تحلیل محتوای کیفی

از اواسط قرن بیستم، اعتراضاتی بر ضد تحلیلهای سطحی که بدون توجه به مفاهیم و متون جدید انجام شده بودند مطرح شد؛ زیرا این تحلیلها با ساده¬ تر کردن و تحریف در حوزه معرفی ویژگیهای مختلف یک متن انجام میشدند. به دنبال این اعتراضات، روشهای کیفی در حوزه آنالیزهای مختلف یک متن انجام میشدند. به دنبال این اعتراضات، روشهای کیفی در حوزه تحلیلهای محتوا مورد استفاده قرار گرفتند. تحلیل محتوای کیفی روشی است که با استفاده از رویکرد کیفی و با به کارگیری فنون مختلف، به تحلیل نظام مند متون حاصل از مصاحبه ها، یادداشت های روزانه و یا اسناد می پردازد. این تحلیل در جایی که تحلیل کمی به محدودیت هایی می رسد، نمود می یابد. بنابراین تحلیل محتوای کیفی را می توان روش تحقیقی برای تفسیر ذهنی محتوایی داده های متنی از طریق فرآیندهای طبقه بندی نظام مند، کد بندی و تم سازی یا طراحی الگوهای شناخته شده دانست. هم چنین یکی از ویژگی های بنیادین پژوهش های کیفی نظریه پردازی به جای آزمون نظریه است. با تحلیل محتوای کیفی می توان یک رویکرد تجربی، روان شناسانه، و کنترل شده مرحله به مرحله را با رعایت عناصر مورد مطالعه در نظر گرفت.
تحلیل محتوای کیفی به فراسویی از کلمات یا محتوای عینی متون می رود و تم ها یا الگوهایی که آشکار یا پنهان هستند به صورت محتوای آشکار می آزماید.
در تحلیل محتوای کیفی، متن به شیوه ای قاعده مند به واحد های تحلیلی تقسیم می شود و با دنبال کردن سئوال اصلی یا همان مسئله پژوهش، مقوله ها بر اساس جنبه های نظری ویژه، تکوین می یابند و از طریق حلقه های بازخورد و بازنگری های لازم، تطابق مقوله ها در رابطه با نظریه و شیوه های تحلیل، تضمین می شود. بنابراین یکی از موضوعات در خور توجه در تحلیل محتوای کیفی، تصمیم گیری درباره این موضوع است که آیا تحلیل بر محتوای پنهان دلالت دارد یا بر محتوای آشکار، زیرا محتوای آشکار و محتوای پنهان در تحلیل محتوای کیفی به تفسیر مربوط اند.، ولی تفسیر ها در عمق و سطح انتزاع متفاوتند. همین عامل موجب شده است که محققان، تحلیل محتوای کیفی را به منزله روشی انعطاف پذیر، به ویژه برای داده های متنی در نظر بگیرند. در ذیل به بخشی از تفاوت هایی که میان تحلیل محتوای کیفی و کمی وجود دارد اشاره می شود:

1- روش کار و منطق تحقیق در هر دو تحلیل متفاوت هستند. برای مثال تحلیل محتوای کمی به گونه گسترده در رسانه های جمعی به منزله شیوه ای که عناصر مربوط به متن را آشکار می سازد کاربرد دارد در حالی که در تحلیل محتوای کیفی بیشتر با کشف معنی در پیام سروکار دارد حتی می توان به معنای دیگر این گونه نگاشت که در تحلیل محتوای کمی، به طور عمده در یک ارتباط جمعی بعنوان روشی برای شمارش عناصر یا عوامل متنی آشکار استفاده میشود که جنبه¬ای از این روش برای بی¬توجهی لغوی و اطلاعات معناشناختی نهفته در متن مورد انتقاد قرار میگیرد. در مقابل، تحلیل محتوای کیفی بطور اساسی در انسان شناسی، جامعه شناسی کیفی و روانشناسی، به منظور بررسی کردن پیامهای فیزیکی اصلی و اساسی معانی توسعه یافته است.
2- تحلیل محتوای کیفی قیاسی است در حالی تحلیل محتوای کیفی استقرایی است.
3- تحلیل محتوای کمی نیاز دارد که داده¬ها با استفاده از نمونه¬گیری تصادفی یا دیگر رویکردهای احتمالی، به دلیل اینکه از اعتبار نتیجه¬گیری مطمئن باشند انتخاب میشوند. در مقابل، نمونه¬های تحلیل محتوای کیفی معمولا شامل متنهای انتخاب شده هدفمند میباشد که میتواند به سوالات تحقیقی که بررسی شده است، شکل ببخشد.
4- آخرین مورد اینکه دستاوردهای دو روش متفاوت هستند. رویکرد کمی، چیزهایی را تولید میکند که میتواند با روشهای آماری متفاوت بطور صحیح بکار برده شود. در مقابل، رویکرد کیفی معمولا نوع شناسی و توصیفات را در طی اظهاراتی که از موضوعاتی که منعکس کننده دید دنیای اجتماعی است، ایجاد میکند. با توجه به این مفهوم، چشم¬اندازهای مولدان متن میتواند نه فقط از سوی محقق بلکه از سوی خوانندگان نتایج متن بهتر درک شود. تحلیل محتوای کیفی به مضمون منحصری توجه میکند که گستره معانی پدیده را نسبت به اهمیت آماری متداول متنها یا مفاهیم خاص بررسی میکند.