سرگذشت حدیث

پدیدآورنده : احمد غلامعلی -احمد غلامعلی (1)

چگونه زیستن، بر اساس آموزه های اسلامی به «قرآن» و «حدیث» گره خورده است. قرآن، کتاب وحی الهی است که همۀ مسلمانان بر درستی آن، اتّفاق دارند. حدیث هم مادرِ همۀ علوم اسلامی است که همگان در بارۀ آن، یکسان نمی اندیشند. تفسیر قرآن، احکام و آداب زندگی و اخلاقِ فردی و اجتماعی، هرگز بدون حدیث، شکل واقعی خود را پیدا نمی کند. در این میان، برخی با سؤالات خویش، درستی حدیث را با تردید، رو به رو می کنند. یکی از بزرگ ترین شبهات مطرح شده، فاصلۀ زمانی ما تا زمان صدور حدیث است. به دیگر سخن، چنانچه ما به حضورِ اهل بیت علیهم السلام می رسیدیم، به سخنان آن بزرگواران، عمل می کردیم؛ ولی امروزه چگونه می توانیم به گزارش هایی که از سخنان آنان انجام گرفته و به «حدیث» مشهور شده اند، اعتماد کنیم؟ برخی فراتر از این شبهه را نیز پرورانده اند و بر این باورند که سخنان ساختگی (جعلی) با عنوان حدیث نیز فراوان یافت می شود. به نظر می رسد چنانچه با سیر حدیث و دوره های گوناگون آن آشنا شویم، به راحتی بتوان به شُبهاتی از این دست، پاسخ گفت.

1- احمد غلامعلی در سال 1348 در تهران متولد شد. تحصیلات خود را در حوزه علمیه قم و نزد عالمان فرهیخته آغاز نمود و سپس در کنار تحصیل در دانشکدۀ علوم حدیث، به تدریس در حوزه و دانشگاه پرداخت. وی فعالیت های پژوهشی خود را با ورود به مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث سامان داد و تاکنون پانزده اثر علمی به همت ایشان منتشر شده و مشاوره علمی چندین پایان نامه را بر عهده گرفته است. حجة الاسلام والمسلمین غلامعلی هم اکنون عضو هیئت علمی دانشکده علوم حدیث شهر ری و مدیر دفتر سیاستگذاری کلان پژوهشهای دار الحدیث است.

آنچه امروزه در اختیار ماست، متنی کهن است که باید با روش های شناخته شده و علمی، بر درستی آن، آگاهی یافت. یکی از راه های اطمینان از صدور حدیث، بررسی سیرِ تاریخی حدیث است. «سرگذشت حدیث»، متون حدیثی متداول روزگار ما را با روزگارِ پیامبرِ خدا صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام پیوند می زند و فراز و فرودهای حدیث نگاری را پیشِ روی ما می نهد.

حدیث، با بعثت «پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله » متولّد شد، بدین سان که سخنان و رفتارهای پیامبر صلی الله علیه و آله _ که به فرمودۀ قرآن کریم، الگوی نیکوی مسلمانان است _(1) ، به وسیلۀ یارانش گزارش می شد و دانشمندان، همین گزارش ها را حدیث نامیدند. پس از پیامبر صلی الله علیه و آله نیز سخنان امامان معصوم _ که همگی از اهل بیتِ پیامبر صلی الله علیه و آله بودند _ ، به وسیلۀ یاران آن بزرگواران ثبت شد. بدین گونه، امروزه مجموعۀ حدیثی گران بهایی از سخنان پیامبر خدا و پیشوایان معصوم علیهم السلام در اختیار ماست.(2)