نويسنده: ابراهيم فتح اللهي

1- تعريف روش شناسي و اهميت آن

روش شناسي يا متدلوژي (Methodology) بخشي از علم منطق است که درباره ي روشهاي مختلف معرفت و علوم تحقيق مي کند. به عبارت ديگر تحقيق در روشهاي عام مثل تحليل، ترکيب، استقراء، استنتاج، شهود و استدلال و امثال آن و همچنين تحقيق در روش خاص هر يک از علوم مانند روش علوم رياضي، روش علوم تجربي، روش علوم اجتماعي و غيره بر عهده روش شناسي است. (1) همچنين گفته اند: روش شناسي يا دانش روش ها، رشته اي است که هدف آن تعمق در باب فرآيندهاي عقلاني يک انديشه منظم است. (2)

4. ضرورت آگاهي بر گستره ي دانش ها در تحقيقات علمي

آگاهي بر گستره ي دانش ها شرط ضروري و پيش زمينه ي هر تحقيق علمي است. به عبارت ديگر مي توان گفت: وقوف بر حوزه دانش يا گستره اي که تحقيق متعلق به آن است، ضرورت دارد. محققي که در حوزه خاصي از علوم به پژوهش مي پردازد بايد بداند که بدون وقوف بر حوزه ي مطالعاتي، اشتغال به تحقيق، روا نمي باشد. بر مبناي چنين نگرش و تحليلي، دانشمندان مسلمان، نه تنها در مقام پژوهش، بلکه در برنامه هاي آموزشي نيز، پيش از تعليم علم، به تبيين و تفهيم « رؤوس ثمانيه » مربوط به آن علم مي پرداختند. رؤوس ثمانيه که در واقع ساماني براي علم شناسي مورد پژوهانه در دانش مسلمين و فرهنگ اسلامي است، عبارتند از: تعريف علم، موضوع علم، فائده علم، مؤلف علم، ابواب و مباحث علم، مرتبه ي علم ( جايگاه آن در سلسله مراتب علوم )، غرض علم و انحاء تعليم. (10)

هر گزاره و حکمي از علم که بدين شيوه اثابت گردد، يک قضيه ( Theorem ) ناميده مي شود.

الف) ويژگي هاي نظام قياسي

الف) سازگاري ( Consistency ).

منظور از سازگاري در يک نظام و دستگاه قياسي اين است که بين اصول موضوعه ( اصول بدون تعريف قراردادي ) و قواعد استنتاجي دستگاه، تناقضي وجود نداشته باشد. اهميت سازگاري در نظام قياسي از آن جهت است که اگر يک تناقض در دستگاه رخنه نمايد، آن دستگاه کلاً از ارزش خواهد افتاد.

تحلیل محتوای کیفی

از اواسط قرن بیستم، اعتراضاتی بر ضد تحلیلهای سطحی که بدون توجه به مفاهیم و متون جدید انجام شده بودند مطرح شد؛ زیرا این تحلیلها با ساده¬ تر کردن و تحریف در حوزه معرفی ویژگیهای مختلف یک متن انجام میشدند. به دنبال این اعتراضات، روشهای کیفی در حوزه آنالیزهای مختلف یک متن انجام میشدند. به دنبال این اعتراضات،

تحلیل محتوای کیفی دارای مراحل ذیل است:
- در تحلیل محتوای کیفی فرضیه وجود ندارد، بلکه پیش فرض های ذهنی پژوهشگر منجر به طرح پرسش های تحقیق می شود
- برگزیدن نمونه مورد نظر که باید تحلیل شود
- مشخص کردن رویکردی که تحلیل محتوایی که باید اعمال شود
- تعریف نمودن واحد تحلیل، واحد تحلیل به بخش اساسی متن به منظور مقوله بندی در طول تحلیل محتوا اشاره دارد. این پیامها باید قبل از اینکه آنها بتوانند رمزگذاری شوند، یکی شوند و اختلافات در تعریف واحد میتواند در تصمیمهای رمزگذاری همانند مقایسه نتایج با دیگر بررسیهای مشابه تاثیرپذیر باشد. بنابراین تعریف کردن واحد رمزگذاری یکی از اساسی¬ترین و مهم¬ترین تصمیمات است. معمولا تحلیل محتوای کیفی از موضوعات فردی بعنوان واحد برای تحلیل نسبت به واحدهای زبانشناختی فیزیکی استفاده میکند (مثل کلمه یا پاراگراف) و اغلب در تحلیل محتوای کمی مورد استعمال قرار میگیرد.

روش شناسی جامعه شناسی انحرافات

نویسنده: محمد کاوه

به طور کلی، در بررسی های جامعه شناسی انحرافات، به چند نکته باید توجه کرد. اول اینکه رفتارهای انحرافی چگونه بر زندگی افراد اثر می گذارند؟، چگونه با سایر جنبه ها در تضاد قرار می گیرند و چگونه کیفیت زندگی مطلوب انسان ها را تحت تأثیر قرار می دهند؟. نکته دوم اینکه به چه دلیل رفتارهای انحرافی به وجود می آیند و در طول زمان تغییر می کنند یا باقی می مانند؟. نکته سوم اینکه به طور دائم باید اطلاعات موجود را مورد ارزشیابی قرار داد. چهارمین نکته عبارت است از اینکه از میان روش های متداول در علوم اجتماعی و فنون جمع آوری اطلاعات در هر روش، کدام یک با ماهیت خاص هر یک از پدیده های انحرافی هماهنگی بیشتری دارد؟. نکته پنجم اینکه در ارتباط با انحرافات اجتماعی «تابوهای ویژه ای» در برخی از اجتماعات وجود دارند که کسب اطلاعات دقیق را حتی با استفاده از تمامی روش ها در برخی از انواع انحرافات غیر ممکن و یا دشوار می سازد. عدم توافق در تعریف انحراف در سطح بین المللی و ملی، ششمین نکته ای است که انجام مطالعات تطبیقی در رابطه با پاره ای از رفتارهای انحرافی را دشوار می کند. این تفاوت در تعریف، هم در سطح قوانین مطرح می باشد و هم در رویه های برخورد با انحرافات.

تحقیقات علمی مانند تحقیق در زمینه زیست شناسی، نجوم و … معمولا با مشاهده شروع می شود. مشاهده یعنی چیزی که توجه یک دانشمند، زیست شناس یا ستاره شناس را جلب می کند.

به عنوان مثال، یک زیست شناس سرطان ممکن است متوجه شود که نوع خاصی از سرطان را نمی توان با شیمی درمانی درمان کرد و با خود فکر کند که چرا اینگونه است.

روش علمی به عنوان یک روش تحقیق تعریف شده است که در آن یک مشکل شناسایی می شود، داده های مربوطه جمع آوری شده و فرضیه از این داده ها فرموله شده است، و فرضیه به صورت تجربی تست می شود.

. . . . . . . . . . . . .

مقدمه ای بر روش تحلیل محتوا

نویسنده: زینب مقتداییمنبع: راسخون

مقدمه

شناخت حاصل برخورد انسان با محیط است. محیط تعاریف متفاوتی دارد. محیط طبیعی و محیط اجتماعی و انسانی هرکدام در شکل گیری علوم نقش متفاوتی را بازی می کنند. زمانی برخورد انسان با محیط از روی تاثیر پذیری بوده

مقدمه ای بر روش تحلیل محتوا

نویسنده: زینب مقتدایی
منبع: راسخون

مقدمه

شناخت حاصل برخورد انسان با محیط است. محیط تعاریف متفاوتی دارد. محیط طبیعی و محیط اجتماعی و انسانی هرکدام در شکل گیری علوم نقش متفاوتی را بازی می کنند. زمانی برخورد انسان با محیط از روی تاثیر پذیری بوده و زمانی مبتنی بر تاثیر گذاری. از تاثیر محیط بر ارگانیسم اول احساس و سپس ادراک حاصل می شود اگر ادراکاتی که حاصل شده است .

تحلیل محتوای کیفی

از اواسط قرن بیستم، اعتراضاتی بر ضد تحلیلهای سطحی که بدون توجه به مفاهیم و متون جدید انجام شده بودند مطرح شد؛ زیرا این تحلیلها با ساده¬ تر کردن و تحریف در حوزه معرفی ویژگیهای مختلف یک متن انجام میشدند. به دنبال این اعتراضات، روشهای کیفی در حوزه آنالیزهای مختلف یک متن انجام میشدند. به دنبال این اعتراضات، روشهای کیفی در حوزه تحلیلهای محتوا مورد استفاده قرار گرفتند. تحلیل محتوای کیفی روشی است که با استفاده از رویکرد کیفی و با به کارگیری فنون مختلف، به تحلیل نظام مند متون حاصل از مصاحبه ها، یادداشت های روزانه و یا اسناد می پردازد. این تحلیل در جایی که تحلیل کمی به محدودیت هایی می رسد، نمود می یابد. بنابراین تحلیل محتوای کیفی را می توان روش تحقیقی برای تفسیر ذهنی محتوایی داده های متنی از طریق فرآیندهای طبقه بندی نظام مند، کد بندی و تم سازی یا طراحی الگوهای شناخته شده دانست. هم چنین یکی از ویژگی های بنیادین پژوهش های کیفی نظریه پردازی به جای آزمون نظریه است. با تحلیل محتوای کیفی می توان یک رویکرد تجربی، روان شناسانه، و کنترل شده مرحله به مرحله را با رعایت عناصر مورد مطالعه در نظر گرفت.

روش شناسی جامعه شناسی انحرافات

نویسنده: محمد کاوه

به طور کلی، در بررسی های جامعه شناسی انحرافات، به چند نکته باید توجه کرد. اول اینکه رفتارهای انحرافی چگونه بر زندگی افراد اثر می گذارند؟، چگونه با سایر جنبه ها در تضاد قرار می گیرند و چگونه کیفیت زندگی مطلوب انسان ها را تحت تأثیر قرار می دهند؟.

روش شناسي عمومي جامعه شناسي

نويسنده: آنتوني گيدنز
مترجم: منوچهر صبوري
يکي از مسائل عمده اي که بايد در روش شناسي تحقيق (مطالعه ي مسائل منطقي مرتبط با تحقيق) حل شود مسأله ي تحليل علت و معلول است. رابطه ي علّي بين دو رويداد يا وضعيت رابطه اي است که در آن يک رويداد يا وضعيت رويداد يا وضعيت ديگري را به وجود مي آورد. اگر ترمز دستي اتومبيلي را که در سراشيب تپه اي است خلاص کنيم به طرف پايين به راه خواهد افتاد و همچنان که پيش مي رود بر سرعتش افزوده خواهد شد. خلاص کردن ترمز سبب گرديد اين امر اتفاق افتد. دلايل آن را مي توان با اشاره به اصول فيزيکي مربوط به موضوع به آساني درک کرد. جامعه شناسي، مانند علوم طبيعي به اين فرض بستگي دارد که همه ي رويدادها داراي عللي هستند. زندگي اجتماعي يک سلسله رويدادهاي تصادفي نيست که بي جهت يا بدون دليل اتفاق بيفتد. يکي از وظايف اصلي پژوهش جامعه شناختي- همراه با تفکر نظري- تشخيص علت و معلول است.

کار با جامعه شناسي

نويسنده: آنتوني گيدنز
مترجم: منوچهر صبوري
مسائلي که جامعه شناسان، هم در نظريه پردازي و هم در پژوهشهايشان، با آنها سر و کار دارند اغلب شبيه مسائلي هستند که بسياري از افراد ديگر را نگران مي کند. چگونه ممکن است گرسنگي جمعي در جهاني که به مراتب ثروتمندتر از هميشه است وجود داشته باشد؟ کاربرد فزاينده ي تکنولوژي اطلاعات چه تأثيري بر زندگي ما خواهد داشت؟ آيا خانواده به عنوان يک نهاد در حال فروپاشي است؟ آيا فيلمها و تلويزيون، تبهکاري و خشونت را تشويق مي کنند؟

استراتژي تحقيق در جامعه شناسي

نويسنده: آنتوني گيدنز
مترجم: منوچهر صبوري
مسأله تحقيق

همه ي تحقيقات از يک مسأله ي تحقيق (1) آغاز مي شود. اين مسأله گاهي ممکن است اساساً يک حوزه ي ناآگاهي از واقعيت باشد: ما ممکن است صرفاً بخواهيم آگاهي خود را درباره ي برخي مؤسسات، فرايندهاي اجتماعي يا فرهنگها افزايش دهيم. پژوهشگر ممکن است بخواهد به سؤالاتي مانند اينها پاسخ دهد: چه نسبتي از جمعيت اعتقادات مذهبي قوي دارد؟ آيا مردم امروز واقعاً از "دستگاه عريض و طويل حکومتي" ناراضي هستند؟

انواع روش های تحقیق در جامعه شناسی (1)

تحقیق و پژوهشی برای آگاهی و شناخت مجهولات و پی‌بردن به مسائل ناشناخته صورت می‌گیرد در انسان میل به داشتن و كشف حقایق حالت فطری داشته و همین امر یكی از عوامل مؤثر در پیشرفت امر تحقیق و ایجاد روش های مختلف بوده

روشهاي تحقيق در جامعه شناسي

روشهاي تحقيق مختلف و گوناگوني در جامعه شناسي به کار مي رود. در مشاهده ی همراه با مشارکت يا کار ميداني (اين دو اصطلاح مي تواند مترادف يکديگر به کار برده شود). پژوهشگر با گروه يا جامعه ی مورد مطالعه زندگي مي

پژوهش اسنادي

بيشتر بحثهاي پژوهش در جامعه شناسي اساساً بر کار ميداني، پيمايش و يا ترکيبي از اين دو تأکيد مي کند. پژوهش اسنادي- استفاده منظم از مطالب چاپ و نوشته شده براي پژوهش- اغلب به عنوان اسب بازنده تلقي مي شود. با وجود اين موارد بسيار معدودي از کار ميداني يا بررسي پيمايشي

معايب پژوهش اسنادي

بديهي است منابع اسنادي از لحاظ دقتشان تا اندازه ی زيادي متفاوت هستند و پژوهشگري که از آنها استفاده مي کند بايد اعتبار آنها را ارزيابي کند. براي مثال، گزارشهاي روزنامه ها از نظر استانداردهاي دقتشان آشکارا سطحي و غيردقيق هستند، به ويژه روزنامه ها و مجلات "مردم پسند"تر.

مخالفت‌ها با روش‎شناسی هارت

در این قسمت لازم است خطوط کلی انتقاد به دیدگاه پرنفوذ هارت را در فلسفه‎ی‎ حقوق مطرح کنیم. یک خط انتقادي، مفید بودن روش تفکر مفهومی را –آن‌چنان‌که توصیف شد– زیر سؤال می‌برد. خط فکري دیگر عمدتاً روش «زبانی» یا «تحلیل مفهومی» را می‌پذیرد؛ اما در اینکه مفهومی از قانون وجود دارد که می‌تواند صرفاً «توصیف» شود، تردید دارد. به ترتیب هریک از این دو را بحث خواهیم کرد.

روش‎شناسی فلسفه‎ی حقوق

فلسفه‎ی‎ حقوق –به طور خاص در دنیاي انگلوساکسون و به نحو رو به رشدي در فضاي خارج از آن براي بیش از نیم قرن– تحت سیطره‌ی نوشته‎ی هارت تحت عنوان «مفهوم حقوق» (1961) قرار داشته است. این مقاله درصدد آن است تا با بررسی روش‎شناسی فلسفه‎ی حقوق هارت، در نقاط ضعف و قوت روش‎شناسی فلسفه‎ی حقوق در قرن اخیر مداقه کند.

روش شناسی تحقیق یا متدولوژی روشی نظام مند برای حل یک مساله تحقیقاتی از طریق جمع آوری داده ها با استفاده از تکنیک های مختلف، ارائه تفسیر داده های جمع آوری شده و نتیجه گیری در مورد داده های تحقیق تعریف می شود. روش تحقیق الزاما نقشه یک تحقیق یا مطالعه می باشد.

چيستي روش شناسي

روش شناسي يا متدلوژي (Methodology) بخشي از علم منطق است که درباره ي روشهاي مختلف معرفت و علوم تحقيق مي کند. به عبارت ديگر تحقيق در روشهاي عام مثل تحليل، ترکيب، استقراء، استنتاج، شهود و استدلال و امثال

نويسنده: ابراهيم فتح اللهي
1- تعريف روش شناسي و اهميت آن

روش شناسي يا متدلوژي (Methodology) بخشي از علم منطق است که درباره ي روشهاي مختلف معرفت و علوم تحقيق مي کند. به عبارت ديگر تحقيق در روشهاي عام مثل تحليل، ترکيب، استقراء، استنتاج، شهود و استدلال و امثال آن و همچنين تحقيق در روش خاص هر يک از علوم مانند روش علوم رياضي، روش علوم تجربي، روش علوم اجتماعي و غيره بر عهده روش شناسي است. (1) همچنين گفته اند: روش شناسي يا دانش روش ها، رشته اي است که هدف آن تعمق در باب فرآيندهاي عقلاني يک انديشه منظم است. (2)