معاد از منظر ادیان
قرآن در آیات بسیاری به مسأله معاد پرداخته است، از آن جمله: «إنّ الذین آمنوا و الذین هادوا و النصاری و الصابئین من آمن بالله و الیوم الآخر و عمل صالحاً فلهم أجرهم عند ربهم ولاخوف علیهم و لاهم یحزنون» بقره/62 همانا کسانی که مسلمان شده اند و کسانی که یهودی شده اند و ترسایان و صابئان [اگر] کسانی باشند که به خدا و روز آخر ایمان داشته و عمل نیک انجام دهند، پس اجرشان را پیش پروردگارشان خواهند داشت و نه بیمی برآنان است ونه اندوهناک خواهند شد. قرآن علاوه بر این بیان کلی، تأکید بر باور به معاد و رستاخیز، کیفر در جهنم و پاداش در بهشت را از زبان ابراهیم(ع) (عنکبوت/25)، عیسی (ع) (مائده/72)، موسی(ع) (اعراف/156) و یوسف(ع) (یوسف/38) نیز نقل می کند. در تعالیم زردشت آمده است: «بنا به میل و اراده تو ای خداوند نیکوکار، کارهای خود را انجام می دهم و آن پرستش است که با اندیشه نیک، گفتار نیک و با کردار نیک به جا می آورم؛ تا بدان وسیله بتوانم بروم به راه روشن، و به من نرسد عذاب گران دوزخ، و بگذرم از پل چینود و برسم به آن بهترین جای خوشبوی آراسته و پر از آسایش.»36 آیین برهما رستگاری در آخرت را با پرهیزگاری و ریاضت میسّر می داند و ریاضت را عنوانی می داند برای تمام کارهای شایسته: «ولی تنها کسانی که آن جهان برهمای را با زندگی پرهیزکارانه یک طالب علوم دینی می یابند، تنها آنها آن جهان برهمایی را خواهند داشت.»37 «و او دهنده نتیجه عملهاست در دنیا و درآخرت و در عالم فضا و در عالم بهشت.» «و سالکان از ریاضت در بهشت جا یافته اند.»38 «از ضبط حواس درونی سالکان به بهشت می روند… از ضبط حواس بیرونی سالکان به بهشت می روند.»39 «خلق خوش ریاضت است و راست گفتن ریاضت است و علم خواندن هم ریاضت است و ضبط حواس ظاهری هم ریاضت است و ضبط حواس باطن هم ریاضت است و سخاوت هم ریاضت است و قربان بردن هم ریاضت است.»40 از میان متون دینی، تورات موجود، توجه به آخرت را کمتر مورد توجه قرار می دهد. آنجا که یادی از جزای عمل می کند نیز بسیار کوتاه و گذرا می باشد، از باب نمونه در کلام داود و سلیمان آمده است: «قوت از آن خداوند است، ای خداوند، رحمت نیز از آن توست، زیرا به هر کس موافق عملش جزاخواهی داد.»41 «راه های انسان در مدّ نظر خداوند است و تمام تقصیرهای او را می سنجد و تقصیرهای شریر، او را گرفتار می سازد و به بند گناه خود بسته می شود.»42 معادشناسی تورات به انداز ه ای محدود و ناپیداست که حتی پیش از میلاد مسیح بین یهودیان در این رابطه دو دستگی به وجود آمد و طایفه ای به نام «صدوقیان» دادرسی روز قیامت و زندگی پس ازمرگ را مورد انکار قرار داده ادعا نمودند که نیکوکاران و بدکاران در همین جهان نتایج عمل خود را در قالب خیر و برکت یا گرفتاری و خستگی لمس می کنند.43 ولی انجیل موجود به معاد توجه گسترده تری دارد، و انکار معاد از سوی گروهی از یهودیان، شخص مسیح را بر آن داشت تا با کاتبان، فرسیان44 و صدوقیان45 رویارو گردد و مسأله قیامت را هر چه جدی تر یادآوری نموده و ریزترین مسائل آن را به تشریح بنشیند، در سخنی به نسبت گسترده از عیسی(ع) آمده است: «و جمیع امتها در حضور او جمع شوند و آنها را از همدیگر جدا می کند به قسمی که شبان میشها را از بزها جدا می کند و میشها را بر دست راست و بزها را بر چپ خود قرار دهد. آن گاه پادشاه به اصحاب طرف راست گوید بیایید ای برکت یافتگان از پدرمن و ملکوتی را که از ابتدای عالم برای شما آماده شده است به میراث گیرید؛ زیرا چون گرسنه بودم مرا طعام دادید، تشنه بودم سیرابم نمودید، غریب بودم مرا جا دادید، عریان بودم مرا پوشاندید، مریض بودم عیادتم کردید، در حبس بودم دیدن من آمدید. آن گاه عادلان گویند: ای خداوند کی گرسنه ات دیدیم تا طعامت دهیم یا…؟پادشاه در جواب ایشان گوید: هر آینه به شما می گویم آنچه به یکی از این برادران کوچک ترین من کردید به من کرده اید. پس اصحاب طرف چپ را گوید ای ملعونان از من دور شوید در آتش جاودانی که برای ابلیس و فرشتگان او مهیا شده است، زیرا گرسنه بودم مرا خوراک ندادید، تشنه بودم مرا آب ندادید… پس ایشان نیز به پاسخ گویند: ای خداوند کی تو را گرسنه یا تشنه یا غریب یا برهنه یا مریض یا محبوس دیده خدمتت نکردیم؟ آن گاه در جواب ایشان گوید هر آینه به شما می گویم آنچه به یکی از این کوچکان نکردید به من نکرده اید. و ایشان در عذاب جاودانی خواهند رفت؛ اما عادلان در حیات جاودان.»46 در نامه پولس به قرنتیان آمده است: «اگر مردگان زنده نمی شوند تعمید برای چیست، اگر قیامتی نباشد پس بخوریم و بنوشیم که فردا خواهیم مرد.» 47