نولان با بتمن سینمای دیگری را آغاز می‌کند

فیلم Batman Begins 2005 یا همان «بتمن آغاز می‌کند»، اولین فیلم از سه‌گانه‌ی بتمن به کارگردانی کریستوفر نولان است. نولان بعد از فیلم نه چندان جالب بی‌خوابی، استارت یکی از ماندگارترین سه‌گانه‌های تاریخ سینما را زد. دلیل ماندگاری این سه‌گانه، شاید تفاوتی آن در نوع ارائه‌ی آثار کمیک بوک در قالب سینماست که تاکنون ساخته‌شده است. این سه‌گانه تحول عظیمی در نوع داستان‌پردازی در ژانر سینمایی فانتزی-کمیک بوکی راه انداخت و حتی شاید بهترین آثار ساخته‌شده در این ژانر سینمایی است. کریستوفر نولان در سه‌گانه‌ی بتمن شوالیه تاریکی، استاندارد جدیدی از روایت کردن را به وجود آورد، شکل بسیار جالبی در مورد نقش‌های منفی به وجود آورد و به‌درستی وظیفه‌ی خود را انجام می‌دهد، چه وظیفه‌ای؟ وظیفه شروع باشکوه یک سه‌گانه جریان ساز.

نقد و بررسی فیلم Batman Begins 2005

در نقد فیلم Batman Begins 2005 باید گفت، فیلم بتمن آغاز می‌کند ویژگی‌های خوب زیادی دارد، ولی چه چیزی مخاطب راکمی دچار تردید می‌کند؟ مشکل آنجایی است که فیلم قرار است یک شروع باشد. دقیقاً مانند اسم‌اش. اما فیلم هویت مستقلی از دو اثر بعدی ندارد. مخاطب در آغاز این سه‌گانه، حس می‌کند که داستان آن‌قدر جدی نیست و قرار است در آینده ما بتمن را در چالش ببینیم و این موضوع به فیلم اول این سه گانه آسیب می‌زند. شاید اگر کسی این سه‌گانه را پشت سر هم ببیند، اتفاقاً این موضوع برایش لذت‌بخش باشد، ولی نمی‌شود بگوییم این ضعف نیست که این اثر هویت جداگانه ندارد و وام‌دار دو اثر بعدی است.

هرچند بی‌انصافی است اگر در نقد فیلم Batman Begins 2005 به این مسئله اشاره نکنیم که فیلم بتمن آغاز می‌کند، لایق تشویق است. از آن منظر که کریستوفر نولان توانسته یک الگوی جدید خلق کند که تا همین امسال مرجع فیلم‌سازان ژانر ابرقهرمانی-کمیک بوکی است. بله. بتمن آغاز می‌کند و چه روایتی را هم آغاز می‌کند. دو فیلم بعدی یکی از حماسی‌ترین آثار ساخته‌شده توسط کریستوفر نولان است. باید ذکر کنم شاید سلیقه خیلی‌ها این ژانر سینمایی را نپسندد. البته که طرفداران فیلم‌های برداشت‌شده از کمیک بوک‌ها، مانند آثار اخیر دنیای سینمایی مارول، دایره‌ی وسیعی را شامل می‌شود. ما قرار نیست در مورد آثار کمپانی مارول و نقد فیلم‌هایش صحبت کنیم، اما خیلی مهم است بدانید که سه‌گانه‌ی شوالیه تاریکی، با تمامی آثار ساخته‌شده در این ژانر متفاوت است.

در نقد فیلم Batman Begins 2005 و سه‌گانه‌ی بتمن به کارگردانی کریستوفر نولان باید اشاره داشت که این سه‌گانه به‌جای اینکه وامدار کتاب‌های کمیک بوکی باشند و داستان‌هایشان را از این آثار فانتزی اقتباس کرده باشد، استانداردهای جداگانه‌ای دارد. این شرط در مورد فیلم «بتمن آغاز می‌کند» هم کاملاً صدق می‌کند. این فیلم به‌جای اینکه تلاش کند تا با افکت‌های نمایشی، مخاطب را تحت تأثیر قرار دهد، حرف‌های مهم‌تری برای گفتن دارد. کاراکتر بتمن، یک شخصیت جدید نبوده که در فیلم‌های نولان به وجود آمده باشد و شخصیت‌پردازی او شاید بیش از نیم قرن پیش ازآن‌که نولان بخواهد سراغ بتمن بیاید، رقم خورده است. کاراکتری با ظرفیت‌های بی‌نظیر که جای کار زیادی دارد. بتمن با سایر شخصیت‌های فانتزی تفاوت‌های زیادی دارد که جدا از جنبه‌ی قهرمانانه و اعمال شاقه‌اش، درگیر موضوعات جدی انسانی، نظیر طغیانگری جامعه است. افرادی که توانسته‌اند در جامعه‌ی بی‌قانون فاجعه رقم بزنند و یک بتمن از درون این جریان برمی‌خیزد که از جنس قانون نیست و اتفاقاً خودش مجرم محسوب می‌شود درحالی‌که برای تحقق عدالت می‌جنگد.

نقد فیلم بتمن آغاز می‌کند به کارگردانی کریستوفر نولان

از دیگر نکاتی که در نقد فیلم بتمن آغاز می‌کند باید به آن توجه داشت، این است که بتمن دائما در جدال با درونیات خودش است. آیا جامعه لیاقت دارد که من برایش بجنگم؟ اصلاً مردم این جامعه خودشان با این مجرمان فرق دارند؟ و از سویی دیگر، بتمن در جنگ با دشمنانی است که قدرت‌شان بیشتر از خودش است. مبارزاتی که نمودی از جنگ‌های بیرونی بتمن است و باید هر دفعه فداکاری‌های بزرگی انجام دهد و خیلی چیزها را از دست بدهد، تمام این جنگ‌های درونی و بیرونی است که بتمن را به بهترین و جذاب‌ترین کاراکتر کمیک بوکی که تاکنون ساخته‌شده است، تبدیل می‌کند. در نقد فیلم بتمن وارد می‌شود، اولین فیلم از سه‌گانه‌ی بتمن به کارگردانی کریستوفر نولان باید گفت، داستان بتمن شدن یک فرد فوق پولدار برای انتقام از بی‌عدالتی به زیباترین شکل و به‌درستی به روایت تصویر می‌رسد.دقیقاً زمانی که بتمن فاتح شهر است، باید با گذشته‌ی خود به جنگ بپردازد. ما با درگیری مهیب بتمن با انجمن سایه‌ها که خودش زمانی عضو آن بوده، می‌فهمیم که واقعاً شوالیه تاریکی چه عظمتی دارد.

شایان‌ذکر است که فیلم Batman Begins 2005 اولین فیلم اکشن کریستوفر نولان است و به نظر می‌رسد که نولان چه قدر فهم درستی از فیلم‌های اکشن دارد. شاید هر کارگردان دیگری اگر سراغ سناریوی بتمن می‌آمد، بتمنی می‌ساخت که با نیروهای قهرمانانه و مافوق بشری، دشمنانش را پودر می‌کند. اما بتمن نولان این‌طور نیست. نولان علاوه بر این‌که بتمن را خوب فهمیده، یک فیلم اکشن انسانی ساخته که قدرت‌های مافوق بشری در آن جایی ندارد. هرچند بتمن نولان از لات‌های سر کوچه قوی‌تر است، اما آن‌قدر قوی نیست که فاتح هر نبردی باشد و اتفاقاً در فیلم‌های بعدی می‌بینیم که حتی به‌سختی از پس سگ‌ها برمی‌آید.

در نقد فیلم بتمن آغاز می‌کند باید گفت که فیلم در شروع خوب است، البته شاید با مکث روی چند ویژگی می‌توانست بی‌نظیر باشد. اما در ادامه انگار جریان فیلم از جدیت خارج می‌شود، مشکل اینجاست که در بیست دقیقه‌ی آغازین یک فیلم خوب می‌بینیم اما به‌راحتی می‌توان فهمید که این قصه سر دراز دارد. این موضوع منطقی به نظر می‌رسد که دشمنان بتمن تازه متوجه می‌شوند که با چه مواجه هستند و شکستشان در بخش‌های بعدی این سه گانه منطقی‌تر به نظر می‌رسد. اما همچنان این به نظر یک مشکل بزرگ می‌رسد که کریستوفر نولان روی هویت مستقل فیلم، تمرکزی نداشته است. فیلم «بتمن آغاز می‌کند» یک شروع لایق برای یک سه‌گانه ماندگار است.

کریستوفر نولان با ساخت فیلم پرستیژ ، بار دیگر از حیثیت سینمای خود دفاع می‌کند

حقیقتاً هر بار که می‌خواهم در مورد فیلم پرستیژ (The Prestige 2006) صحبت کنم، ذوق زده می‌شوم. چون یکی از فیلم‌هایی است که لذت تماشای یک اثر سینمایی را به من نشان داد. پرستیژ فیلم بسیار خوبی است و در یک کلام باید گفت که از آبرو و حیثیت سینمایی کریستوفر نولان به‌شدت دفاع می‌کند. فیلم‌نامه‌ی فیلم پرستیژ را برادران نولان بر اساس یک رمان به قلم کریستوفر پریست که به همین نام منتشرشده است، نگاشته‌اند. فیلم پرستیژ شاید از نگاه آدم‌های تیزبین یکسری ضعف‌ها در روایت خطی داشته باشد، اما نقاط قوتی در تعلیق‌ها دارد که می‌تواند به‌شدت جبرانش کند.

شاید الآن وقت آن رسید که به چهارگانه‌ی نولان اشاره‌کنم. این چهارگانه‌ی نولان از فیلم حیثیت در سال 2006 تا فیلم شوالیه تاریکی برمی‌خیزید در سال 2012 ادامه دارد. این چهار اثر بهترین فیلم‌های نولان هستند که پشت سر هم موفق به ساخت آنها شده است. این روند چهارگانه واقعاً عالی هستند و آثاری‌اند که می‌توان ساعت‌ها در مورد هر یک از آن‌ها سخن گفت و فیلم The Prestige 2006 یا همان حیثیت جزو بهترین‌های آنها است. پرستیژ یک فیلم شایسته‌ی تحسین با درون‌مایه‌ای عمیق و فلسفی است که هم به لحاظ روایت پیچیده‌اش فوق‌العاده از آب درآمده و هم تقابل احساسی که در میان نقش‌ها وجود دارد، به غنای هر چه بیشتر فیلم کمک می‌کند.

اگر بخواهیم در یک جمله، فیلم پرستیژ را خلاصه کنیم، باید بگوییم: پایان انتقام برای همه، نابودی است. شاید این پیام را در هر فیلمی نتوانید جستجو کنید. شجاعت می‌خواهد که این نگرش را نسبت به جهان داشته باشیم. شاید به همین دلیل است که مخاطب نمی‌تواند با هیچ‌کدام از شخصیت‌های فیلم پرستیژ کاملاً همراه شود و باید زمانی او را رها کند. دو بازی عالی از دو بازیگر کار درست مثل هیو جکمن و کریستین بیل کافی است تا بتوان این مسئولیت سنگین را به خوبی به موفقیت رساند. نباید از جنبه معمایی داستان به‌راحتی بگذریم، فیلم به‌درستی و با استفاده از روایت‌های بریده‌شده، می‌تواند رازها را پنهان کند و زمانی آن‌ها را عرضه کند که ما غافلگیر شویم. فیلم The Prestige 2006 یک شاهکار معمایی است که نمی‌توان با یک‌بار دیدن به‌صورت کامل از آن سر دربیاورید