معنای امامت و ولایت

1. معنای لغوی امامت و ولایت

«امام» در لغت به معنای پیشوا و مقتدا می باشد. این واژه از نظر لغوی مفهومی عام داشته و شامل هر مقتدا و پیشوایی میگردد؛ چه امام هدایتگر باشد، چه امام گمراه کننده (1).و تفاوتی ندارد از سوی خدای تعالی به این مقام منصوب شده باشد یا آن که به زور و غلبه و یا به انتخاب مردم به این مقام رسیده باشد.

ولایت» در لغت، هم به معنای سلطنت و پادشاهی و سرپرستی امور مردم آمده و هم به معنای دوستی و یاری .(2)

1- ر.ک: لسان العرب، ج 12، ص 24؛ معجم مقاییس اللغه، ج 1، ص 28.

2- ر.ک: لسان العرب، ج15، ص 206 و 407؛ معجم مقاییس اللغه، ج6،ص 141.

این لغت نیز همچون واژه «امام»، مفهومی عام داشته وهمه انواع ولایت را در برمی گیرد؛ چه این ولایت و سرپرستی امور از ناحیه خدای تعالی به کسی داده شده باشد، چه با ظلم و زور به دست آمده باشد و چه به انتخاب مردم.همچنین هم شامل دوستی و یاری برای خدا و در راه خدا می شود و هم شامل دوستی و یاری برای هوای نفس و رسیدن به مال و مقام. هر دو واژه «امامت» و «ولایت»،در قرآن و روایات نیزبه مفهوم عام خودودرمصادیق متفاوتی به کارگرفته شده اند.به عنوان نمونه،درروایتی امام صادق علیه السلام به کاربردهای متفاوت لفظ«امام»درقرآن کریم تصریح نموده وفرموده اند:إن الآئمه فی کتاب الله عزوجل إمامان:قال الله تبارک وتعالی:وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّهً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا »(1) لا بامرالناس، یقدمون أمر الله قبل أمرهم و حکم الله قبل حکمهم. قال:«وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّهً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ»(2)یقدمون أمرهم قبل أمر الله و حکمهم قبل حکم الله ویأخذون بأهوائهم خلاف ما فی کتاب الله عزوجل.(3)

1- سوره انبیاء (21)، آیه 73.

2- . سوره قصص(28)، آیه 41

3- . کافی، ج 1، ص 216؛ بحار الأنوار، ج 24، ص 156.

همانا ائمه در کتاب خدای عزوجل دو گونه اند:خدای تعالی میفرماید: «و آنان را امامانی قرار دادیم که به امرما هدایت میکنند، نه به امر مردم؛ آنان امرو حکم خدا را بر حکم و امر خود مقدم می دارند. و فرمود: «و آنها را امامانی قرار دادیم که به آتش می خوانند»؛ آنها امرو حکم خویش را بر امر و حکم خدا مقدم می دارندو بر خلاف کتاب خدای تعالی، به هوای نفس خویش عمل می کنند. در مورد واژه «ولایت» نیز خداوند متعال در آیه ای از قرآن کریم آن را منحصربه خود،رسولش و امامان اهل بیت علیه السلام نموده ومی فرماید: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاهَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاهَ وَهُمْ رَاکِعُونَ»(1) همانا ولی شما خدا و رسول او ومؤمنانی هستند که نماز را به پا می دارند و در حال رکوع، زکات میدهند. و در آیه دیگر در موردولایت شیاطین چنین می فرماید:«إِنَّا جَعَلْنَا الشَّیَاطِینَ أَوْلِیَاءَ لِلَّذِینَ لَا یُؤْمِنُونَ»(2)همانا ما شیاطین را اولیای غیر مؤمنان قرار دادیم . همچنین از امام باقر ع در مورد ولایت چنین نقل شده که آن حضرت فرمودند:من دخل فی ولایه آل محمډدخل الجنه ومن دخل فی ولایه عدوهم دخل النار.(3) هر کس در ولایت آل محمدعلیه السلام داخل شود، وارد بهشت شده و هر کس در ولایت دشمنان آنان داخل شود، وارد آتش جهنم گشته است .

1- سوره مائده (5)، آیه 55.

2- سوره اعراف (7)، آیه 27.

3- تفسیر عیاشی، ج 2، ص 160؛ بحار الأنوار، ج 8، ص348.