کفر شیطان

«وَ کانَ مِنَ الْکافِرینَ» و از کافران شد مفسّران درباره «کفر شیطان» سخنان مختلفی دارند:

الف درمورد «وَ کانَ مِنَ الْکافِرینَ» می گویند: او کافر شد، نه آنکه از کافران بود. درست بسان این آیه که درخصوص فرزند نوح (ع) می فرماید: «... فَکانَ مِنَ الْمُغْرَقینَ.»(1) (پس، از غرق شدگان گردید).

ب کفر و شرک، مفهومی مربوط به قلب و اندیشه و عقیده است یا عملکرد؟ کدامیک؟

1 43 / هود.(30) «»

1- 43 / هود.

برخی آن را، هم به دل منسوب دانسته اند و هم به رفتار و عملکرد؛ چرا که شیطان ازنظر عقیدتی گویی مشکل نداشت ولی در عملکرد که سجده کردن به فرمان خدا بود، از دستور سرباز زد و همان هم سبب کفرش شد.

امّا بعضی معتقدند که این سخن بی اساس است؛ زیرا عملکرد آگاهانه و آزادانه و حساب شده انسان، نشانگر اندیشه و عقیده اوست. برای نمونه: شاید درمورد فردی که دربرابر بت سجده می کند، بتوان گفت خود این کار کفر نیست ولی از آنجا که نشانگر اندیشه بی اساس و منحطّ اوست که به خدایی بت عقیده دارد، کار او کفر محسوب می شود؛ و شیطان نیز چنین بود؛ و با تصریح قرآن به کفر وی درمی یابیم که او از اصل به خدا ایمان نداشت و گرنه از او نافرمانی نمی کرد و به سرکشی و خودکامگی و شرارت روی نمی آورد.«» (31)

ج در مورد چگونگی فرمان سجده، دیدگاهها متفاوت است:

1. عدّه ای معتقدند که دستور سجده در برابر آدم بدان گونه بود که فرشتگان و شیطان مورد خطاب قرار گرفتند و فرمان سجده یافتند.

2. برخی دیگر می گویند: خداوند پیام رسانی به سوی آنان گسیل داشت تا فرمان او را به آنان برساند.

3. و پاره ای نیز بر این باورند که خدا کاری انجام داد که ازطریق آن، به آنان فهمانید باید دربرابر آدم سجده کنند.

د آیا ترک سجده برای آدم همانگونه که درقرآن آمده کفروکفرگرایی است؟

در پاسخ به این پرسش باید خاطرنشان ساخت که کفر شیطان تنها به دلیل ترک سجده نبود؛ بلکه ترک سجده، گناهان دیگری را نیز به همراه داشت که بسیار سهمگین بود؛ بدینصورت:(32) «»

1. او به این نتیجه رسید که آفریدگار هستی وی را به کار بیهوده ای فرمان داده؛ چرا که به باور او، در این سجده سود و مصلحتی نبود.

2. او از سر خودبزرگ بینی و تکبّر، از انجام دادن فرمان خدا و سجده برای آدم سرباز زد. اکنون نیز اگر کسی با این پندار زشت از نماز و سجده سرباز زند، کافر می شود.

3. او افزون بر ترک سجده، پیام آور خدا را به باد استهزا گرفت؛ و این کار زشت نیز نشانگر باطن آلوده به کفر او بود.(1)

1 تفسیر بیان 30 جلدی، دکتر محمد بیستونی، انتشارات فراهانی، جلد 1 صفحه 81 تا 173 .«» (33)

1- تفسیر بیان 30 جلدی، دکتر محمد بیستونی، انتشارات فراهانی، جلد 1 صفحه 81 تا 173 .