توحید و شرک در عبادت

توحید در عبادت این است که آن چه عبادت و پرستش محسوب می شود و قصد قربت در آن شرط است مانند نماز و روزه و زکات و حج و عبادات دیگر، تنها برای انجام دستور خدا و تقرب به ذات مقدس او انجام می گیرد و هیچ انگیزه دیگری در آن راه پیدا نکند و گرنه عبادت باطل خواهد بود و صاحب آن ریاکار و مشرک محسوب می شود.(47) برای عبادت شرایطی مقرر شده که از همه مهم تر اخلاص در نیت است بلکه اخلاص مقوّم عبادات قرار داده شده، به قسمی که عمل بی اخلاص نه تنها موجب تقرب نمی شود یعنی شخص را به خدا نزدیک نمی نماید بلکه مبعد و موجب دور شدن از خداوند می شود.
خدای تبارک و تعالی در این مورد در قرآن کریم می فرماید: «قل انی امرت ان اعبدالله مخلصاً له الدین»(48) بگو من مأمورم که خدا را پرستش کنم در حالی که دینم را برای او خالص کرده باشم و هم این طور در جایی دیگر می فرماید: «و ما امروا الا لیعبد الهن مخلصین له الدین حنفا ...»(49) و به آن ها دستوری داده نشده بود جز اینکه خدا را بپرستید و دین خود را برای او خالص کنند و به توحید بازگرداند.

آثار شرک

شرک و شریک دانستن برای خدا آثار سویی دارد که گوشه ای از آن را در اینجا می آوریم.

حبط عمل

شرک سبب نابودی و محو اعمال می شود و به تعبیر قرآن، تمام کارهای خوب انسان توسط شرک (حبط) می شود. گاهی یک عمل کوچک در زندگی، تمام زحمات انسان را از بین می برد مثلاً شاگردی با یک عمر خدمت و کار و محبوبیت نزد استاد، با یک اشتباه مانند کشتن فرزند استاد تمام کارهای خوب خود را محو می کند. لذا قرآن می فرماید: «و لو اشرکوا لحبط عنهم ما کانوا یعملون»(50) و اگر مشرک شوند، آنچه از (اعمال نیک) انجام داده اند نابود می گردد و حتی به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: «... لئن اشرکت لیحبطن عملک ...»(51) اگر مشرک شوی تمام اعمالت تباه می شود.

اضطراب و نگرانی

انسان نمی تواند همه ی مردم را از خود راضی نگاه دارد، چون تعداد مردم زیادند و هرکدام توقع زیادی دارند، انسان در میان تقاضاهای گوناگون و متعدد که قرار می گیرد دچار اضطراب و نگرانی می شود. زیرا رضایت هر فرد و گروهی به قیمت ناراضی شدن شخص و گروه دیگر تمام می شود اینجاست که مسأله توحید و شکر مطرح است، انسان موحد تنها در فکر راضی کردن خداست، آیا انسان در فکر راضی کردن یک خدا باشد آرامش دارد یا در فکر راضی کردن چندین نفر آن هم با سلیقه های گوناگون؟ قرآن کریم می فرماید: «ضرب الیه مثلاً رجلاً فیه شرکاء متشاکسون رجلاً سلماً لرجل هل یستویان مثلاً ...»(52) خداوند مثالي زده است، مردي را که مملوک شریکانی است که درباره ی او پیوسته با هم نزاع دارند و مردی که تنها تسلیم یک نفر است، آیا این دو یکسانند؟

تزلزل در شخصیت

قرآن مجید می فرماید: «... و من یشرک بالله فکانما خَرَّ من السماء فتخطفه الطیرا و تهوی به الریح فی مکان تسحیق»(53) هرکس همتایی برای خدا قرار دهد، گویی از آسمان سقوط کرده و پرندگان (در هوا) او را می ربایند و یا تندباد او را به جایی دودستی پرتاب می کند. اما انسان موحد و پاینده به کلمه طیبه ی لا اله الا الله طبق حدیث قدسی «لا اله الا الله حصنی فمن دخل حصنی امن من عذابی» در دژ قلعه ی محکم الهی است(54) و از طرفی هم «الا بذکر الله تطمئن القلوب»(55)

اختلاف و تفرقه در جامعه

در جامعه ی توحیدی، حکم و قانون و خط، تنها یکی است، آن هم راه خدا و قانون اوست و مردم همه یک سرپرست دارند، اما در جامعه ی شرک، به جای یک قانون و یک راه، مقررات و راه های متفاوت به وجود می آید و هر حزب و گروهی فقط به آنچه نزد خودشان هست، دل خوش می کنند و کار به حق و باطل ندارند.
درگیری ها و تفرقه ها از آثار اجتماعی شرک است، آری، علت اصلی سقوط امت ها و ملت ها در طول تاریخ، تکیه ی آن ها به غیر خدا بوده است.

خواری و ذلت در قیامت

رسوایی و دوزخ از آثار اخروی شرک است چنانچه قرآن می فرماید: «... و لا تجعل مع الله الهاً ءاخر فتلقی فی جهنم ملوماً مدحورا»(56) و هرگز معبود دیگری با خدا قرار مده که در جهنم افکنده می شوی در حالی که سرزنش شده و رانده ی درگاه خدا خواهی بود.
با توجه به مطالبی که گذشت معلوم می گردد که مسیر عبادت حقیقتاً مسیر ظریف و پرخطر ی است که اگر انسان موحد در معرفت و اعتقاد، توجه کامل نداشته باشد دچار دام های شرک و مشرکین می شود و در عین حالی که گمان می کند موحد و یکتاپرست است در مسیر شرک ودوری از خدا قدم می گذارد و لذا اولاً باید در رساله عبادت نهایت دقت و احتیاط را نمود و ثانیاً از حضرت باری تعالی مسألت نماییم که ما را در طی طریق صراط مستقیم یاری نماید ان شاء الله.

پی نوشت ها :

1. سوره اسراء، آیه 23.
2. میزان الحکمه، باب شرک، ج6، ص25 – 27.
3.گناهان گبیره، ج1، ص54.
4. سوره نساء، آیه48.
5. ترجمه المنجد، ج1، ص958.
6. لسان العرب، ج4.
7. میزان الحکمه، ج6، ص2719.
8. سوره نساء، آیه36.
9. میزان الحکمه، ج6، ص2723.
10. میزان الحکمه، ج6، ص2723.
11. میزان الحکمه، ج4، ص1945.
12. محرمات اسلام، ص95.
13. میزان الحکمه، ج4، ص1945.
14. همان.
15. قلب سلیم، ص90.
16. گناهان کبیره، ص55.
17. سوره توحید، آیه 1 تا 4.
18. سوره نساء، آیه 78.
19. سوره مائده، آیه73.
20. گناهان کبیره، ج1، ص56.
21. سوره یوسف، آیه39.
22. سوره زمر، آیه3.
23. قلب سلیم، ج1، ص86.
24. محرمات اسلام، ص8.
25. گناهان کبیره، ص56.
26. سوره روم، آیه 54.
27. گناهان کبیره، همان.
28. گناهان کبیره، ج1، ص58.
29. سوره قصص، آیه78.
30. توحید، ص113.
31. سوره طلاق، آیه12.
32. قلب سلیم.
33. اصول کافی، ج5، ص429.
34. اصول عقاید، ص98.
35. سوره یونس، آیه3.
36. سوره نازعات، آیه5.
37. سوره مائده، آیه35.
38. سوره بقره، آیه37.
39. اصول عقاید، ص99.
40. سوره یوسف، آیه106.
41. محرمات اسلام، ص88.
42. سوره نساء، آیه59.
43. اصول کافی، ج5، باب شرک، ص427.
44. محرماات اسلام، ص89.
45. سوره توبه، آیه 24.
46. اصول عقاید، ص 102.
47. محرمات اسلام، ص90.
48. سوره زمر، آیه 11.
49. سوره بینه، آیه5.
50. سوره زمر، آیه 65.
51. سوره زمر، آیه29.
52. سوره زمر، آیه29.
53. سوره حج، آیه31.
54. اصول عقاید، ص88.
55. سوره رعد، آیه 28.
56. سوره اسراء، آیه 49

فهرست منابع :
1- قرآن مجید، ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.
2- اصول کافی، کلینی، چاپ نهم، 1386، انتشارات اسوه.
3- اصول عقاید، محسن قرائتی، چاپ پنجم، 1386، انتشارات مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
4- توحید، شیخ صدوق چاپ اول، بهار 1388، انتشارات علویون.
5- المنجد، چاپ بیست و پنجم، 1387، انتشارات اسلام.
6- میزان الحکمه، چاپ پنجم، 1384، انتشارات دارالحدیث.
7- محرمات اسلام، حسینی بهارانچی، چاپ اول، 1385، انتشارات عطر عترت.
8- قلب سلیم، عبدالحسین دستغیب، چاپ دوازدهم، 1388، انتشارات مؤسسه مطبوعاتی دارالکتاب.
9- گناهان کبیره، عبدالحسین دستغیب، چاپ دوازدهم، 1387، انتشارات مؤسسه مطبوعاتی دارالکتاب.
10- لسان العرب، چاپ قاهره، 1119 هجری قمری، انتشارات دارالمعارف.