معرفت و عبادت خداوند متعال

اگرچه خدای تعالی خود را در عوالم پیشین به انسان معرفی نموده و او را بر معرفت خویش مفطور نموده است، لکن هنگامی که انسان به این جهان می آید، نسبت به این معرفتی که در سرشت اوست غافل می باشد و وجود چنین معرفتی به تنهایی، نه موجب تصدیق و ایمان به خدا می گردد و نه موجب کفروانکار او، بلکه خداوند متعال طبق سنت حکیمانه خویش یادآوری معرفت خود را به تعلیم و تذکار پیامبران وامامان علیه السلام وابسته نموده است. به گونه ای که توجه و تنبه نسبت به معرفت خدای تعالی، تنها در سایه تعالیم انبیا وامامان طلا و به وسیله تذگر آنان محقق می گردد. به همین جهت است که ائمه علیهم السلام تأکید می نمودند که خداوند عزوجل به واسطه ما شناخته و عبادت می شود و اگر ما نبودیم، خدای تعالی شناخته نمی شد. امام باقر علیه السلام می فرمایند: بنا عبد الله و بنا عرف الله و بنا ؤحد الله تبارک وتعالی. (1)خدا به واسطه ما عبادت می شود و به واسطه ما شناخته می شود و به واسطه ما به یگانگی خوانده می شود. از امام صادق علیه السلام نیز در همین رابطه چنین نقل شده:

الأوصیاء هم أبواب الله عزوجل التی یؤتی منها و لولاهم ما عرف الله عزوجل. (2)

1- 1. کافی، ج 1، ص 145.

2- کافی، ج 1، ص 193؛ تأویل الآیات الظاهره، ص92.

اوصیا ابواب خدای عزوجل هستند که از طریق آنان به خدا رسیده می شود و اگر ایشان نبودند، خداوند شناخته نمی شد. البته اگر خداوند متعال می خواست ، خودش را مستقیما به همه معرفی می کرد، اما مشیت پروردگار بر این تعلق گرفته است که امامان اهل بیت عالی را طرق و اسباب شناخت خویش به بندگانش قرار دهد. امیرالمؤمنین علیه السلام در این باره می فرمایند: إن الله تبارک وتعالی لؤشاء لعرف العباد نفسه ولکن جعلنا أبوابه و صراطه و سبیله و الوجه الذی یؤتی منه. (1)همانا اگر خداوند متعال می خواست، خود را به بندگان می شناساند؛ اما ما را باب، راه ، طریق و جهتی قرار داده است که باید از آن به او رسید. بنابراین کسی نمی تواند مدعی معرفت خدا باشد، ولی امامان اهل بیت علیهم السلام را نشناخته باشد. منکر امام در حقیقت منکر خدای تعالی هم خواهد بود. امام صادق علیه السلام در این زمینه می فرمایند:کان أمیرالمؤمنین علیه السلام إماما ثم کان الحسن علیه السلام اماما....... من أنکرذلک کان کمن أنکر معرفه الله تبارک وتعالی ومعرفه رسوله .... (2)

1- کافی، ج 1، ص 184؛ بحار الأنوار، ج 24، ص0253

2- کافی، ج 1، ص181.

امیرالمؤمنین علیه السلام امام بود، سپس حسن علیه السلام امام بود.... کسی که امامت آنان را انکار کند، مانند کسی است که معرفت خدای تعالی و معرفت رسول خدا را انکار کرده است..... البته باید توجه داشت که: این که در روایات اهل بیت علهیم السلام معرفت امام به عنوان راه رسیدن به معرفت خداوند شمرده شده است ، تعارض و منافاتی با روایاتی که معرفت امام را فرع و نتیجه معرفت خدا معرفی می نمایند، (1) ندارد؛ چراکه انسان ابتدا به واسطه تذکار پیامبر و امام به خدای تعالی متذگر می گردد و پس از آنکه از این غفلت خارج شد، با یادآوری معرفت خدا، درمی یابد کسی که او را به معرفت خدا رسانده ، کسی جز معصوم نمی باشد و بدین گونه معرفت رسول و امام نیز برای او پیدا می شود.