پیشینه اعتقاد به جهنم

آیه 43 حجر / 15 نشان مى‌دهد عذاب پیروان شیطان به وسیله جهنم در آغاز خلقت انسان از سوى خداوند متعالى مقرر شده (1) و بر اساس آیه 39 بقره / 2 مسئله جهنم هنگام هبوط آدم با وى طرح شده است .(2) دیگر آیات قرآن مانند آیه 71 زمر / 39، 25 عنکبوت / 29، 26 ص / 38، 7 - 8 احزاب / 33 و 74 طه / 20 نیز مى‌رسانند که پس از آدم همه پیامبران آن را با امم خویش در میان گذاشته‌اند، بنابراین اصل این اعتقاد که جایگاه مجرمان در قیامت جهنم خواهد بود از باورهاى رایج همه ادیان الهى است؛ اما منابع موجود ادیان مختلف در این زمینه یکسان نیستند.

در آیین زرتشت جهنم جایى است در جهان دیگر که در آن گناهکاران کیفر کارهاى بد خود را مى‌بینند و آن، جایى است سخت عمیق، همچون چاهى بسیار تاریک و سرد، داراى دمه و متعفن و در آنجا جانورانى موذى که کوچک‌ترین آن‌ها به بلندى کوه‌اند بدکاران را تنبیه مى‌کنند و تشنگى، گرسنگى، نگونسار آویخته شدن، فرو رفتن میخ چوبین در چشم، چسبیدن پستان بر تنور گرم، آویخته شدن به پستان، بریده شدن زبان و جز این‌ها، از انواع عذاب دوزخیان‌اند. بر اساس آیین زرتشت دوزخ سه طبقه دارد؛ روان گناهکاران پس از رسیدن به سر پل « چنوت » ( صراط ) در گام نخست به « ژمت «( پندار بد ) مى‌رسد، در گام دوم به « دژوخت » ( گفتار بد ) و در گام سوم به « ژورشت » ( کردار بد ) وارد مى‌شود و پس از این مهالک به فضاى تیرگى بى‌پایان درمى‌آید و در آنجاست « دوژنگه »؛ یعنى جهان زشت که در فارسى دوزخ نام گرفته است .(3) در آیین یهود گرچه طوایفى از یهودیان به آخرت ایمان داشته‌اند بنى‌اسرائیل به جهنم اعتقاد نداشتند .(4) در تورات رایج از جهنم هیچ نامى نیامده است، تا آنجا که این مسئله بعضى از طبیعت گرایان را بر آن داشته تا بگویند جهنم که در عهد جدید از آن یاد شده در شمار خرافات است، زیرا اگر خرافه نبود در تورات که اصل و منشأ انجیل است جهنم ذکر مى‌شد ؛(5) ولى در عهد جدید واژه جهنم 13 بار آمده (6) و در مواردى از آن، تعابیر آتش جهنم (7) یا سوخته شدن در جهنم (8) آمده که به خوبى نشان مى‌دهد که بر اساس تعالیم انجیل نیز مجرمان در جهنم با آتش کیفر مى‌شوند. بعضى از موارد یاد شده بر جاودانگى عذاب جهنمیان دلالت دارند .(9) به جز 13 مورد یاد شده در موارد دیگرى گرچه نام جهنم نیامده، با تعابیرى دیگر مانند « نار جاودانى » به آن اشاره شده است .(10) جملات انجیل نشان مى‌دهند که آتش جهنم جسم و روح را عذاب مى‌کند .(11) در انجیل از درکات و ابواب جهنم نامى نیامده است .(12)

1. الميزان، ج 12، ص 169 ، 173.

2. بحارالانوار، ج 8، ص 308؛ الوجيز، ج 1، ص 102؛ نك: تفسير الميزان، ج 3، ص 302.

3. لغت نامه، ج 8، ص 11232، «دوزخ».

4. نثر طوبى، ج 1، ص 149.

5. الهدى الى دين المصطفى، ج 2، ص 293 - 294.

6. دائرة المعارف الكتابيه، ج 2، ص 586.

7. كتاب مقدس، متى 18 : 9.

8. همان، يعقوب 3: 6.

9. همان، مرقس 9 : 43، 45، 47 - 49.

10. همان، 18 : 8.

11. همان، 5 : 29 - 30؛ 10: 28.

12. الهدى الى دين المصطفى، ج 2، ص 293 - 294.