتی است . پس کسانی که تقوی پیشه بودند از آن آتش نجات می دهیم اما ستم کاران را - در حالی که از شدت عذاب به زانوا آمده اند - وامی گذاریم .

و اعتدلنا لهم عذاب السعیر و للذین کفروا بربهم عذاب جهنم ... 33

و عذاب آتش فروزان بر آنها مهیا ساختیم . و بر آنان که کافر شدند به خدای خود ، عذاب جهنم که بسیار بد منزلگاهی است مهیاست . که چون به آن جهنم در افتند فریاد منکری چون شهیق نعره خزان از آتش چون دیگ جوشان ، می شنوند . و دوزخ از خشم کافران نزدیک است شکافته و قطعه قطعه گردد ، هر فوجی را که در آتش افکنند ، خازنان دوزخ به آنها گویند آیا پیغمبری برای شما نیامد ؟

شدت اتش جهنم

امام صادق علیه السلام می فرمایند: ان نارکم هذه جزء من سبعین جزءا من نار جهنم و قد اطفئت سبعین مرة بالماء ثم التهبت و لو ذلک مااستطاع آدمی ان یطیقها(بحار الانوار جلد۸ مبحث جهنم)

گریزی از جهنم به شیطان

کابینه و هیئت دولت شیطان

شیطان هم مانند شهروندان کشورها رئیس جمهور، دولت و کابینه ای دارد. و کابینه ی او مرکب از بیست نفر است. کارهای خود را با کمک آنها انجام می دهد. برای هر کاری وزیری تعیین کرده، به انحراف کشیدن مردم را به آن کابینه سپرده است. افراد کابینه اش از فرزندان خود او هستند. در هر صبح و شام تخت خود را می گذارد و بر آن می نشیند، افراد کابینه دورش جمع می شوند، او هم دستورهای لازم را به آنها می دهد، هر کس در پی ماموریت خود می رود. اسامی کابینه ی او از این قرار است.

صفت دوزخ

خدای تعالی می فرماید: و ان جهنم لموعدهم اجمعین لها سبعة ابواب لکل باب منهم جزء مقسوم یعنی به درستی که دوزخ جایگاه کافران است که همه آنها در آن جمع شوند و برای دوزخ هفت در است که از هر دری طایفه ایی را در آورند.

جهنم چیست

وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ لهََا سبْعَةُ أَبْوَبٍ(سوره حجر/ ۴۳ـ۴۴)

جهنم کانون قهر و غضب و خشم الهی است که طبق این ایه خداوند همه گناهکاران، ستمگران، کافران، مشرکان، منافقان، و... را در ان جمع می کند و دارای ۷ درب و ۷ طبقه است که هر گنهکاری را به مقتضای گناهش در طبقه ای قرار خواهد داد.

جهنم هم اکنون موجود است ؛ زیرا پیامبر اکرم در معراجش، از ان دیدن کرده ؛ به روایت زیر توجه فرمایدد

راوی می گوید: به امام رضا علیه السلام عرض شد: از بهشت و جهنم به من خبر بده که آیا الان افریده شده و موجود هستند یا نه؟

ترس امیرالمومنین (ع) ازجهنم

حضرت علی علیه السلام عرض میکند: یارب و انت تعلم ضعفی عن قلیل من بلاء الدنیا و عقوباتها و ما یجری فیها من المکاره علی اهلها علی ان ذلک بلاء و مکروه قلیل مکثه یسیر بقائه قصیر مدته فکیف احتمالی لبلاء الآخرة و جلیل وقوع المکاره فیها و هو بلاء تطول مدته و یدوم مقامه و لا یخفف عن اهله لانه لا یکون الا عن غضبک و انتقامک و سخطک و هذا ما لا تقوم له السموات و الارض یا سیدی فکیف لی و انا عبدک الضعیف ...

عذاب جسمی جهنمیان در آیات قرآن

«کلما نضجت جلودهم بدلنا هم جلودا غیرها لیذوقوا العذاب» (نساء / 56 )

یعنی: « هر گاه پوست بدنشان بر اثر آتش بسوزد پوست دیگری به آنها می پوشانیم تا عذاب را بچشد.» بعضی از مفسرین هم گفته اند: «همان پوست را ترمیم می کنند.»

خداوند شش طایفه را عذاب خواهد کرد

خداوند می فرماید: اگر ما قرآن را بر ملت عجم (هرملتی که عرب نباشد عجم است) نازل می کردیم ملت عرب به آن ایمان نمی آورد، اما اکنون که بر ملت عرب نازل شده ملت عجم به آن ایمان آورده است و این است فضیلت ملت عجم بر عرب، چرا که ملت عجم آن تعصبات قومی را که ملت عرب داشته و دارند، ندارد.

آری تعصب است که انسان را دوزخی می کند.

درباره ی تعصب و خطر کیفر آن علی علیه السلام فرمودند: به راستی که خداوند عزوجل 6 طایفه را به علت شش خصلت عذاب خواهد کرد:

ا_ ملت عرب را به علت تعصب.

2_ کد خدایان را به علت تکبر.

3_زمامداران را به علت ظلم و جور.

4_فقها را به علت حسد.

5_ تجار را به علت خیانت.

6_ روستائیان را به علت جهل.

(داستانهایی از قرآن، ج2، ص 125.)

جلوگیری از عذاب کافران نیکوکار

عبیدالله بن ولید از حضرت باقر علیه السلام روایت کرده است که: یک مرد مومنی در تحت قدرت و سلطنت حاکم جبار و مملکت جائری بود که به حقوق او تعدی می شد، مورد اهانت قرار می گرفت؛ لذا از آنجا به دار الشرک فرار کرد، و در منزل یکی از مشرکان وارد شد. آن مرد مشرک، او را تحت حمایت خود قرار داد، و به او مهربانی نمود و میهمان نوازی کرد.

چون وقت مرگ آن مرد مشرک فرا رسید، خداوند عزوجل به او وحی فرستاد: « به عزت و جلال خودم قسم که: اگر در بهشت من جایی برای تو بود، تو را آنجا سکنی می دادم ولیکن خطاب به آتش نمود که: ای آتش او را حرکت مده و آزار مرسان و ناراحت مکن و صبح و شب، رزق و روزی او را برایش می آوردند.»

روای حدیث گوید: من پرسیدم: آیا رزق و روزی او را از بهشت می آوردند؟ حضرت فرمود: از آنجایی که خداوند خواسته است.

(داستانهای عبرت انگیز، ص286.)

غل و زنجیر اهل جهنم

« انا اعتدنا للکافرین سلاسل و اغلالا و سعیرا» (انسان/4)

«اذ الاغلال فی اعناقهم و السلاسل یسحبون» (غافر/71)

«خذوه فقلوه ثم الجحیم صلوه ثم فی سلسلة ذرعها سبعون ذراعا فاسلکوه» (الحاقه/30)

عذاب های جسمی جهنمیان

مشاهدات رسول الله در معراج، از عذاب جهنمیان

رسول خدا (ص) فرمودند که: من در شب معراج در حال معراج به جماعتی برخورد کردم که در جلوی آنها سفرهایی از گوشت های پاکیزه و طیب و سفرها هایی از گوشت های خبیث بود و آنها گوشتهای طیب را رها کرده و از گوشت های خبیث می خوردند.

از جبرئیل سوال کردم: اینها چه کسانی هستند؟

خداوند شش طایفه را عذاب خواهد کرد

خداوند می فرماید: اگر ما قرآن را بر ملت عجم (هرملتی که عرب نباشد عجم است) نازل می کردیم ملت عرب به آن ایمان نمی آورد، اما اکنون که بر ملت عرب نازل شده ملت عجم به آن ایمان آورده است و این است فضیلت ملت عجم بر عرب، چرا که ملت عجم آن تعصبات قومی را که ملت عرب داشته و دارند، ندارد.

عذاب جسمی جهنمیان در آیات قرآن

«کلما نضجت جلودهم بدلنا هم جلودا غیرها لیذوقوا العذاب» (نساء / 56 )

یعنی: « هر گاه پوست بدنشان بر اثر آتش بسوزد پوست دیگری به آنها می پوشانیم تا عذاب را بچشد.» بعضی از مفسرین هم گفته اند: «همان پوست را ترمیم می کنند.»

شدت و دوام عذابهای اهل جهنم از نظر آیات

«لا یخفف عنهم العذاب و لا هم ینظرون» (بقره / 162 ؛ آل عمران / 88)

یعنی: «نه عذابشان قطع می شود و مهلت داده می شوند و نه کم می شود و تخفیف داده می شود. بلکه هر روز و هر ساعت و هر لحظه عذاب می شوند و عذابشان تخفیف هم پیدا نمی کند.

انحراف از فطرت و سرگردانی در بیراهه‌ها!

«الهامات فطری» همواره به صورت یک انگیزه ناخودآگاه و خودکار، انسان را به دنبال مسائل مختلفی که مورد نیاز روح و جسم اوست می‌فرستند واگر این الهامات فطری نبودند، و بنا بود همه چیز را ما با آزمایش و تجربه و نیروی عقل کشف کنیم، کار بر ما بسیار مشکل می‌شد.

پیمودن بیراهه‌ها!

با اینکه الهامات فطری، انسان را در کشف معمای زندگی پس از مرگ کمک می‌کنند، اگر درست رهبری نشوند سر از خرافات عجیب و غریب در می‌آوردند. چگونه در افریقا و مکزیک دلقکها و کاهنها، دختران زیبا را همراه پادشاهان به خاک می‌سپردند!

ریشه‌های معاد در اعماق فطرت

اشاره

الهامات فطری به ما می‌گویند: مرگ پایان زندگی نیست، این الهامات منحصر به ما نمی‌باشد، تمام اقوام حتی انسان‌های نخستین که قبل از تاریخ می‌زیسته‌اند به گواهی مدارک موجود به طرز جالبی به آن ایمان داشته‌اند.
می‌گویند: پیوسته از اعماق آسمانها، از درون کهکشان‌ها، امواج مرموزی- شبیه امواج رادیویی- پخش می‌شود که روی دستگاه‌های گیرنده قوی اثر می‌گذارد.

دو ترسیم مختلف از چشم انداز سرنوشت انسان

آیا لحظه مرگ لحظه وداع با همه چیز است؟ لحظه پایان راه زندگی؟ لحظه بیگانگی ابدی و جدایی مطلق از این جهان؟ و تجزیه و بازگشت مواد ترکیبی بدن انسان به عالم طبیعت است؟

آیا مرگ پایان زندگی است یا سرآغاز زندگی نوین دیگر؟

اشاره

مردم غالباً در زمان حال زندگی می‌کنند، و تنها به آنچه امروز دارند دلخوشند و به اصطلاح «گنجشک روزی» هستند.
کسانی که در زمان ماضی زندگی دارند نیز کم نیستند، این دسته همواره پیکرهای پوسیده حوادث تلخ و شیرین گذشته را از زیر خاکهای فراموشی

از عالم پس از مرگ چه می‌دانیم؟

در زمینه معاد و رستاخیز ارواح و اجساد، و جهان بعد از مرگ با تمام اهمیتی که دارد متأسفانه کمتر نوشته شده و از تعداد محدودی تجاوز نمی‌کند. با اینکه هر انسانی تشنه این است که بداند بعد از مرگ چه خواهد شد، آیا زندگی همچنان- و در افقی وسیعتر- ادامه خواهد یافت؟

ایمان بر مبدأ و معاد
دو اصل بالا مهمترین ارکان اسلام است. چرا، که بدون آن هیچ برنامه اخلاقی و عملی سامان نمی‌یابد و هیچ انسانی راه حق و عدالت و تقوی را نمی‌سپرد.