تاریخچه جامعه شناسی جنایی

اگر چه واضع اصطلاح جامعه شناسی انریکوفری است که در سال 1885 میلادی کتابی تحت این عنوان منتشر کرد اما ایشان پایه گذار این علم نیست . اگر جه در خصوص اینکه چه کسی پایه گذار این علم اختلاف است اما غالب جرم شناسان و جامعه شناسان معتقدند که کتله بلژیکی و میشل گری فرانسوی تحقیقاتی را پیرامون آب و هوا و اقلیم ( در نیمه اول قرن نوزدهم میلادی ) در خصوص وقوع جرایم انجام داده اند ، این دو فرد اولین کسانی بودند که در خصوص تأثیر محیط در وقوع جرم مبادرت به مطالعه علمی از طریق مطالعات میدانی ، مشاهده و استفاده از آمار جنایی نموده اند ـ البته کتله نقش بیشتری داشت ـ آنان با مطالعه ی آمار جرایم در طول پنج سال در فرانسه و مطالعه پیرامون پراکندگی و توزیع جرایم در نقشه جغرافیایی این کشور تلاش نمودند تا تأثیر آب و هوا و محل زندگی را بر نوع و میزان جرایم بسنجند . آنان نسخه تحقیقات خود را در یک اطلس جنایی ( نقشه جنایی ) ارائه کردند . دو نتیجه مهم حاصل مطالعات کتله و گری بود که در دو اصل ذیل تقسیم می شود .

الف ) ثبات و دوام جرم ب ) قانون حرارتی جرم

قانون حرارتی جرم به این معنا و مضمون است که در مناطق گرم ومرطوب ( درجنوب فرانسه ) جرایم علیه اشخاص و خشونت بار و هتک ناموس بیشتر اتفاق می افتد در حالی که در مناطق سردسیر و شمال کشور ،جرایم علیه اموال و مالکیت ، خیانت به میهن و جاسوسی بیشتر اتفاق می افتد همین طور در فصل گرما جرایم علیه اشخاص بیشتر و در فصل سرما ، جرایم علیه اموال و ...

در سال 1835 کتله کتابی نوشت به نام فیزیک اجتماعی فیزیک اجتماع اصطلاحی بود که تا قبل از اگوست کنت برای علم جامعه شناسی بکار می رفت . همین طور توماس هاوس به عنوان جامعه شناس نیز از این اصطلاح استفاده کرده است .

ثبات و استمرار جرم :

ایشان با مطالعه ی آمار و جرایم در سال های مختلف مورد مطالعه خود در فرانسه به این نتیجه رسیدند که نرخ جرم در جامعه همواره دارای ثبات است و اگر چه دارای نوسان است . اما نوسان آن فاحش نیست . مثلاً اگر در سال ( 90 ) هزار فقره قتل اتفاق افتاد ، در سال ( 91) حداکثر 1200 فقره اتفاق می افتد . ثبات و استمرار جرم در جامعه نشان گر آن است که جرم ذاتی اجتماعی است و جرم به تعبیر اگوست کنت پدیده به هنجار و حتی جرم برای دوام جامعه مفید است و کتله معتقد است که جرم در جامعه همواره بوده است و خواهد بود و امکان محو آن میسر نیست .

کتله / میشل گری دو دانشمند مکتب جغرافیایی بوده اند .

گفتیم که جرم شناسی در راستای رسیدن به اهداف خود از علوم مختلف و از جمله جامعه شناسی استفاده می کند

اولین کسی که به اهمیت محیط و جامعه در تکوین جرم پی برد ، « کتله » دانشمند بلژیکی بود . وی فیزیکدان و ریاضی دان بود . ایشان اولین کسی بود که با استفاده از آمار تلاش نمود رابطه ی محیط اجتماعی را با جرم به نحو ملموس بررسی نماید . وی با همکاری دانشمند دیگری به نام « میشل گری » آمار جرایم سال های 1826 تا 1830 کشور فرانسه را گردآوری کرده و برحسب اینکه در مناطق مختلف جغرافیایی این کشور ، توزیع و پراکندگی جرم چه کیفیتی دارد یک اطلس جنایی ( نقشه جنایی ) تهیه کرده اند و در واقع مکتبی را بنیان گذاری کردند که به « مکتب جغرافیای جنایی » شهرت دارند .

کتله و گری از تحقیقات خود دو نتیجه اساسی گرفتند . البته لازم است بدانیم که شهرت کتله بسیار بیشتر از آقای گری است و در حقیقت مکتب جغرافیای جنایی را به نام وی می شناسند که اصول ذیل را بنیان گذاشت :

1-نتیجه اول ، ثبات و دوام جرم ،

کتله از مقایسه آمار جرایمی که در طول سال های 1830 ـ 1826 میلادی در کشور فرانسه اتفاق افتاده بود ، نوعی ثبات و استمرار در نرخ جرم را کشف کرد و بدین وسیله اولین بار اعلام نمود که نرخ جرم در هر جامعه و محیط اجتماعی دارای ثبات است . بدین مضمون که هر جامعه گنجایش و ظرفیت وقوع تعداد خاص جرم را دارد . وی اعلام نمود ، درست است که نرخ جرم خاص مثل قتل در طول سال های مختلف در یک جامعه با همدیگر تفاوت دارد ، اما این نوسان فاحش نیست و نرخ جرم در سال های مختلف به جز در زمانی که جامعه با بحران های اجتماعی مواجه شود ثبات دارد . بر مبنای همین نظر ایشان اعلام کرد که همانطور که می توان پیش بینی کرد در سال زارعی جاری، تقریباً چه میزان محصول خاص برداشت می شود ، می توان پیش بینی نمود که در سال آینده چند فقره تصادف رانندگی منجر به فوت یا چند فقره قتل عمدی واقع می شود وی همچنین به همین دلیل معتقد بود که می شود بودجه جنایی یعنی بارمالی ناشی از وقوع جرم را از قبل پیش بینی نمود .

2 – نتیجه دوم ، قانون حرارتی جرم :

ایشان با مقایسه جرایم واقع شده در فصول مختلف سال و در مناطق جغرافیایی شمال و جنوب کشور فرانسه به این نتیجه رسید که جرایم علیه اشخاص ، خصوصاً جرایم مهلک و توأم با خشونت بیشتر در جنوب کشور و به ویژه در فصل تابستان اتفاق می افتد و جرایم علیه اموال و خیانت به میهن و جاسوسی در فصول سرد و به ویژه در مناطق شمالی و سرد و کوهستانی اتفاق می افتد ،

کتله اولین کسی بود که بنیاد جامعه شناسی جنایی را گذاشت . اما وی به پدر جامعه شناسی شهرت نیافت بلکه

« انریکوفری » به این نام شهرت یافت .

انریکوفری : شاگرد لومبرزو کسی بود که رساله دکترای خود را درباره جبریت پدیده مجرمانه نوشته است اما برخلاف لومبرزو که جرم را پدیده زیستی و روانی می دانست ، افریکوفری جرم را پدیده ای زیستی ، روانی و اجتماعی می دانست و بر همین مبنا طبقه بندی دو گانه لومبرزو از مجرمین را ( مجرم مادرزاد / مختل المشاعر ) را به طبقه بندی پنج گانه ای توسعه داد و( مجرمین احساساتی / اتفاقی / به عادت ) را به آنها اضافه نمود . اینها کسانی هستند که گرایش آنها به سمت جرم معلول شرایط محیطی است .

انریکوفری در سال 1881 کتابی تحت عنوان افق های نوین کیفری نوشت که در سال 1885 تحت عنوان جامعه شناسی جنایی تجدید چاپ شد . واضع اصطلاح جامعه شناسی جنایی انریکوفری بود . انریکوفری در تحقیقات خود پیرامون عوامل جرم زا از شیوه تحقیقات کتله تبعیت نموده است ایشان دو قانون حاکم بر چگونگی وقوع و ارتکاب جرم در جامعه را کشف نمود .