تصور و تصدیق

تصور و تصدیق یکی از اولی ترین مباحث در علم منطق است که هر شخصی می‌بایست از آن آگاهی داشته باشد. در این مقاله آموزشی به تعریف تصور و تصدیق پرداخته‌ایم

حال به تعریف تصور و تصدیق بپردازیم. لفظ مفردی که حاوی هیچ حکمی نباشد، تصور است و همچنین جمله‌ای که حکمی در آن بیان شود و کامل باشد یعنی سکوت گوینده بر آن جمله صحیح باشد و شنونده منتظر کامل شدن جمله نباشد، تصدیق است اما جمله ناقص، جزء تصورات است چون هیچ حکمی را در پی ندارد.

نظر صدرالمتألهین

صدرالمتألهین نیز قاعده «تسلسل محال است» را مطرح کرده و به طور مبسوط از آن بحث نموده است و به مصداق آیه کریمه {تِلْکَ عَشَرَهٌ کَامِلَهٌ} برهان برای اثبات ابطال تسلسل اقامه کرده است. برهان اول را از کتاب الهیات شفا نقل می‌کند که بوعلی سینا آن را اقامه کرده و به این ترتیب این برهان را از آن شیخ می‌داند و برهان نهم را نیز، که به برهان أسد و أخصر معروف است، از آن فارابی می‌داند.

دبیران کاتبی و قاعده «تسلسل محال است»

دبیران کاتبی، که از متکلمین بزرگ اسلامی است، در کتاب حکمه العین که علامه حلی آن را شرح کرده و به نام «ایضاح المقاصد من حکمه عین القواعد» یا شرح حکمت العین معروف گشته است، براهین امام فخر رازی را در باب ابطال تسلسل در علل نقل کرده و آنها را مورد اشکال قرار داده است. ولی در اینجا از ذکر آن اشکالات به علت طولانی بودن، صرف نظر می‌شود.

تسلسل چیست؟

تسلسل در لغت به معنای آن است که اموری به دنبال هم زنجیروار واقع شوند، خواه حلقه های این زنجیر متناهی باشد یا نامتناهی؛ انواع تسلسل چیست ؟ ویژگی ها (شروط) #تسلسل چیست

تسلسل در لغت به معنای آن است که اموری به دنبال هم زنجیروار واقع شوند، خواه حلقه‌های این زنجیر متناهی باشد یا نامتناهی، و خواه میان آنها رابطه علت و معلولی برقرار باشد، یا نباشد. در اصطلاحِ منطق، تسلسل چیست ‌

تسلسل محال است

در این مقاله به بررسی برهان های مختلف اندیشمندان مسلمان مانند: ابن سینا، سهروردی، دبیران کاتبی، قاضی عضدالدین ایجی و ابونصر فارابی در اثبات قاعده «تسلسل محال است» می پردازیم.

اکنون به این مطلب می‌پردازیم که «چرا تسلسل محال است» امتناع و استحاله تسلسل علت‌ها و معلول‌ها تا بی نهایت، از جمله قواعدی است که بسیاری از مسائل مهم فلسفی بر آن مترتب می‌شود که از جمله آن، مسئله اثبات واجب الوجود است، به ترتیبی که گفته می‌شود:

ابونصر فارابی و قاعده «تسلسل محال است»

ابونصر فارابی، نخستین بنیان گذار فلسفه اسلامی، در باب اثبات واجب الوجود از این قاعده استفاده کرده و به بطلان دور و تسلسل جهت اثبات وجود واجب استدلال نموده است. چنانکه می‌گوید:

منطق در زندگی

مصداق‌یابی مباحث درسی در رشته‌های ریاضی و تجربی به راحتی امکان‌پذیر است. معلم فیزیک یا زیست‌ می‌تواند مثال‌ها و موارد متعددی از کاربردهای قوانین علمی یا رفتارهای موجودات زنده را به دانش‌آموزان نشان دهد،

کارکردهای سازنده منطق در زندگی، ارائه راهکارهای آگاهی بخش به دانش آموزان

برای «فلسفه و منطق» به‌عنوان معارفی که بیشترین ارتباط را با تفکر و اندیشه دارند، نقش‌های تأثیر‌گذار و سازنده زیادی برمی‌شمارند. شاید به نظر برخی از افرادی که با «فلسفه» و «منطق» آشنایی کاملی ندارند و از ارزش و اهمیت آن آگاه نیستند،

ضیاء موحد در گفتگو با مهر:

وظیفه منطق، رصد کردن سفسطه ها است/ از تعهدات فلسفه دور نشویم

ضیاء موحد، استاد منطق و فلسفه با بیان اینکه ما برای رصد کردن سفسطه‌ها از ابزار منطق استفاده می کنیم، گفت: این فعالیت‌ها بدین منظور انجام می‌شوند که ما از تعهد فلسفه دور نشویم.

خبرگزاری مهر، گروه دین و اندیشه_علیرضا سمیعی: ضیاء موحد استاد فلسفه و منطق و شاعر ایرانی سال هاست که در حوزه منطق تحقیقات و فعالیت های داشته است. با او درباره موضوع «منطق در روزگار ما» گفتگو کردیم؛

مغالطه ابهام ساختاری

مغالطه ابهام ساختاری هنگامی است که شخصی جمله ای به کار برد که بیش از یک معنا داشته باشد و برای مخاطب مطابق با یک تفسیر صحیح باشد و مطابق با تفسیر دیگر خطا

مغالطه ابهام ساختاری (Amphiboly) نیز مانند مغالطه اشتراک لفظ به دلیل وجود معانی گوناگونی است که از جمله فهمیده می شود. با این تفاوت که معانی گوناگون در این جا ناشی از یک لفظ نیست، بلکه جمله با ترکیب خاص خود به گونه ای است که بیش از یک معنا را افاده می کند. در این جا اگر گوینده یا نویسنده به تعدد معانی جمله و یا عبارت توجه داشته باشد و شواهد و قراینی نیز برای افاده منظور خاص وجود داشته باشد، مغالطه ای صورت نگرفته است.

تسلسل محال است

در این مقاله به بررسی برهان های مختلف اندیشمندان مسلمان مانند: ابن سینا، سهروردی، دبیران کاتبی، قاضی عضدالدین ایجی و ابونصر فارابی در اثبات قاعده «تسلسل محال است» می پردازیم.

برای توضیح چیستی تسلسل اینجا بزنید؛ اکنون به این مطلب می‌پردازیم که «چرا تسلسل محال است» امتناع و استحاله تسلسل علت‌ها و معلول‌ها تا بی نهایت، از جمله قواعدی است که بسیاری از مسائل مهم فلسفی بر آن مترتب می‌شود که از جمله آن، مسئله اثبات واجب الوجود است، به ترتیبی که گفته می‌شود:

تسلسل چیست؟

تسلسل در لغت به معنای آن است که اموری به دنبال هم زنجیروار واقع شوند، خواه حلقه های این زنجیر متناهی باشد یا نامتناهی؛ انواع تسلسل چیست ؟ ویژگی ها (شروط) #تسلسل چیست

مغالطه ابهام ساختاری

مغالطه ابهام ساختاری هنگامی است که شخصی جمله ای به کار برد که بیش از یک معنا داشته باشد و برای مخاطب مطابق با یک تفسیر صحیح باشد و مطابق با تفسیر دیگر خطا

مغالطه ابهام ساختاری (Amphiboly) نیز مانند مغالطه اشتراک لفظ به دلیل وجود معانی گوناگونی است که از جمله فهمیده می شود. با این تفاوت که معانی گوناگون در این جا ناشی از یک لفظ نیست، بلکه جمله با ترکیب خاص خود به گونه ای است که بیش از یک معنا را افاده می کند. در این جا اگر گوینده یا نویسنده به تعدد معانی جمله و یا عبارت توجه داشته باشد و شواهد و قراینی نیز برای افاده منظور خاص وجود داشته باشد، مغالطه ای صورت نگرفته است.

ریشه‌های مغالطه ابهام ساختاری

گاهی علت این امر ابهام در ضمایر است؛ یعنی اگر ضمیری (یا ضمایری) در متن به کار برده شده باشد که مرجع ضمیر مشخص نباشد و دو یا چند مرجع بتواند معنای اصلی آن ضمایر قرار گیرد، جمله چند پهلو و دارای معانی متعدد خواهد بود. حکایت معروف زیر نمونه بارزی از این نوع ابهام است: مردم درباره مذهب ابن جوزی صاحب کتاب تلبیس ابلیس تردید داشتند .

مغالطه اشتراک لفظ

مغالطه اشتراک لفظ علاوه بر «اشتراک اسم» «اشتراک فعل» و حتی «اشتراک حرف» را نیز در بر میگیرد و تعدد معانی هریک می تواند موجب ارتکاب مغالطه شود. مثلا: خانه ارزان، کمیاب است. هر چیز کمیاب گران است. پس خانه ارزان گران است. این تناقض گویی که ارزان، گران است چگونه قابل توجیه است؟

مغالطه علت جعلی

نوع اول مغالطه علت جعلی وقتی است که چیزی به عنوان «علت» وانمود می شود که در واقع علت نیست یا بخشی از علت به عنوان کل علت معرفی شود؛ بیشتر بخوانید

نوع اول مغالطه علت جعلی

نوع اول مغالطه علت جعلی وقتی است که در یک استدلال، چیزی به عنوان «علت» وانمود می‌شود که در واقع، «علت» نیست

مغالطه واژه‌های مبهم

#مغالطه واژه های مبهم در جایی است که #گوینده یا #نویسنده از #لغات و #واژه هایی استفاده کند شرایطی بتواند ادعا کند #سخن او هنوز #صحیح و پابرجاست و به این وسیله خود را از هر #اعتراض و #انتقادی مصون بدارد

مغالطه تعریف دوری

جنیه مغالطه آمیز تعریف دوری این است که مخاطب در فهم یک امر مبهم به امر مبهم دیگری حواله داده می شود، در حالی که برای فهم امر دوم نیازمند شناخت امر اول است.

تعریف سور قضیه

لفظی که بر کمیت و مقدار افراد موضوع دلالت دارد «سور قضیه» نامیده می شود سور قضیه مشخصا در مورد قضایایی است که از کمیت و مقدار سخن به میان می آید

مغالطه واژه‌های مبهم

#مغالطه واژه های مبهم در جایی است که #گوینده یا #نویسنده از #لغات و #واژه هایی استفاده کند شرایطی بتواند ادعا کند #سخن او هنوز #صحیح و پابرجاست و به این وسیله خود را از هر #اعتراض و #انتقادی مصون بدارد

موارد مغالطه واژه های مبهم

مغالطه کنه و وجه

وجه مغالطه آمیز بودن «مغالطه کنه و وجه» این است که صفتی یا وجه (هرچند مهم) را به جای ذات (کنه) نشانده شود طوری که صفات دیگر را تحت الشعاع قرار دهد

هرگاه صفتی یا وجه (هرچند مهم) به جای ذات (کنه) نشانده شود، طوری که صفات دیگر را تحت الشعاع قرار دهد و این گمان پدید آید که صفات دیگر نقشی ندارند، «مغالطه کنه و وجه» صورت پذیرفته است.

چرا به منطق نیاز داریم؟

هر انسانی به طور طبیعی (اگر مانعی نداشته باشد) می‌تواند سخن بگوید و زبان ابزاری است که با آن، آنچه در ذهن دارد را بیان می‌کند. علم «لغت» وضع کلمات را به ما می‌آموزد و ادبیات هر زبان عهده دار قوانینی است که از جهت ظاهر و مناسبت داشتن کلمات می‌پردازد. اما انسان برای اینکه بتواند متقن سخن بگوید و کلام کاملی داشته باشد به دو چیز نیازمند است:

سؤال (منطق چیست) یعنی تلاش ذهن برای کشف واقعیت

انسان ذاتاً موجودی متفکر است که به ندرت از اندیشه درباره جهان هستی و راه رسیدن به سعادت فارغ می‌شود. منطق چیست در واقع یعنی یافتن پاسخ‌هایی نظیر چگونگی تفسیر گوناگونی و دگرگونی مشهود در جهان؛ داستان آغاز و انجام هستی؛ زنده و با شعور بودن عالم یا مرده و بی شعور بودن آن؛ تعریف سعادت و طریق نیل به سعادت، و… از جمله دغدغه‌هایی است که به لحاظ تاریخی همزاد آدمی است.

تصور و تصدیق

تصور و تصدیق یکی از اولی ترین مباحث در علم منطق است که هر شخصی می‌بایست از آن آگاهی داشته باشد. در این مقاله آموزشی به تعریف تصور و تصدیق پرداخته‌ایم

نگاهی دیگر به مخالفین منطق ارسطویی

اشاره

در طول تاریخ، دانشمندان زیادی به این اشکال منطق ارسطویی توجه نموده اند که صرفا با دانستن منطق صوری نمی توان به درستی تفکر و نتایج حاصل از استدلال های خود اطمینان پیدا کرد. از این رو برای تدوین قواعد مربوط به منطق مادی تلاش هایی کرده اند که از آن میان باید از فرانسیس بیکن انگلیسی و رنه دکارت فرانسوی نام برد. البته تا کنون منطق مادی با چنان وسعت و شمولی که از تمام خطاهای مادی و

اسامی منطق

منطق را همگان به خصوص عالمان و حاکمان باید فرا بگیرند تا بتوانند با هر گروهی از مردم طبق آنچه لایق آنان است از «حکمت و موعظه نیکو و جدال احسن»مواجه شوند چنانچه حق تعالی می فرماید: «ادْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ ۖ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ ۚ »(1)

1- نحل:125.

دوره نهایی

1- اشاره

سال های 1300 تا 1500 میلادی (900 - 700ه.ق) را می توان به عنوان دوره نهایی منطق در جهان اسلام تلقی کرد. دوره ای که در آن ساختمان وپیکره منطق کامل شد. این دوره اگرچه دوره منطقدانان خلاق و مبتکر نبود لکن دوره معلمان و مدرسان، دوره شروح و تفاسیر بر کتب منطقی

منطق شرقی ابن سینا

ابن سینا در معارضه با رویکرد غربی مدرسه بغداد، کار خویش را در منطق و فلسفه) به منطق شرقی ( و فلسفه شرقی) ملقب کرد. این منطق شرقی که توسط ابن سینا حمایت می شد با منطق فارابی تفاوتهایی داشت و این تمایز و تفاوت که در جوهره مطلب بلکه در میزان تمایل و تأکیدی

انتقال منطق یونانی به جهان اسلام

اشاره

مسلمانان پس از فتح سوریه و عراق با تعلیم یونانیان آن گونه که در نزد فرقه های مسیحی و به ویژه (نسطوریان)، ( منوفیزیان) یا ( یعقوبیان) تبلور یافته بود ارتباط پیدا کردند. این فرقه ها مراکزی مثل (انطاکیه)، (ادسا) و (نصیبین) را جایگزین تحقیقات هلنیستی اسکندریه (حاکمیت فرهنگ یونانی نموده بودند.

آغاز منطق

اشاره

بشر از آغاز برای حل مسائل و مشکلات خود تفکر می کرده است و در تفکر بر اساس عقل سلیم، فطرتا قوانین منطقی را به کار می برده است. بنابراین از این جهت می توان گفت که منطق همزاد بشر است. هرچند شواهدی در دست هست که نشان می دهد قواعد منظم تفکر در فرهنگ مردم متمدن باستان مانند ایران، هند و چین نیز وجود داشته است اما تدوین منطق حاصل دوران یونان باستان است.