توحید در آیین زردشت
درآیین زردشت اهورا مزدا خدای یگانه است، خدای فرزانه، نیک، دادگر و اخلاقی است، او فقط چیزهای نیکو می آفریند و پرستندگان خود را تبرّک می بخشد. این خدای یگانه بر تاریخ چیره است و طرحی را که برای جهان دارد به تدبیر خود تحقق می دهد.10 «ای اهورا مزدا همین که تو را با دیده دل نگریستم دراندیشه خود دریافتم که تویی سرآغاز و سرانجام، تویی سرچشمه منش پاک، تویی آفریننده راستی و تویی داور دادگر کارهای جهان.»11
توحید در کتاب مقدس
کتاب مقدس عبارت است از مجموعه کتب دینی مورد احترام یهودیان و مسیحیان با این تفاوت که مسیحیان تمام این مجموعه را می پذیرند، ولی یهودیان به اناجیل چهارگانه و نامه های پیوسته بدان با نگاه تقدیس نمی نگرند. به هر حال کتاب مقدس درباره توحید، نگاه صریح و تردیدناپذیر دارد، هر چند که پاره ای از آیات مبهم و متشابه نیز به دلایلی دراین کتاب گنجانده شده و مباحث کلامی ناسازگار با خرد را در پی آورده است. توحید در بیان شفاف کتاب مقدس این گونه به تصویر کشیده شده است: «ای اسرائیل بشنو یهوه خدای واحد است، پس یهوه خدای خود را به تمام جان و تمام قوت خود محبت نما.»12 «خدای ما را به عظمت وصف نمایید او صخره است و اعمال او کامل؛ زیرا همه طریقهای او انصاف است. خدای امین و از ظلم مبرّا عادل و راست است.»13 «با من خدای دیگری نیست من می میرانم و زنده می کنم، مجروح می کنم و شفا می دهم و از دست من رهاننده نیست.»14 «من قادر مطلق هستم و دیگری نیست، خدا هستم و نظیر من نی.»15 «من اول هستم و من آخر هستم و غیر از من خدایی نیست.»16 «زبانم عدالت تو را بیان خواهد کرد، و از عدالت تو و بس خبر خواهم داد.»17 «خداوند راه های انسان و اسرار دل او را می داند.»18 «آسمانها جلال خداوند را عیان می سازد و ماه و ستارگان، صنعت او را.»19 «تمام زمین، تو را پرستش خواهند کرد و تو را خواهند سرایید و به نام تو ترنم خواهند نمود.»20 «آسمان و زمین او را تسبیح بخوانند، آبها نیز، و آنچه در آنها می جنبد.»21 «از حضور تو کجا بگریزم! اگر به آسمان صعود کنم تو آنجا هستی، و اگر درهاویه بستر بگسترانم اینک تو آنجا هستی، اگر بالهای سحر را بگیرم و در اقصای دریا ساکن شوم در آنجا نیز دست تو را رهبری خواهد نمود و دست راست تو مرا خواهد گرفت… تو بر دل من مالک هستی.»22 «خداوند نزدیک است به آنانی که او را می خوانند.»23 «چشمان خداوند در همه جا است و بر بدان و نیکان می نگرند.»24 «پروردگاری که خدای توست یکی است و دوست دارد پروردگار خود را از تمام دل و از تمام جان و از تمام نیت و از تمام قوت خود، این است اول همه وصیتها… پس گفت به او کاتب که نیکو گفتی ای معلم؛ حق را گفتی که خدا یگانه است و نیست خدایی غیر او.»25 «حیات جاودانی این است که بشناسد تو را که تویی خدا حق یگانه و بدانند که آن کسی را که رسول نموده ای یسوع مسیح است.»26 «خدا نور است و هیچ ظلمتی در وی هرگز نیست.»27 اشاره کتب دینی به وجود نشانه های خداوند در دل هستی گویای این حقیقت است که منبع دست یابی به یکتایی، احاطه علمی، قدرت نامتناهی و مهربانی خداوند به گزاره های مکتوب و خواندنی خلاصه نمی شود، بلکه منبع محسوس تری نیز وجود دارد که کتاب طبیعت است و جویندگان حقیقت می توانند به آسانی اوصاف یادشده را در صفحه آن به تماشا و تأمّل بنشینند. گالیله می گفت: «طبیعت می تواند در جنب کتاب مقدس سر چشمه ای برای دانش کلامی و طریقه ای برای معرفت به خداوند باشد. ما باید بنای کارمان را نه بر اعتبار نصوص مقدس؛ بلکه بر تجارب حسی و براهین ضروری بگذاریم؛ زیرا هم آیات کتاب مقدس و هم آیات طبیعت هر دو کلمة الله اند.»28 نیوتن(1642 ـ 1727م) ریاضی دان ، فیلسوف و فیزیک دان بزرگ انگلیسی اظهار داشت: «چگونه است که بدن جانوران با چنین مهارت و هنری ابداع شده است و از چه روی هر عضوی به جای خویش نیکوست؟ آیا چشم بدون اطلاع و احاطه بر علم مناظر و مرایا (نورشناسی) آفریده شده است… آیا از آثار و آیات طبیعت بر نمی آید که موجودی غیرجسمانی حی و حکیم وجود دارد.»29
هدف بعثت از نگاه ادیان
قرآن، هدف بعثت انبیا را قرار گرفتن انسانها در مسیر توحید و عبودیت و دست یابی انسانها به حیات طیبه و زندگی عادلانه می داند. «لقد أرسلنا رسلنا بالبینات و أنزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط» حدید/25 همانا پیامبران مان را با دلایل آشکار روانه کردیم و کتاب و میزان را همراه آنها فرستادیم تا مردم به عدالت برخیزند. در آیین زردشت آمده است: «آن گاه اهورا مزدا… خطاب به روان آفرینش می گوید… چون تو درخواست نجات دهنده ای نموده ای که مردم گیتی را وادارد تا از روی قانون داد و راستی رفتار کنند، ازاین رو من فروهر زرتشت را برای رهبری جهان بر می گزینم.»30 در تورات آمده است: «و نهالی از تنه یسّی بیرون آمده شاخه ای از ریشه هایش خواهد شکفت و روح خداوند بر او قرار خواهد گرفت… مسکینان را به عدالت داوری خواهد کرد و به جهت مظلومان به راستی حکم خواهد کرد، شریران را به نفخه ای خواهد کشت، کمربند کمرش عدالت خواهد بود و کمربند میانه اش امانت… و در تمامی کوه مقدس من ضرر و فسادی نخواهند کرد؛ زیرا که جهان از معرفت خداوند پرخواهد بود؛ مثل آبهایی که دریا را می پوشاند.»31 در سخنی، زکریا خطاب به فرزند خردسال خود یحیی می گوید: «تو ای طفل، نبی حضرت اعلی خوانده خواهی شد؛ زیرا پیش روی خداوند خواهی خرامید، تا راه های او را مهیا سازی؛ تا قوم او را معرفت نجات دهی در آمرزش گناهان ایشان به احشای رحمت خدای ما که به آن سپیده از عالم اعلی از ما تفقد نمود تا ساکنان در ظلمت و سایه موت را نور دهد و پاهای ما در مسیر سلامتی هدایت نماید.»32 در نامه ای، پولس رسول به تیطس می نویسد: «غلامان را نصحیت کن که… دزدی نکنند، بلکه کمال دیانت را ظاهر سازند… زیرا که فیض خدا که برای همه مردم نجات بخش است ظاهر شده ما را تأدیب می کند که بی دینی و شهوت دنیوی را ترک کرده با خرداندیشی به عدالت و دینداری در این جهان زیست کنیم.»33 داود نیز وقتی می گوید: «خداوند عدالت را دوست دارد»،34 «زبانم عدالت تو را بیان خواهد کرد»35، در حقیقت فلسفه بعثت خود را بیان می کند که به انصاف فرا خواندن مردم است. نبوت از منظر متون آسمانی با دو نقش همسو و همانند فراخوانی به عدالت، صلح و مهربانی را دنبال می کند که عبارت است از دعوت با زبان و گواهی با سیره و رفتار. همان گونه که تبیین عدالت، شنونده را تحت تأثیر قرار می دهد، رفتار بی شائبه و دلسوزانه نیز بازتابی همانند با تبیین را همراه دارد، به همین دلیل در قرآن با عنوان «ناصح امین»، «رحمة للعالمین»… و درکتاب مقدس با عبارت «کمربند کمرش عدالت…»وارستگی و کمال شخصیت پیامبران را گوشزد می شود، تا انسانها با تماشای زندگی آنان با علاقه مندی بیشتر به الگوگیری از آنان روی آورند و صلح آمیز زیستن را تجربه نمایند.