شوالیه‌ی تاریکی در مقابل هیث لجر

فیلم «شوالیه تاریکی» مطمئناً ماندگارترین فیلم کریستوفر نولان است. شاید به‌محض این‌که از فیلم «شوالیه تاریکی» صحبت شود، خیلی سریع هیث لجر را به یاد بیاوریم. هیث لجر برنده‌ی تلخ و ابدی برای شوالیه تاریکی است که فیلم را به حدی بالا آورده که می‌توان به‌جرئت گفت «شوالیه تاریکی» اگر بهترین فیلم کمیک بوکی ساخته‌شده تابه‌حال نباشد قطعاً جز بهترین‌هاست. «شوالیه تاریکی» دقیقاً همان چیزی است که از آن انتظار داریم. فیلمی که اقتباسی از شخصیت‌های کمیک بوکی است اما کاملاً هویت مستقلی دارد ولی خیلی وقت‌ها خودش را از این کتاب‌های تخیلی جدا می‌کند. کریستوفر نولان به ما به وعده داده است که فیلم دوم کاملاً بافت داستانی متفاوتی با فیلم اول دارد و ما شاهد تقابل طاقت‌فرسایی هستیم. سینما با رمان‌های تخیلی متفاوت است، اگرچه ویژگی‌هایی را در خود دارد که اگر وارد سینما شود، موجب به هدر رفتن مفاهیم خود سینما می‌شود.

«شوالیه تاریکی» یکی از متفاوت‌ترین نقش‌های منفی تاریخ سینما را در خود دارد. ابتدا در مورد جوکر جدا عرض کنم که شخصیت بسیار جالب و عجیبی دارد که حتی در سال 2019 شاهد فیلم مستقلی به نام «جوکر» هستیم که تلاش می‌کند جداگانه به شخصیت عمیق جوکر بپردازد. ولی فیلم «شوالیه تاریکی» در سال 2008 با فیلم «جوکر» در سال 2019 تفاوت‌های عمده‌ای دارد. «شوالیه تاریکی» برخلاف «جوکر»، فیلمی کاملاً اکشن و حماسی است که قرار است در مورد سرنوشت یک شهر و یک کشور حرف بزند. در این فیلم ما شاهد بتمنی هستیم که نسبت به فیلم قبلی یعنی فیلم «بتمن آغاز می‌کند»، قوام بیشتری پیداکرده و کاراکتر کامل‌تری شده است. بتمنی که واقعاً شخصیت دارد، درگیر مفاهیمی است که نمی‌توانیم در هر فیلمی مشابه آن را پیدا کنیم. عده‌ای همیشه نسبت به فیلم‌های کمیک بوکی گارد دارند و این ژانر سینمایی را به‌گونه‌ای تحریم کرده‌اند و معتقدند که از دنیای حقیقی خیلی فاصله دارد. البته در مورد خیلی از فیلم‌های ساخته‌شده در این ژانر، اشتباه نمی‌کنند. مخصوصاً فیلم‌های اخیر دنیای سینمایی مارول. اما این مفهوم در مورد فیلم «شوالیه تاریکی» کاملاً متفاوت است، درست است که این ژانر، سینمای متفاوتی می‌طلبد، اما اگر تفاوت درست رقم بخورد و تجربه‌های جدیدی در اختیار ما بگذارد که واقعاً ارزش داشته باشد، چرا باید در برابرش گارد بگیریم؟

کجای این دنیا واقعی می‌توانیم ببنیم که یک قهرمان انسانی درگیر چه چیزهایی است؟ آدم‌های یک شهر در مورد یک ابر انسان که از جنس خودشان نیست، واقعاً چه حسی دارند؟ در این فیلم شاهد هیولایی هستیم که ظاهر و توانایی‌هایش هیچ شباهتی به هیولاها ندارد. این هیولا هیچ‌چیزی ندارد که حس کنیم نسبت به بتمن، برتری به‌حساب بیاید ولی در حال خورد کردن قوی‌ترین انسان شهر است. تمام این ویژگی‌های درام را کجا می‌توانید پیدا کنید؟ صحبت در مورد هیث لجر وقتی لذت‌بخش است که سکانس‌های بی‌نظیر فیلم را به یاد می‌آوریم و البته به همان اندازه تلخ است، وقتی‌که به یاد می‌آوریم چه بازیگری را از دست دادیم. بازیگری که جوکری برایمان خلق کرد که برای همیشه در ذهنمان خواهد ماند. او جهان‌بینی کاملی داشت و پیش‌بینی‌هایی کرد که هنوز هم می‌توان به آن‌ها رجوع کرد. ما اگر بتمن را می‌فهمیم و طرفدارش هستیم، فقط به خاطر حضور جوکر است.

کریستوفر نولان استاد بدون تردید فیلم‌های ژانر ابرقهرمانی است که بهانه‌ای شد برای انتقادهای بیشتر به مسیر عجیب‌وغریب فیلم‌های سینمایی کمپانی مارول. نولان سبکی ساخت که باید ایستاده تشویقش کرد. این میزان فهم از فیلم‌های کمیک بوکی که خلق کرد و آثاری ساخت که بدون هیچ شکی پیشگام‌ترین آثار حتی ژانر گسترده‌تر اکشن است. او دیدگاه جالبی خلق کرد و شهرِ قهرمان را حتی مهم‌تر از خود قهرمان کرد. نولان کاملاً به شهر، یک هویت بخشید که لایق ستایش است. سه‌گانه‌ی بتمن کاملاً با شهر گاتهام گره‌خورده و از شهر چالش‌هایی می‌سازد که خیلی سنگین‌تر از دشمنانی مثل جوکر است. شاید اگر بتمن از همان ابتدا فقط قصد نابودی جوکر را داشت خیلی زودتر به موفقیت می‌رسید، اما داستان متفاوت است. بتمن باید یک شهر را از چنگال افکار جوکر نجات بدهد و جایی می‌رسد که دیگر حس می‌کنیم این کار غیرممکن شده. تقابل بتمن با جوکری که نمی‌تواند او را شکست بدهد زیرا او فراتر از یک انسان ساده است، متفاوت‌ترین تقابل خیر و شری است که می‌توانید به تماشای آن بنشینید.

نقد و بررسی فیلم The Drak Knight 2008

فیلم از همان ابتدا مشخص می‌کند جوکر چه موجودی است. باهوش، نخبه و از طرف دیگر انگار روحی ندارد و ارتکاب قتل برایش مثل آب خوردن است. در بخش معرفی گفتم، یک فیلم از جوکر در سال 2019 ساخته‌شده که به ماهیت شخصیت آرتور فلک و تبدیل شدندش به دلقکی به نام جوکر می‌پردازد، اما ما در «شوالیه تاریکی» مسئله‌ای در مورد خود جوکر نداریم. جوکر هیولایی است که اتفاقاً نولان سعی می‌کند گذشته‌اش را به‌طور مرموزی مخفی کند. قصه در طرف مقابل متفاوت است. یک بتمن که بسیار قوی‌تر از جوکر است اما چیزی که او را ضعیف‌تر می‌کند این است که او روح شهر است و حالا چه می‌شود که اگر کسی به روح شهر حمله کند؟ در نقد فیلم The Drak Knight 2008 باید گفت، ویژگی سینمایی که کریستوفر نولان در آن بی‌نظیر است، ارائه‌ی سبکی فوق‌العاده در ساختن یک فیلم اکشن است. قطعاً نولان جز بهترین فیلم‌سازان فیلم‌های اکشن است و به‌قدری پیشگام است که فیلم را تا سطحی بالا می‌برد که می‌تواند حتی فارغ از هر چیزی، فقط به این ویژگی تیکه کند. هویتی که کریستوفر نولان برای بتمن خلق کرده است، به‌گونه‌ای است که قدرت عجیب و غریبی ندارد.

چیزی که او را گنده‌ترین فرد شهر می‌کند، ابزارآلات و توانمندی او در کتک زدن اوباش است. حالا استراتژی نولان در مورد بتمن در سکانس‌های اکشن چیست؟ او در خیلی از سکانس‌ها حتی از ابزارهای جنگی‌اش فاصله گرفته و با دست خالی مبارزه می‌کند. نکته‌ی دیگری که در نقد جنبه‌ی اکشن فیلم The Drak Knight 2008 باید به آن اشاره داشت، این است که بتمن با توجه به دشمنانش، سطح مبارزاتی خودش را تغییر می‌دهد. به‌عنوان مثال سکانسی را داریم که بتمن فقط با مشت و لگد در حال کتک زدن اوباش در یک کافه است، ولی در سکانس‌هایی می‌بینیم که در خیابان با ماشین و موتور در حال ترکاندن دشمنانش است. بااین‌حال بتمن یک سوپرمن نیست و حس متفاوتی از یک انسان نقاب‌دار داریم که خودش از مشت‌ها و لگدها رنج می‌برد و این اتفاق را با دکوپاژ مناسب می‌بینیم. «شوالیه تاریکی» حماسی‌ترین فیلم کریستوفر نولان است، داستان حقیقی در شکلی حماسی قرار می‌گیرد و می‌توان گفت جزو بهترین فیلم‌های حماسی قرن 21 است.