خدا از نگاه برخي اديان

يك اشاره ي كوتاه

در آغاز ، و براي رفع سوء تفاهم كساني كه فكر مي كنند بهترين درك را، از خدا آنها دارند و تمام چند ميليارد انسان كره ي زمين مشتي گول و فريب خورده اند ، و براي اين كه تنگ انديشان ِ ازخود متشكر، نويسنده را متهم به كفر و الحاد نكنند ، اعلام مي كنم كه من ، خدا پرستم وخدايم به قول فرزانه ي توس : «‌ زنام و نشان و گمان ،‌ برتراست »‌

اين نوشتار، اشاراتي بس كوتاه ، به شرح خدا از نگاه ِ گذشتگان است و جز اين هدفي را تعقيب نمي كند . اگر آيه اي از كتابي گفته شود ، به اين دليل نيست كه آن را بي ارزش يا كم بها جلوه دهد ، هدف اين است كه اقوام و ملل در اين باره چگونه مي انديشيدند . لازم به ياد آوري است كه بضاعت كم نويسنده و فضاي حاكم ، اجازه نمي دهد تا آنگونه كه مايل است مطالب را باز كند و در باره ي هركس كه خواست بنويسد . لذا ، ريزبينان ِ نكته سنج توجه داشته باشند كه اگر بخش يا بخش هايي از جستار « خدا از نگاه برخي اديان» مطرح نشده اند ، نه به دلخواه ، بلكه از سر ... بوده است .

نياز به يادآوري است ؛ همانگونه كه در بخش هاي پيشين گفته شد ، چون ، علماي هردين به طور معمول وظيفه ي تاييد و تعريف و ترويج آن دين را به عهده دارند و كتاب هاي بسياري در تاييد و تعريف دين خود نوشته اند ؛ نگارنده ي لزومي نمي بيند با تكرار مكرارات و تاييد آنچه به فراواني تاييد شده است ، خواننده را خسته كند . به همين سبب به بخش هايي توجه مي كند كه يا مورد بررسي قرار نگرفته و يا كمتر به آن توجه شده است . اميد است نوشتن و بازگويي بخش هايي از كتب مقدس سبب رنجيدگي پيروان اديان مورد بحث نشود و گمان هاي نويسنده را كه احتمال خطا و اشتباه در آن مي رود ، حكم ندانسته و اين ناچيز را مغرض و بدخواه ندانند .

به نام خداوند چه ها كرده اند؟

شايد بتوان گفت يكي از كاربردي ترين واژه هايي كه بشر در طول تاريخ بكار گرفته است واژه ي «‌ خدا » است .

اين واژه ، چه جان ها كه نبخشيده و چه جان ها كه نگرفته است . به نام خدا هزاران كاخ و معبد ساخته اند و هزاران كاخ و معبد خراب كرده اند . به نام خدا ، انسان هاي فراواني را از بند آزاد كرده ، و انسان هاي بسياري را به بند كشيده اند. ، ثروت ها بخشيده اند ؛ و مال ها غارت كرده اند. به نام خدا غلام و كنيزها آزاد گرديده و به خدا آزادگان بسياري را به غلامي و كنيزي برده اند .

اگر قرار باشد آنچه بشر به اين نام كرده ،‌ بازگو شود ، هزار كتاب نوشته خواهد شد .

راستي اين خدا كيست كه تا اين حد در زندگي افراد تاثيرگذار است ؟

آيا خدا رحيم است و رحمان ؟ يا جبار است و منتقم ؟ يا جمع ضدين ؟

رابطه خدا ، با خلق و خوي افراد

اگر گفته شود كه خداي هرقوم و هرفردي ، ويژگي هاي روحي و رواني آن فرد يا قوم را نشان مي دهد ، سخني بي جا نيست . و باز ، اگر بگوييم كه ، هرفرد و قومي در دراز مدت به شكل خدايش در مي آيد بازهم بي جا نگفته ايم .

بايد شرايط جغرافيايي و فرهنگي هركس را در شكل دهي تفكر او دخيل بدانيم و باور كنيم ، كساني كه در بيابان ِ خشك و بي آب و علف زندگي مي كنند و توان ِاستفاده از فكرو انديشه ي اجتماعات بزرگ را به دليل عدم دسترسي به انجمن هاي علمي ،‌كتاب ،‌ مراكزآموزشي و امثالهم ندارند ، قاعدتا به دليل شرايط سخت جغرافيايي افرادي خشن و تند مزاج ؛ ‌و به خاطر نبودن امكانات فرهنگي ، مردمي كم اطلاع و ناآگاه مي شوند و خدايي كه اين افراد به دليل بسته بودن ِ جامعه ، در ذهن مي آورند ، خدايي است محدود ، قوم گرا ، خشن ، و برخلاف ادعاهايي كه مي كند ، ناآگاه .

دانايي خداي هرقومي به اندازه ي دانايي متفكرين آن قوم است .

شايد خداي برخي اقوام ، دائم ازاين بگويد كه منم ، داناي كل و آگاه به همه چيز ، اما ،‌ درعمل و در زماني كه مي خواهد حرفي و سخني در باب علم ودانش بگويد ، سطح آگاهي اش بيش از امكانات محيطي خود و احيانا چيزهايي كه در آن اجتماع بسته، شنيده شده است ، فرا تر نمي رود .

نمونه ي چنين خدايي را در برخي اديان مي توان ديد . خدايي كه سرچشمه ي جيحون و فرات را يكي مي خواند و نمي داند سرچشمه ي اين رودها هزاران كيلومتر از هم دورند .

خداي افراد قوم گرا ، قوم گراست و برعكس

خداي قبايل و اقوامي كه بنا به شرايط روزگار خود ، تبادل فرهنگي كلاني ندارند خدايي است قوم گرا . و خداي اقوامي كه از تبادل فرهنگي بالايي ، بنا به شرايط جغرافيايي ، داشتن شاهراه ها ، آمد و شد دريانوردان و بازرگانان و امثالهم ، برخوردارند ، خدايي كم و بيش جهان وطني ، مهربان ، و آگاه .

د رگذشته بخاطر فضاي بسته ي فرهنگي ، خداياني بودند كه تنها قوم خود را مورد حمايت قرار مي دادند اما ، امروز ، به دليل وجود عوامل فرهنگ گستر ، اگر كسي ادعا كند كه خدا فقط حامي و ياور فلان قوم است مورد تمسخر ديگران واقع مي شود .