مردم‌شناسی در برابر نظام باورها

چکیده:
منطق شرک در عین حال بیش‌تر از دین و کم‌تر از دین است: دین شامل حداقل معنایی جامعه‌شناختی است که ماشینی‌ترین رفتارهای ما، شخصی‌ترین و عادی‌ترین مناسک ما، روزمره‌ترین زندگی ما و خردمندانه‌ترین مکاشفات درونی ما را دربرمی‌گیرد. انسان‌ها بیش‌تر به مناسک نیاز دارند تا به خدایان، بیش‌تر به زندگی خود علاقه نشان می‌دهند تا مرگ خود، بیش‌تر به رخدادهای زندگی توجه دارند تا به سرنوشت.

1. پلیدی و پستی

یکی دیگر از آثار فردی شرک پلیدی و پستی شرک است، شخص مشرک، با اعتقاد به خدایان خود ساخته، درون خود را با اعتقادهای خلاف واقع آلوده می سازد و موجب پلیدی و نجاست باطنی خود می شود.

شرک مساوی با نجاست است و مشرک انسان نجس و پلید خوانده شده است. قرآن کریم به آن این طور اشاره کرده است. «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِکُونَ نَجَس.» (توبه/28) اى کسانى که ایمان آورده‏ اید، حقیقت این است که مشرکان ناپاکند.

نویسنده: مهدی نیلی پور

قال الله تعالی:

(و إذ بوَّأنا لابراهیم مکانَ البَیت أن لا تُشرِک بی شیئا...) (1)
«(به خاطر بیاور) زمانی را که جای خانه (کعبه) را برای ابراهیم آماده ساختیم ( و به او گفتیم) چیزی را همتای من قرار نده.»
یکی از اهداف مهم انبیای الهی، مبارزه با شرک، شرک زدائی، مبارزه با خدایان دروغین و طاغوتهای درونی و بیرونی انسانهاست. (و لَقَد بَعَثنا فی کُلِّ اُمّه رَسولاً أنِ اعبُدُواالله واجتَنِبوا الطّاغُوت.) (2)

شرک و اخلاص در قرآن و مرز بین آن دو در قرآن کریم

چکیده

یکی از جلوه‏های نور و ظلمت، اخلاص و شرک است. اخلاص بالاترین مرتبه توحید به شمار می‏آید.این دو مفهوم زمانی قابل درک و فهم عمیق هستند که در آیات قرآن کریم در مقابل هم و با دقت مورد پژوهش قرار گیرند.چرا که قرآن در بسیاری از آیات شریفه، تمامی انسان‏ها را به وحدانیت خداوند سبحان دعوت می‏فرماید.از این‏رو باید دانست که منظور از این وحدانیت چیست و قرآن کریم در مسیر این دعوت، آدمی را از چه چیزی بر حذر می‏دارد؟به عبارت دیگر، از دیدگاه قرآن چه چیزی شرک تلقی می‏شود تا از رهگذر چنین پژوهشی، مرز بین شرک و اخلاص روشن شود؟در این نوشتار برآنیم که معنای حقیقی«شرک»را از میان آیات شریفه استخراج کنیم و به بررسی انواع و مراتب آن بپردازیم.آن‏گاه استدلال قرآن کریم را بر نفی شرک، و سپس مفهوم حقیقی اخلاص را تبیین کنیم. با توجه به این‏که پیام قرآن در این راست«لا تعبدوا إلاّ اللّه» است، باید معنای عبادت نیز روشن شود، تا مرز بین این دو مفهوم-شرک و اخلاص-بارز گردد.لیکن قبل از هر کلام دیگر، ابتدا گزارش کوتاهی از معنای لغوی این دو واژه ارائه می‏دهیم.

انواع شرک و مراتب شرک و اخلاص
در یک تقسیم‏بندی می‏توان شرک را دو نوع دانست:
الف)شرک جلّی، ب)شرک خفّی.
الف)شرک جلّی
1.در مرحله اعتقاد مقابل اخلاص در اعتقاد
2.در مرحله عمل مقابل اخلاص در عمل
ب)شرک خفی
1.در مرحله اعتقاد مقابل اخلاص در اعتقاد
[به تصویر صفحه مراجعه شود]
2.در مرحله قلب مقابل اخلاص در قلب
3.در مرحله عمل مقابل اخلاص در عمل

مراحل شرک و اخلاص خفی
با تدبر در آیات الهی، روشن می‏شود که شرک خفی خود سه مرتبه دارد و نیز در مقابل آن اخلاص نیز دارای سه مرتبه است:
1.در مرحله اعتقاد:اخلاص در عقیده این است که انسانتنها یک ارزش را قبول کند و سایر امور را در صورتی دارای ارزش بداند که وابسته به همان یک ارزش و همان یک محور تقدس، یعنی خدای سبحان باشند.این اولین مرحله اخلاص، خدامحوری، است.

نبوغ شرک (قسمت سوم)

توتم‌گرایی، افسون، جادوگری

چکیده:جامعه‌هایی (ابتدایی) وجود دارند که در آن‌ها امر قدسی حضور پررنگ‌تر یا جوهره مشترک قوی‌تری دارد. نخستین الگو همانا توتم‌گرایی بوده که ابتدا در بین امریکایی‌های شمالی و سپس در جامعه‌های بومی‌نشین استرالیا گسترش داشته است. این بازگردانی به طرف طبیعت در جامعه‌های توتم‌گرا، حتماً جنبه‌ی ابتدایی و، حتی بدوی، این شکل باور را نشان می‌داده است. بعدها لوی-استروس در گستره‌ی سخنان منتقدانه‌ی خود نتیجه خواهد گرفت که این چنین نیست، زیرا «توتم‌گرایی به آن‌ها جواب می‌دهد، و نحوه‌ای که توتم‌گرایی سعی در ارضای آن‌ها دارد، همه‌ی این‌ها قبل از هرچیز محصولات فکری هستند».

نبوغ شرک (قسمت دوم)

از امر فوق‌طبیعی تا امر مناسکی: دین

چکیدهیکی از پایدارترین دغدغه‌های تحلیل‌گرانی بوده است که چگونگی گردش کار جامعه‌ها و فرهنگ را مطالعه می‌کرده است. مفاهیم قدسی، فوق‌طبیعی، اعتقادات، خدا (یان)، کلیسا، مناسک و دیگر مفاهیمی که به نظر آن‌ها نزدیک می‌آمدند، در قلب چندین طرز تفکر متمایز اما کم و بیش در جهت نیات مشترک قرار داشته‌اند.

نبوغ شرک (قسمت اول)

مردم‌شناسی در برابر نظام باورها

چکیده:منطق شرک در عین حال بیش‌تر از دین و کم‌تر از دین است: دین شامل حداقل معنایی جامعه‌شناختی است که ماشینی‌ترین رفتارهای ما، شخصی‌ترین و عادی‌ترین مناسک ما، روزمره‌ترین زندگی ما و خردمندانه‌ترین مکاشفات درونی ما را دربرمی‌گیرد. انسان‌ها بیش‌تر به مناسک نیاز دارند تا به خدایان، بیش‌تر به زندگی خود علاقه نشان می‌دهند تا مرگ خود، بیش‌تر به رخدادهای زندگی توجه دارند تا به سرنوشت. تعداد کلمات: 1151 /

شرک زدایی ظاهری و باطنی (لا و الاّ)

نویسنده: مهدی نیلی پور
قال الله تعالی:
(و إذ بوَّأنا لابراهیم مکانَ البَیت أن لا تُشرِک بی شیئا...) (1)
«(به خاطر بیاور) زمانی را که جای خانه (کعبه) را برای ابراهیم آماده ساختیم ( و به او گفتیم) چیزی را همتای من قرار نده.»
یکی از اهداف مهم انبیای الهی، مبارزه با شرک، شرک زدائی، مبارزه با خدایان دروغین و طاغوتهای درونی و بیرونی انسانهاست. (و لَقَد بَعَثنا فی کُلِّ اُمّه رَسولاً أنِ اعبُدُواالله واجتَنِبوا الطّاغُوت.) (2)

نبوغ شرک (قسمت اول)

منطق شرک در عین حال بیش‌تر از دین و کم‌تر از دین است: دین شامل حداقل معنایی جامعه‌شناختی است که ماشینی‌ترین رفتارهای ما، شخصی‌ترین و عادی‌ترین مناسک ما، روزمره‌ترین زندگی ما و خردمندانه‌ترین مکاشفات درونی ما را دربرمی‌گیرد.

نبوغ شرک (قسمت اول)

مردم‌شناسی در برابر نظام باورها

چکیده:
منطق شرک در عین حال بیش‌تر از دین و کم‌تر از دین است: دین شامل حداقل معنایی جامعه‌شناختی است که ماشینی‌ترین رفتارهای ما، شخصی‌ترین و عادی‌ترین مناسک ما، روزمره‌ترین زندگی ما و خردمندانه‌ترین مکاشفات درونی ما را دربرمی‌گیرد. انسان‌ها بیش‌تر به مناسک نیاز دارند تا به خدایان، بیش‌تر به زندگی خود علاقه نشان می‌دهند تا مرگ خود، بیش‌تر به رخدادهای زندگی توجه دارند تا به سرنوشت.

نویسنده: ژان کوپانس
برگردان: حسین میرزایی

امر اجتماعی و امر فرهنگی را به صورت مکمل در مقابل هم قرار دادن کار آسانی خواهد بود، زیرا دو تعریف بزرگ نخستین از انسان‌شناسی با همین عبارات ارائه شده‌اند. از مدت‌ها پیش جدال قلمی در این مورد به خاموشی گراییده است و در فرانسه، این طرز نگاه به مردم‌شناسی (خواه اجتماعی، خواه فرهنگی) پیوسته به عنوان کار عجیب و غریب آنگلوساکسونی قلمداد شده است. به خصوص که کلود لوی -استروس در حرکتی پژوهشی و بازترکیبی قدرتمندانه، با انسان‌شناسی ساختاری خود، زمینه تعریف را نه دیگر به سمت موضوع بلکه به سوی مفهوم سوق داده است. با وجود این، زمینه‌های متعددی وجود دارند که به نظر نمی‌آیند به سازمان اجتماعی به معنای خاص آن، مربوط باشند: امر فرهنگی، امر نمادین، امر مناسکی و زبان، هم دانش‌ها هستند و هم تصاویر ذهنی، هم کُدها هستند و هم فعالیت‌های فکری. مردم‌شناس با دیدن این که علوم اجتماعی را ایجاد کند، به خود می‌گوید که در این جا تحت تأثیر برخی خلأهای عینی در سنت ملی رشته خود و حتی تمام علوم اجتماعی قرار دارد.

نبوغ شرک (قسمت دوم)

از امر فوق‌طبیعی تا امر مناسکی: دین

چکیده
یکی از پایدارترین دغدغه‌های تحلیل‌گرانی بوده است که چگونگی گردش کار جامعه‌ها و فرهنگ را مطالعه می‌کرده است. مفاهیم قدسی، فوق‌طبیعی، اعتقادات، خدا (یان)، کلیسا، مناسک و دیگر مفاهیمی که به نظر آن‌ها نزدیک می‌آمدند، در قلب چندین طرز تفکر متمایز اما کم و بیش در جهت نیات مشترک قرار داشته‌اند

شرك

نويسنده:آرش شفاعت خواه
منبع : سایت راسخون
مقدمه
به صریح آیه ی قرآن هدف خلقت انسان عبادت و بندگی است «قضی ربک الا تعبدوا الا ایاه ...»(1)
« و پروردگارت فرمان داده جز او را نپرستید» که در این مسیر نیاز به معرفت و شناخت درست است و شناخت آفات و مضرات مسیر عبادت و بندگی می باشد. از جمله این آفات که می تواند به معرفت هم ضربه بزند شرک به خدا می باشد. شرک از بیماری های اعتقادی و روحی می باشد که انسان را از راه راست منحرف می کند, بلکه مسأله ی شرک بسیار ظریف است و در حدیث از قول پیامبر رحمت (صلی الله علیه و آله) آمده است که: «همانا شرک نامحسوس تر از راه رفتن مورچه در یک شب تاریک بر روی تخته سنگی سیاه است ... »(2) ممکن است انسان از روی غفلت و جهالت و علت های دیگر دچار این گناه گردد. لذا باید شرک، معنا، اقسام ظرافت های آن را بشناسیم تا دچار آن نشویم و از آن نجات پیدا کنیم.

توحید و شرک در افعال

توحید افعالی این است که انسان تنها قدرت و تأثیر در عالم وجود را از جانب خداوند بداند یگانه امید او برای نجات و رسیدن به خواسته های آخرتی و دنیایی خود خداوند باشد و بداند که در جمیع ملک و ملکوت، مالک و مدبر و متصرف تنها خداست و یقین بداند که برای خدا شریک و انبازی نیست و دیگران را بالاصاله مؤثر در چیزی نداند و بالاصاله چیزی را از آنان نخواهد و خدا را خالق آسمان ها بشناسد. «الله الذی خلق سبع سماوات و من الارض مثلهن یتنزّل الامر بینهنَّ لتعلموا أنَّ الله علی کل شی قدیر و ان الله قد احاط بکل شی علما»(31)

توحید و شرک در عبادت

توحید در عبادت این است که آن چه عبادت و پرستش محسوب می شود و قصد قربت در آن شرط است مانند نماز و روزه و زکات و حج و عبادات دیگر، تنها برای انجام دستور خدا و تقرب به ذات مقدس او انجام می گیرد و هیچ انگیزه دیگری در آن راه پیدا نکند و گرنه عبادت باطل خواهد بود و صاحب آن ریاکار و مشرک محسوب می شود.(47) برای عبادت شرایطی مقرر شده که از همه مهم تر اخلاص در نیت است بلکه اخلاص مقوّم عبادات قرار داده شده، به قسمی که عمل بی اخلاص نه تنها موجب تقرب نمی شود یعنی شخص را به خدا نزدیک نمی نماید بلکه مبعد و موجب دور شدن از خداوند می شود.

بعضی از پیامدهای فردی شرک که یک گناه بزرگی است، اینها می باشد: گمراهی بی حد و حصر. «وَ مَنْ یُشْرِکْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاَلاً بَعِیداً». نادانی مشرک. «قُلْ أَ فَغَیْرَ اللَّهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجَاهِلُونَ.» همین طور مشرک همیشه در اضطراب و نگرانی بودن است.

واژه شناسی

شرك در لغت‏به معنای بهره و نصیب (1) و در اصطلاح، به معنای باور داشتن به خدایان متعدد است. این واژه در اصطلاح قرآن، برای پرستش اشیایی همچون ماه، خورشید، ستاره و سنگ... و قرار دادن غیر خدا به جای خدا نیز به كار رفته است. (2) این واژه نیز همچون توحید از نظر معنا و مفهوم دارای انواعی است.

آیا بوسیدن ضریح شرک محسوب می شود؟

وهابیت بوسیدن ضریح معصومین، در و دیوار مساجد و حرم‌های معصومین را شرک می‌داند و از این عمل جلوگیری می‌کند؛ حال آنکه دلایلی بر جواز این عمل در قرآن و سنت پیامبر یافت می‌شود.

پیامدهای شرک

شرک پیامدهای سوء فراوانی را در عرصه­های مختلف عقیدتی، روحی، اخلاقی و عملی از خود بر جای گذارده است و جوامع بشری را به انحطاط سوق داده است که اینک به برخی از آنها اشاره می­کنیم.

اقسام شرک

شرک را از جهات مختلف می­توان تقسیم کرد وبرای او اقسامی را برشمرد که درادامه برخی از این جهات عبارتند از:

الف: اقسام شرک از جهت ظهور و خفا:

شرک ورزی به خداوند گاه کاملاً نمایان است و برای همگان قابل درک می باشد و گاهی هم مخفی و با ظرافت بوده و امکان شناسایی آن وجود ندارد، از این لحاظ شرک به دو قسم جلی و خفی تقسیم می شود.

جستاری درمسئله «شرک» و پیامدهای آن در قرآن کریم

چکیده:

شرک از جمله گناهان کبیره است و در قرآن کریم از آن به عنوان «ظلم عظیم» یاد شده است. اوّلین کسی که مرتکب این خطیئه بزرگ گردید، ابلیس بود که حاضر به پذیرش ربوییّت تشریعی خداوند نگردید و در مقابل امر او ایستادگی کرد و در نهایت به همین سبب از درگاه الهی رانده شد.