3ـ مکتب محیط اجتماعى
«دکتر لاکاساین، استاد پزشکى قانونى شهر لیون (فرانسه)، افکار و عقاید دورکیم را تأیید کرده، عقیده دارد که بزه کارى یک میکروب اجتماعى است. این میکروب در محیطى که آمادگى براى پروراندن تبه کار نداشته باشد، بروز نکرده و جرمى اتفاق نمى افتد. لاکاساین مى نویسد: «هر جامعه بزه کارانى دارد که شایسته همان جامعه است; زیرا محیط اجتماعى بر اثر عوامل مختلف، در فرد اثر نموده، او را به طرف ارتکاب جرم مى کشاند.» لاکاساین تفاوت بین جرایم ارتکابى در شهر و روستا را ناشى از اختلاف آب و هوا، طرز تغذیه، وضع زندگى، آموزش و پرورش، خصوصیات اخلاقى، معتقدات مذهبى و بالاخره آداب و رسوم هر جامعه بیان نموده، مى نویسد: «مجرم قربانى نظام اجتماعى است و مسؤول جرم ارتکابى خود نمى باشد. اجتماع به علت سهل انگارى و غفلت او را به بزه کارى کشانده است.»16

2ـ محیط مسکن: همان محل سکونت یا خانه است که فرد در آن متولد مى شود و در آن جا رشد مى یابد و در آن به استراحت مى پردازد. وضع مسکن تا حد زیادى نشان دهنده وضع زندگى اقتصادى و اجتماعى والدین و محلى است که خانه در آن بنا شده، که در وقوع جرایم افراد آن مؤثر است. خانه هاى محقر که فضاى آن براى افراد ساکن در آن محدود است تأثیر فراوانى در انحراف افرادش دارد; زیرا والدین و فرزندان مجبورند در یک اتاق بخوابند و چه بسا فرزندان متوجه روابط جنسى والدین گردند که همین موجب بروز آثار ناخوشایند در مسائل جنسى فرزندان مى شود. همچنین در این خانه هاى کوچک به سبب شلوغى و سر و صداى زیاد و ناراحتى والدین، غالباً فرزندان به کوچه ها پناه مى برند و از این طریق، به بى راهه کشیده مى شوند. «تحقیقات مرکز ووکرسون فرانسه، 4/22 درصد موارد بزه کارى را ناشى از کثرت جمعیت داخلى منزل اعلام کرده است.»24 در منطقه و محله اى که فاقد بهداشت، نظافت، مراکز تفریحى سالم و وجود سکنه فراوان و شلوغ است، زمینه هاى بیش ترى براى ارتکاب اعمال مجرمانه وجود دارد. بنابراین، افراد ساکن در این مناطق بیش از مناطق دیگر در معرض آلوده شدن قرار دارند.

ب ـ محیط اقتصادى
بحث تأثیر وضعیت اقتصادى بر روى افکار، اخلاق و رفتار افراد از دیرباز مورد توجه اندیشمندان بوده است. از افلاطون نقل شده: «تقواى واقعى و ثروت فراوان مانعة الجمع اند»; یعنى جمعشان امکان پذیر نیست.
بعضى از دانشمندان تنها عامل مؤثر بر انسان را وضعیت اقتصادى مى دانند و سایر ابعاد انسانى را متأثر از شرایط اقتصادى مى دانند. گروهى از جرم شناسان، که عمدتاً به مکتب کمونیستى تمایل دارند، معتقدند زیربناى جامعه را اقتصاد تشکیل مى دهد و سایر ابعاد اجتماعى از قبیل خانواده، سیاست، اخلاق، فرهنگ و جرم روبناست و معلول عوامل اقتصادى شمرده مى شود. بنابراین، پدیده بزه کارى را ناشى از فقر مى دانند و معتقدند تقسیم ناعادلانه ثروت و نابرابرى اجتماعى موجب اعمال مجرمانه مى شوند. از این رو، بیش تر بزه کاران را مردم فقیر و کم درآمد جامعه مى دانند.

عوامل مختلفى در بروز جرم مى تواند تأثیرگذار باشد که تعداد یا میزان اهمیت هر یک از این عوامل در جوامع گوناگون به دلیل وجود تفاوت هاى فرهنگى، اقتصادى و سیاسى متفاوت است. این عوامل را در یک تقسیم کلى، مى توان به سه دسته تقسیم نمود:
الف )عوامل فردى یا زیستى از قبیل جنس، سن و اندام;
ب)عوامل روانى ازقبیل بدبینى،پرخاشگرى،زودباورىوترس;

اشکال جرم در جرم شناسی

1. جرایم سازمان‌یافته و تشکیلاتی

جرایم سازمان یافته در یک وضعیت که خاص نبوده و موقعیتی نیز برای ارتکاب جرم وجود ندارد با طرح نقشه، نشانی محل، خرید لوازم مورد نیاز، انتخاب شرکا و معاونین و مقدمات جرم فراهم‌می‌شود. انگیزه اصلی ارتکاب این گونه جرایم حرص و طمع است. مثل جرایم یقه سفید‌ها و جرایم بزهکاران به عادت.

جرم، جرم شناسي، بزه، بزهكار

نویسنده : ميثم مراديان

در سراسر فرهنگ واژگان حقوقی و جرم‌شناسی هیچ واژه‌ای از نظر معنی به پیچیدگی واژه جرم یا بزه وجود ندارد، چه بسیار افرادی که در برهه‌ای از زمان مجرم شناخته شده و در برهه‌ای دیگر به عنوان انسان‌های نیک‌سیرت از ایشان یاد می‌شود. [1] ضمن اینکه برخی جرایم نیز وجود دارند که در تمام اعصار و مکان‌ها ثابتند و همیشه جرم تلقی می‌شده‌اند. با این همه درک معنای این اصطلاح در بررسی وضع قانون و نقض آن و نیز در توجیه و ارزیابی مجازات از اهمیت بسزایی برخوردار است. [2]

دیدگاه های دورکیم در جامعه شناسی جنایی :

دورکیم جامعه شناس مشهور فرانسوی است که در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم می زیسته است . ایشان سه اثر مهم در جامعه شناسی دارد :

1 ـ تقسیم کار 2 ـ قواعد روش جامعه شناسی 3 ـ خودکشی

اصل بی هنجاری جرم

اما دورکیم یک نظریه دیگر هم دارد که به اصل « بی هنجاری » جرم شهرت دارد . اصل « بی هنجاری » جرم برخلاف اصل به هنجاری جرم، در میان جرم شناسان و جامعه شناسان طرفداران بیشتری دارد .

حال « بی هنجاری » چیست ؟ بی هنجاری در دیدگاه دورکیم معادل واژه ANOMY( انومی ) است . یعنی بعضی از جرم شناسان هم نمی گویند : نظریه بی هنجاری بلکه می گویند نظریه انومی (ANOMY ) . انومی از ریشه « نومس » به معنای ناموس یا قاعده گرفته شده و آن پیشوند (A ) ـ ا ـ که منفی است ، وضعیتی را در جامعه ترسیم می کند که در آن هیچ هنجار و قاعده ای بر زندگی فرد حاکمیت ندارد . در حقیقت نوعی از هم گسیختگی اجتماعی و هرج و مرج است . به نحوی که فرد خود را از قیودات اجتماعی خارج می بیند .

رابرت مرتون و نظریه فشار اجتماعی

رابرت مرتون در سال 1938 میلادی نظریاتی را تحت عنوان نظریه فشار اجتماعی در قالب یک مقاله منتشرکرد . نظریه فشار اجتماعی مرتون ناظر به جامعه آمریکا است که البته نتایج نظریه ایشان در اکثر جوامع اعتبار دارد . به نظر مرتون در هر جامعه یک سری اهداف و یا ارزش ها در فرهنگ آن جامعه نهادینه می شود . این اهداف در جوامع مختلف با همدیگر تفاوت دارد .

تاریخچه جامعه شناسی جنایی

اگر چه واضع اصطلاح جامعه شناسی انریکوفری است که در سال 1885 میلادی کتابی تحت این عنوان منتشر کرد اما ایشان پایه گذار این علم نیست . اگر جه در خصوص اینکه چه کسی پایه گذار این علم اختلاف است اما غالب جرم شناسان و جامعه شناسان معتقدند که کتله بلژیکی و میشل گری فرانسوی تحقیقاتی را پیرامون آب و هوا و اقلیم ( در نیمه اول قرن نوزدهم میلادی ) در خصوص وقوع جرایم انجام داده اند ، این دو فرد اولین کسانی بودند که در خصوص تأثیر محیط در وقوع جرم مبادرت به مطالعه علمی از طریق مطالعات میدانی ، مشاهده و استفاده از آمار جنایی نموده اند ـ البته کتله نقش بیشتری داشت ـ آنان با مطالعه ی آمار جرایم در طول پنج سال در فرانسه و مطالعه پیرامون پراکندگی و توزیع جرایم در نقشه جغرافیایی این کشور تلاش نمودند تا تأثیر آب و هوا و محل زندگی را بر نوع و میزان جرایم بسنجند . آنان نسخه تحقیقات خود را در یک اطلس جنایی ( نقشه جنایی ) ارائه کردند . دو نتیجه مهم حاصل مطالعات کتله و گری بود که در دو اصل ذیل تقسیم می شود .

1 ـ قانون اشباع جنایی

2 ـ قانون فوق اشباع جنایی

وی می گفت : اگر جامعه همانند یک ظرف یا پیمانه نگریسته شود در هر دوره زمانی خاص ظرفیت و تحمل وقوع تعداد خاص جرم را دارد . وی می گفت که :

همانگونه که در لیوان یا ظرف می توان مقدار معینی از یک ماده خاصی مانند نمک قرار داد و پس از تکمیل ظرفیت پیمانه اضافه کردن مقدار دیگری از ماده ی مذکور ، در پیمانه ممکن نمی باشد ، هر جامعه هم ظرفیت جنایی خاصی را دارد و در هر جامعه احتمال وقوع میزان معینی جرم وجود دارد .

تفاوت بزهکار مادرزاد / به عادت / حرفه ای :

مجرم مادرزاد از آورده های لومبرزو هست ، به دلیل نقصان زیستی مرتکب جرم می شود . بزهکار حرفه ای که از آورده های تارد است کسی است که به دلیل تقلید و آموختن جرم وارد مرحله ی تبهکاری می شود از نظر تارد هم قابل پیشگیری است و هم قابل درمان برخلاف مجرم مادرزاد که مجرمیت او حتمی و اصلاح وی محال

1-جرم شناسس سوسیالیستی(مارکسیستی):

می دانیم مارکس در قرن نوزدهم میلادی به عنوان بزرگترین تئوریسین اقتصادی جهان معرفی شد در تخیلی که ایشان از نظر اقتصاد داشتند اقتصاد را بعنوان بهترین رکن هر جامعه می دانست. البته غیر از مارکس، وانگلس هم ، معاصر با مارکس به بررسی وضعیت اقتصادی جامعه و تأثیر آن در بزهکاری پرداخت.

-جرم شناسی رادیکال یا انتقادی یا جرم شناسی بنیادگرا:

بعد از سال 1960 میلادی با الهام از نظریه مارکس، آمریکای شمالی یکی از شاخه های جرم شناسی واکنش اجتماعی یعنی جرم شناسی رادیکال ظهور کرد.در خصوص بستر پیدایش جرم شناسی رادیکال میتوان گفت؛ در اواخر نیمه اول قرن بیستم در آمریکا یکسری نهضت های رهایی

جامعه شناسی جنایی

جرم شناسی به دلیل آنکه علم نوپاست و در کشور ما نیز مورد بی مهری قرار گرفته است مطالعات اندکی در مورد آن صورت گرفته است . جامعه شناسی جنایی نیز که یکی از شاخه های تخصصی جرم شناسی است از همین مشکل رنج می برد . لذا مطالب ارائه شده در کلاس ، اصل خواهد بود ولی کتاب آسیب شناسی اجتماعی ( هدایت 1 ـ ستوده ـ )و جامعه شناسی انحراف ( دکتر شیخاوندی ـ انتشارات محقق) . و مبانی جرم شناسی دکتر کی نیا جلد دوم بخش اول نیز جزء منابع کمکی خواهند بود .

گفته شد که جرم شناسی علمی با ظهور مکتب انسان شناسی جنایی به جهانیان معرفی شد، تا سالهای 1920 میلادی تقریباً می توان گفت رویکرد غالب در جرم شناسی اصولاً افکار مکتب انسان شناسی جنایی بود.اگر چه بعدها دیدگاه های این مکتب علمی در تلاقی با سایر ره آورهای علم

الف-تئوری شخصیت جنایی از دیدگاه دوگرف:

«به نظر من جنایی امور روانشناختی هستند و نظر من جنایتکار همیشه یک انسان است و نه یک هیولا». اما ایشان اعتقاد داشت میان انسان بزهکار و انسانهای ناکرده بزه تفاوت هایی وجود دارد که ریشه در شخصیت آنها دارد. دوگرف اعتقاد داشت بر حسب درجات شخصیت و همچنین برخورداری از مؤلفه های شخصیت جنایی انسان ها به چهار دسته تقسیم می شوند.

تئوری اقتصادی بیکر

تئوری اقتصادی جرم که متعلق به اقتصاد دان فرانسوی به نام «گری بیکر» است، او اقتصاد دانی بود که در خصوص فرایند کیفیت جنایی یا فرایند قطعیت یافتن اندیشه مجرمانه، اعمال مجرمانه را به اعمال تشبیه نمود و همانند بنتام اعتقاد داشت انسان موجودی است حسابگر و در

حقوق جرم از دو زاویه مورد مطالعه قرار می گیرد:

1-از زاویه حقوقی 2-از منظر جرم شناسی

از منظر حقوق جرم پدیده ای است که موجب نقض یکی از روشهای اجتماعی می شود کسی که از این منظر جرم را خوب بشناسد و ارکان و عناصر آن را خوب تشخیص دهد یک حقوقدان خوب و موفق است و به اصطلاح حقوق جزای فنی را خوب فراگرفته است اما از منظر جرم

رسالت جرم شناسی:

جرم شناسی دو هدف مهم دارد که یکی به منظور نیل به دیگری است.

الف-کشف علل جرم ب-مهار و کنترل جرم

تئوری های کلان جرم شناسی:

در حقیقت از بدو پیدایش حقوق جزا از حدود 4000 سال قبل اندیشمندان و مصلحین اجتماعی به دنبال کشف علل جرم هم بوده اند البته تردیدی نیست که از آنجا که همه علوم تا قرن هیجدهم میلادی آمیخته با اوهام و خرافات بودند جرم شناسی نیز آمیخته با عقاید خرافی بود به این ترتیب

شروع به جرم چیست؟

بوسیله حسین زینالی

انجام دادن یک جرم که مجازات دارد اما جالب است بدانید که برای  شروع به جرم هم مجازات تعیین شده است. حالا معنی این شروع به جرم چیست؟ در چه حالتی مجرم به مجازات شروع کننده محکوم می شود؟ باید گفت در مواردی مجرم، قصد انجام دادن یک فعلا مجرمانه را دارد و تصمیم هم ندارد که سر خود آن عمل را کنار بگذارد  اما جرم به دلیل وجود یک عاملی که تحت کنترل مجرم نبوده محقق نمی شود اما چون مجرم از خود حالت خطرناک انجام داده سزاوار مجازات شروع به جرم است.

عنصر جرم چیست ؟

هر پدیده ای در جهان، از اجزایی تشکیل گردیده که عناصر سازنده آن پدیده را تشکیل می دهند. بنابراین هنگامی که از عنصر جرم صحبت می کنیم و در پاسخ به این سوال که عنصر جرم چیست ؟ باید گفت، عنصر جرم، اجزایی است که لزوما باید وجود داشته باشد تا بتوانیم عملی را جرم بنامیم.

موضوع جرم چیست؟

در بخش قبل به این سوال پاسخ دادیم که  تعریف حقوقی جرم چیست؟ و جرم را از نظر قانون مجازات اسلامی مورد تحلیل قرار دادیم. اکنون در این بخش به این سوال پاسخ خواهیم داد که موضوع جرم چیست؟ منظور از موضوع جرم، آن پدیده است که جرم نسبت به آن واقع می شود. به عنوان مثال، در جرم سرقت، عمل ربودن بر روی یک مال انجام می گیرد، بنابراین موضوع جرم سرقت اموال می باشند.

تعریف جرم مشهود

در تعریف عمل مجرمانه گفتیم که جرم عملی است که قانون گذار برای آن مجازات تعیین کرده است . وقتی عمل مجرمانه در امکان عمومی رخ دهد به صورتی که وقوع جرم توسط نیروهای انتظامی یا مردم دیده شود ، جرم مشهود است . البته در مواردی نیز جرم به صورت گفته شده رخ نداده است مانند زمانی که

سوال این است که چه کارهایی جرم تلقی می شودو دقیقا مفهوم جرم چیست و محدوده کارهای مجاز افراد جامعه کجاست؟ برابر قانون مجازات اسلامی تمامی جرایم، مشخص شده و در قانون آمده است وبا تعریف واضح از مفهوم جرم می گوید هر فعل یاترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد، جرم محسوب می‌شود.

جرم چیست ؟

علم حقوق در هر کشوری، دارای زیر مجموعه های متعدد می باشد که هر کدام از این زیر مجموعه ها به موضوع خاصی پرداخته و دارای محدوده معینی می باشند. به عنوان مثال، در کشور ما مهم ترین زیر مجموعه های حقوق عبارتند از : حقوق مدنی، حقوق جزایی (کیفری)، حقوق تجاری، حقوق اداری و حقوق بین الملل.