حادثه عظيم در چه روزى تحقق يافت؟

روز پنجشنبه، سال دهم هجرت، هيجدهم ذى الحجه، درست هشت روز پس از عيد قربان، در صحراى غدير خم فرمان بيعت عمومى مردم با حضرت اميرالمؤمنين "ع" از طرف خدا و فرشته وحى صادر شد كه: يا ايهاالرسول بلغ ماانزل اليك.

سوره مائده آيه 67.

"اى پيامبر آنچه نسبت به ولايت على "ع" به تو ابلاغ كرده ايم براى مردم بازگو"

پس از كدام مراسم مهمى غدير شكل گرفت؟

پس از مراسم حج واجب، كه مسلمانان بلاد اسلامى چون شنيدند، رسول خدا"ص" در اين مراسم شركت دارد، به گونه اى گسترده شركت كردند، و چون آخرين حج رسول خدا"ص" و در روزهاى آخر عمر آن حضرت بود آن را ""حجه الوداع"" ناميدند.

شيخ كلينى روايت كرده است كه حضرت رسول خدا"ص" بعد از هجرت ده سال در مدينه ماند و حج بجا نياورد تا آنكه در سال دهم خداوند عالميان اين آيه را فرستاد كه:

و اذن فى الناس بالحج يا توك رجالا و على كل ضامر ياتين من كل فج عميق ليشهدوا منافع لهم.

سوره حج آيه 27.

"اى رسول خدا! در ميان مردم براى سفر حج ندا در ده و همه را به مراسم حج فراخوان تا مردم پياده و سواره و از راه دور بسوى تو آيند" پس امر كرد رسول خدا"ص" مؤ ذنان را كه با آواز بلند به مردم اطلاع دهند كه رسول خدا"ص" در اين سال به حج مى رود.

چرا در آخرين سفر حج پيامبر حماسه غدير مطرح شد؟

هر پيامبرى داراى جانشين و امام بوده و رسول خدا"ص" نيز مى بايست جانشين و امامى داشته باشد كه او را معرفى و براى او از مردم بيعت بگيرد، اما در كجا؟ و در ميان كدام جمعيت؟

در كدام اجتماع عظيمى مى شود مسئله بيعت براى امامت امام على "ع" را بگوش مسلمانان جهان رساند؟ اجتماع عظيمى چون سفر حج، آن هم حجه الوداع، كه همه مسلمانان از سراسر بلاد اسلامى به جهت حضور شخص پيامبر "ص" شركت كرده بودند بهترين موقعيت بود.

حجه الوداع چيست؟ و كدام خاطره را در ذهن انسان تداعى مى كند؟

شركت رسول گرامى اسلام در مراسم حج سال دهم هجرت را ""حجه الوداع"" مى نامند.زيرا ديگر پيامبر اسلام نتوانست به حج برود، آخرين سفر حج آن حضرت را وداع با حج ناميدند، و چون پس از مراسم حج آن سال در روز هيجدهم ذى الحجه در صحراى غدير خم، ولايت امام على "ع" و ديگر امامان معصوم شيعه تا قيام حضرت مهدى "ع" را مطرح كرد و از عموم مسلمانان بيعت گرفت، نام حجه الوداع، حادثه غدير خم را در دلها زنده مى كند.

چرا در شهر مكه يا عرفات و منى در مراسم حج بيعت با اميرالمؤمنين مطرح نگرديد؟

فرمان الهى پس از خارج شدن از مكه به رسول خدا"ص" ابلاغ شد، و برخى از علل آن چنين است. اگر در مراسم شهر مكه يا عرفات يا منى اين حقيقت مطرح مى شد شايد جاذبه روز غدير را نداشت و دلها و مغزها را بخود جذب نمى كرد، چون همه در حال عبادت و انجام مراسم بودند.

اما پس از پايان مراسم حج و كوچ كردن حاجيان بسوى شهر و ديار خود، زمينه بيشترى براى بيعت با امام "ع" وجود داشت.

چرا در حادثه عظيم بيعت عمومى مسلمين با اميرالمؤمنين با نام غديرمعروف شد؟

اين يك امر طبيعى است. در تمام ملتها اين شيوه نامگذارى رواج دارد، كه گاهى يك حادثه تاريخى را با نام شهرى يا خيابانى، يا كوهستانى، يا نام فرد خاصى مطرح مى كنند. چون در صحراى سوزان غدير خم، 120 هزار حاجى از نظر آب در زحمت بودند و همه از يك رود كوچكى استفاده مى كردند، آن حادثه بزرگ، و آن خاطره نورانى با نام آن رود كوچك ""بنام غدير"" با صحراى غدير مشهور شد.

چرا در سرزمين جحفه اين حادثه عظيم سامان يافت؟ آنجا چه امتيازى داشت؟

چون همه مسلمانان پس از مراسم حج براى رفتن به شهرهاى خود تا سرزمين ""جحفه"" با يكديگر همراه بودند، كه از آنجا تقسيم شده هر يك بسوى شهر و ديار خود مى رفتند.

سرزمين جحفه چهار راهى است كه مردم سرزمين حجاز را با ديگران از هم جدا مى كند، از آنجا راهى بسوى مدينه در شمال، و راهى به سوى عراق، و راهى بسوى مصر در غرب، و راهى بسوى يمن در جنوب وجود دارد.

سرزمين اگر فرمان الهى تحقق نمى يافت، ديگر اجتماع بزرگى از همه مسلمانان بلاد اسلامى شكل نمى گرفت و همه پراكنده مى شدند. و چون در آن روزگارى، راديو، تلويزيون، ماهواره، تلكس خبرى، تلگراف، وجود نداشت، ابلاغ پيام الهى به همه مسلمانان در تمام بلاد اسلامى غير ممكن بود. پس امتياز بزرگ سرزمين غدير آن بود كه مى توانستند، مسلمانان بلاد اسلامى را در آنجا گرد هم آورند.

چرا در شهر مدينه، يا ديگر مراسم مذهبى بيعت با اميرالمؤمنين مطرح نشد؟

خداوند بزرگ صحراى غدير را برگزيد و علت آن بود كه اگر در شهر مدينه يا ديگر مراسم مذهبى بيعت با ولايت مطرح مى گرديد، از حضور همه مسلمانان بلاد اسلامى خبرى نبود و در محدوده مرزهاى مشخص، يا زمان و مكان مشخص محصور مى شود. در صورتى كه در مراسم حج جهانى و شركت مسلمانان همگانى است. پس براى جهانى شدن غدير مى بايست در مدينه يا ديگر مراسم ياد شده اين مهم صورت نپذيرد.

چرا حجه الوداع براى اين مهم انتخاب شد؟

چون سفر آخرين پيامبر "ص" بود و بايد جانشين خود را معرفى مى كرد، و اجتماع بى سابقه اى از مسلمانان ديگر بلاد اسلامى در آنجا گرد مى آمدند، و همه مسلمانان پس از انجام مراسم حج در يك حالت معنوى، عبادى خاصى بودند، كه آن حالات معنوى در ديگر اجتماعات يافت نمى شد و حجاج معمولا پس از بازگشت به وطن خود وقايع مهم سفر را بازگو و حكايت مى كنند.

آيا حضرت اميرالمؤمنين در آغاز اين سفر با پيامبر بود؟

خير، امام على "ع" از طرف رسول خدا"ص" در شهر يمن بود كه عازم مكه شد، اما حضرت زهرا"س" از آغاز تا پايان سفر حجه الوداع همواره با پيامبر بوده و حوادث و تحولات روز غدير و پس از آن را شاهد بود.

در ميان هموار جايگاه سخنرانى پيامبر را چگونه فراهم كردند؟

پيامبر خدا"ص" دستور داد تا اشتران را خوابانده و از جهاز شتران جايگاه بلندى براى سخنرانى آماده سازند، بگونه اى كه بتواند براى آن جمعيت انبوه سخن بگويد و همگان او را به روشنى بنگرد.

شمار مردم در آن اجتماع عظيم چقدر بود؟

تعداد جمعيت انبوه روز غدير را مختلف ثبت كرده اند، برخى 124 هزار نفر و بعضى 100 هزار، و بعضى 90 هزار، و گروهى 120 هزار نفر نوشته اند.

سيره حلبى شافعى ج 3 ص 283 و تاريخ الخلفاء ج 4 سيو طى شافعى.

اجتماع بزرگ غدير چه ويژگيهايى داشت؟

ويژگيهاى فراوانى داشت مانند:

1 اجتماعى از تمام بلاد اسلامى بود.

2 حاضران پس از اعمال حج با جاذبه هاى معنوى خاصى گرد هم آمدند.

3 انگيزه اجتماع معنوى و با فرمان الهى بود.

4 فراوانى اين اجتماع در آن روزگاران بى نظير بود.

آيا چنان اجتماع بزرگى را مى شود در جاى ديگرى گرد آورد؟

نه هرگز!! زيرا ارتش هاى بزرگ آن روزگاران با همه فراخوانى و جمع آورى نيروها نمى توانستند آن تعداد از جمعيت را گرد هم آوردند، و با همه تلاش 10 هزار يا 15 هزار نفر را گرد مى آورند.

و ديگر اجتماعات، جاذبه حضور پيامبر را نداشت، و از جاذبه هاى معنوى حج برخوردار نبود.

پيرامون حادثه بزرگ غدير

سخنرانى رسول خدا چگونه آغاز و پايان يافت؟

رسول خدا "ص" پس از آنكه در جايگاه بلند سخنرانى قرار گرفت. با حمد و ستايش الهى و اعتراف گرفتن از حاضران بحث را آغاز كرد و فرمود: شما درباره من چگونه شهادت مى دهيم؟ همه مردم پاسخ دادند: شهادت مى دهيم كه تو فرمان خدا را ابلاغ و ما را به خوبيها دعوت كردى خدا تو را پاداش نيكو دهد. پيامبر "ص" فرمود: ايهاالناس من اولى الناس بالمؤ منين من انفسهم؟

"اى مردم! چه كسى نسبت به مؤ منان از خودشان سزاوارتر است؟" همه پاسخ دادند: خدا و پيامبر او دانا ترند.

آنگاه پيامبر "ص" نزول فرشته وحى و آخرين فرمان الهى پيرامون

مومى مردم با على "ع" و يازده فرزندانش را تا قيامت، مطرح و از همگان اقرار و اعتراف گرفت و همگان را به پخش اين خبر و فرمان الهى، فرمان داد، و در پايان سخنرانى، فرمان بيعت عمومى را صادر فرمود كه همه زن و مرد حاضر در صحراى غدير با امام على "ع" بيعت كردند.پيامبر، امام على را چگونه براى بيعت معرفى كرد؟

پس از ابلاغ ولايت امام على "ع" و يازده امام ديگر از فرزندان او، آن حضرت را به جايگاه بلند سخنرانى فرا خواند، دست او را گرفت و بلند كرد به گونه اى كه زير بغل پيامبر "ص" پيدا شد و فرمود:

فمن كنت مولاه فعلى مولاه ("پس هر كس را من رهبر او مى باشم، پس على "ع" نيز رهبر اوست." )

اول كسى كه با امام على بيعت كرد چه كسى بود؟

پس از ابلاغ وحى، و فراخوان امام على "ع" به جايگاه سخنرانى، اول كسى كه دست على "ع" را گرفت وبا آن حضرت بيعت كرد، شخص رسول خدا"ص" بود و سپس ديگران با امام بيعت كردند.

بيعت با اميرالمؤمنين از كى آغاز و تا چه زمانى بطول انجاميد؟

امروز اخذ راى با نوشتن ورقه هاى مخصوص انتخابات انجام مى گيرد، اما در آن روزگاران بگونه ديگرى بود كه دست در دست امام مى گذاشتند و به او بعنوان رهبر سلام مى كردند. كه بيعت مردان از ظهر روز غدير تا شب، و زنان تا پاسى از شب گذشته بطول انجاميد.
مرحوم شيخ عباس قمى اينگونه نقل مى كند:حضرت رسول "ص" از منبر فرود آمد و آن وقت، نزديك زوال بود در شدت گرما، پس دو ركعت نماز كرد. و مؤ ذن آن حضرت اذان گفت و مردم نماز ظهر را با آن حضرت بجا آوردند. پس به خيمه خود مراجعت فرمود و امر كرد خيمه اى براى حضرت اميرالمؤمنين "ع" در برابر خيمه آن حضرت بر پا كردند و حضرت اميرالمؤمنين "ع" در آن خيمه نشست. پس حضرت رسول خدا"ص" دستور داد تا مسلمانان فوج فوج به خدمت آن حضرت رفته و بگويند: ""اسلام عليك يا اميرالمؤمنين"" پس مردان چنين كردند.

آنگاه امر فرمود تا همسران آن حضرت و زنان مسلمانان كه همواره بودند بروند و با امام على "ع" بيعت كنند.

منتهى الامال 1 ص 268 شيخ عباس قمى.

اگر در آن روز بيعت با امام انجام نمى گرفت چه مى شد؟

كامل نمى شد، و امت اسلامى بدون رهبر، سرگردان و مضطرب مى گشت و ديگر گرد آوردن چنان اجتماع بزرگى غير ممكن بود و رسالت پيامبر "ص" نا تمام مى ماند كه جبرئيل هشدار گونه وحى الهى را اينگونه براى پيامبر "ص" خواند: ""و ان لم تفعل فما بلغت رسالته "اگر امروز براى على "ع" بيعت نگيرى رسالت خود را به پايان نبرده اى"

آيا پيامبر هم بيعت كرد؟ به دستور چه كسى؟

مردم با فرمان خدا و پيامبر "ص" با امام على "ع" بيعت كردند، زيرا رسالت پيامبران بدون امامت تداوم نخواهد يافت.

آيا زنان هم بيعت كردند؟

يكى از جلوه هاى زيباى غدير، عمومى بودن همگانى بودن آن است كه همه اقشار جامعه، از سفيد و سياه، از سرمايه دار و تهيدست، از مهاجر و انصار، و از زن مرد، همه و همه در آن روز بزرگ نقش داشتند و با اميرالمؤمنين "ع" بيعت كردند؟
آرى زنان هم بيعت كردند كه زنان هم از ديدگاه اسلام حق انتخاب دارند. حق شركت در سرنوشت خويش را دارند و آزادند.

مردان و زنان چگونه با اميرالمؤمنين بيعت كردند؟

مردان خدمت امام على "ع" آمده دست در دست آن حضرت گذاشته مى گفتند: ""السلام عليك يا اميرالمؤمنين""

پس از پايان بيعت عمومى مردان وقتى نوبت به زنان رسيد، امام در جلوى خيمه بر نشست، طشت آبى مقابل آنحضرت نهادند و امام دست مبارك در آب طشت فرو برد، آنگاه زنان مسلمان جلو مى آمدند دستى بر آب زده مى گفتند: ""السلام عليك يا اميرالمؤمنين "ع"""

به هنگام بيعت، زنان و مردان خطاب به امام على چه مى گفتند؟

زنان و مردان با نام اميرالمؤمنين "ع" سلام مى دادند و مى گفتند: ""السلام عليك يا اميرالمؤمنين "ع. و برخى مانند ابابكر و عمر و عثمان جلو آمده خطاب به امام على "ع" گفتند:بخ بخ لك يا ابا لحسن لقد اصبحت مولاى و مولى كل مومن و مومنه.

"درود بر تو، درود بر تو اى پدر حسن! از هم اكنون امام من و امام هر مرد و زن مسلمانان مى باشد."

1 سيره حلبى ج 3 ص 283: حلبى شافعى

2 تاريخ الخفاء جلد 4: سيوطى شافعى

3 تذكره الخواص ص 4 ص 281: ابن جوزى حنفى

4 مسند احمد ج 4 ص 281: احمدبن حنبل.

مسند احمد ج 1 ص 88 و سيره حلبى ج 3 ص 302.