وقتی صحبت از شغل به میان می‌آید، همه فکر می‌کنند که با مفهوم ساده‌ای روبه‌رو هستند که مشخص و واضح است؛ اما آیا تعریفی هم برای این واژه دارند؟ خود شما چطور؟ برای تعریف شغل چه جمله‌ یا توضیحی دارید؟ وقتی کلمه job یا occupation را در فرهنگ لغت پیدا می‌کنیم، به چنین تعاریفی می‌رسیم:

• کار یا تجارت اصلی و معمولی یک شخص، به ویژه به عنوان وسیله‌ای برای امرار معاش
• فعالیت یا وظیفه‌ای که شخص به آن مشغول است. معمولا فعالیت‌های تولیدی، خدمات، تجارت یا صنایع دستی که به طور منظم برای آن‌ها حقوق می‌گیرند.
• هر فعالیتی که شخص در آن مشغول است
• حالت مشغول بودن

افراد متخصص یا نهادهای مختلف تعریف خاصی از کار، شغل و شاغل ارائه می‌دهند. مثلا مرکز آمار ایران چنین تعریفی ارائه داده است:

به هر فعالیت اقتصادی، فکری یا جسمی که برای کسب درآمد – چه نقدی و چه غیر نقدی – انجام می‌شود و طی آن محصول یا خدماتی ارائه می‌شود، کار می‌گویند.

بنابراین افراد شاغل به طور کلی در دو دسته قرار می‌گیرند:

1. افراد خود اشتغال که به طور مستقل برای خودشان کار می‌کنند.
2. افراد حقوق بگیر که در ازای انجام وظایفی خاص، حقوق دریافت می‌کنند.

خب تا اینجا در مورد شغل صحبت کردیم، اما در مورد تعریف شاغل اختلافات زیادی وجود دارد. مثلا مرکز آمار ایران ادعا می‌کند که یک تعریف بین‌المللی و استاندارد ارائه داده است، اما وقتی به تعریف نگاهی می‌اندازیم، می‌بینیم که با واقعیت‌های جامعه همخوانی ندارد.

مرکز آمار ایران چنین تعریفی برای افراد شاغل ارائه داده است:

افراد شاغل، اشخاص ۱۵ سال به بالا هستند که بر اساس تعریف کار در طول یک هفته حداقل یک ساعت کار کرده باشند یا به عللی به طور موقت کار خود را رها کرده باشند.

اما مرکز آمار ایران به چنین تعریفی هم بسنده نمی‌کند و به یک سری افراد که بدون مزد نیز کار می‌کنند، شاغل می‌گوید. مثلا فردی که برای یکی از اعضای خانواده یا فامیل خود کار می‌کند ولی مزدی دریافت نمی‌کند.

بر این اساس یک سری از افراد اشتغال ناقص دارند. یعنی افرادی که:

در طول یک هفته در محل کار حاضر یا غایب بوده‌اند و به عللی مانند رکود اقتصادی، رکود کاری، کم بودن ساعت کاری، پیدا نکردن شغلی با ساعت کاری بیشتر و … کمتر از ۴۴ ساعت کار می‌کنند و می‌توانند در طول هفته کار اضافی هم انجام دهند.

خب اگر بخواهیم طبق تعریف مرکز آمار ایران به این مسئله نگاه کنیم، تقریبا همه افراد جامعه شاغل محسوب می‌شوند. حتی پسر بچه‌ای که چند ساعت در هفته در مغازه سلمانی پدرش کار می‌کند و کار او تنها تی کشیدن و گردگیری مغازه است!

این تعریف تنها برای گرفتن آمار مفید است و به کار یک مدیر منابع انسانی نمی‌آید. پس مجبوریم به تعریف‌های دیگری که در سطح بین‌المللی عنوان شده‌اند، رجوع کنیم. طبق تعریف سازمان بین‌المللی کار (ILO) انواع شغل در دنیا تعریف متفاوتی با تعریف مرکز آمار ایران دارد:

کار فعالیتی است که افراد با هر سن و جنسیتی و با هدف تولید یک محصول یا ارائه خدمات انجام می‌دهند. این فعالیت برای خود شخص یا افراد دیگر ارزش، فایده یا آورده‌ای دارد. کار زمانی معنی دارد که استخدام نیز وجود داشته باشد.

در این تعریف صحبتی از قانونی بودن یا رسمی و غیررسمی بودن نیست. در ضمن کارهایی که مخصوص خود شما است و سایر افراد نمی‌توانند به جای شما انجام دهند، کار محسوب نمی‌شود. مثلا تمیزکاری مغازه، خوابیدن یا وقت‌گذرانی.

سوال دیگری که ممکن است پیش بیاید این است که یک فرد می‌تواند چند شغله باشد؟ مسلما بله. حتی اگر یک فرد کاری مشابه را برای دو شرکت یا سازمان متفاوت انجام دهد، دو شغله محسوب می‌شود.

به طور کلی شغل ترکیبی از

• وظایف (Duties)
• فعالیت‌ها (Tasks)
• و مسئولیت‌ها (Responsibilities)

است که در یک سازمان به فرد داده می‌شود.