تأکید اسلام بر اهمیت فرصت و وقت

چکیده :

در این نوشتار بر آنیم که از فرصت عمر و زندگی به عنوان یکی از الگوهای مهم پیشرفت بشری و رفتاری انسان نکاتی بیان کنیم. اصولاً یکی از راهکارهای اولیه‌ی بهتر زندگی کردن بشری استفاده‌ی بهینه از فرصت و وقت می‌باشد. زیرا ما انسان‌ها در زندگی فردی و یا اجتماعی خود، از فرصت‌های زندگی کمال بهره و استفاده را نمی‌بریم. به طور کلی گذشت زمان و از دست رفتن فرصت‌ها بسیار سخت است، ولی سختی آن، زمانی بیشتر می‌شود که همراه ضرر و زیانی باشد. آن که می‌گذرد غصه‌ی گذشتن را می‌خورد، ولی آن که در مسیر خود زیانی را تجربه نموده و چوب غفلت خویش را خورده است بر دو مطلب حسرت دارد : اول : زمانِ از دست رفته؛ و دوم : زیان به جا مانده. در این نوشتار سعی شده است که از نگاه قرآن و روایات نسبت به اهمیت استفاده‌ی از فرصت‌ها، آفت فرصت نشناسی، بهره‌مندی از فرصت در زندگی بزرگان و دانشمندان و ... مطالبی بیان شود. در ضمن برخی از تأکیدات اسلام برای مدیریت بهتر و استفاده‌ی صحیح‌تر از فرصت‌ها همانند استفاده‌ی از فرصت جوانی، استفاده‌ی بهینه از اوقات فراغت، تعطیلات، استفاده‌ی از فرصت تبلیغ و ... بیان می‌گردد.
کلیدواژه: فرصت، وقت، اهمیت فرصت، جوانی، استفاده‌ی فرصت، بهترین فرصت.

مقدمه :

یکی از شاخصه‌های مهم و اصلی زندگی عالی و ایده آل، به بهتر مدیریت نمودن زمان و فرصت‌ها بر می‌گردد. به طور اساسی کسانی که در زندگی خود حرفی برای گفتن دارند و توانسته‌اند به موفقیت‌های قابل توجهی دست یابند، از فرصت‌های خود به نحو مطلوب استفاده نموده‌اند. بدین علت است که به گفته بسیاری از بزرگان، در نزد اصحاب حقیقت، فوت زمان و فرصت ، از فوت شدن روح و جان سخت‌تر است؛ چرا که فوت روح، سبب جدایی از خلق است و فوت فرصت ، جدایی از حق می‌باشد. (1) لذا ارزش هر نعمتی آن گاه بر انسان آشکار می‌شود که از دست برود. غنیمت شمردن فرصت ، به خصوص فرصت عمر، سفارش حضرت حق، و وصیت انبیا و امامان و اولیاء الهی است، در این فرصت است که می‌توان سیئات را تبدیل به حسنات کرد، و زیبایی را به جای زشتی نشاند و نور را جانشین ظلمت نمود. اگر فرصت از دست برود و کارِ مثبتی انجام نگیرد و پیک مرگ از جانب خدا برسد و چراغ عمر به لحظه‌ی خاموشی وصل شود، جایی برای توبه باقی نیست و پشیمانی سودی نخواهد داشت. به عنوان نمونه می‌توان گفت زمانی که طلحه در جنگ جمل در اثر تیر مروان بن حکم به زمین افتاد و جان می‌داد، چنین می‌گفت : بزرگی از بزرگان قریش را به بدبختی خود ندیدم. این پشیمانی سخت وقتی برای طلحه آمد که دیگر سودی نداشت و فرصت عمر از دست رفته بود و چراغ عمر در حال خاموشی بود، او نخستین مردی بود که با امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) بیعت کرده بود، چون علی (علیه‌السلام) با خواسته‌ی نامشروعش موافقت نکرد، و تحریکات معاویه در او کارگر افتاد، پیمان با آن حضرت را شکست و دنیا و آخرت خود را تاریک کرد. (2) همچنین زنِ حضرت نوح و لوط (علیهما السلام) دو پیامبر بزرگ الهی بر مخالفت با شوهران خود اصرار زیادی ورزیدند و این مخالفت را آنقدر ادامه دادند که دیگر راه بازگشتی نداشتند و هر دو با محکوم بودن به عذاب الهی از دنیا رفتند. (3) همچنین می‌توان به همسر فرعون آسیه اشاره نمود که فرصت را غنیمت دانست و خواسته‌ی حق را بر خواسته‌ی شوهرش فرعون مقدم نمود و به این خاطر به خوشنودی خدا و نعمت بهشت رسید. (4) و نیز حضرت خدیجه (سلام الله علیها) یار با وفای پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرصت را غنیمت شمرده در راه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فداکاری کرد و به سعادت دنیا و آخرت رسید، اقوامش به خاطر ازدواج او با پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) رفت و آ مدشان را با او قطع کردند، ولی وی رابطه‌اش را با خدا محکم‌تر نمود و از این رهگذر به فوز عظیم رسید. همچنین می‌توان به حر بن یزید ریاحی اشاره نمود که در اندک زمانی فرصت را غنیمت دانست و منفعت ابدی نصیب خود کرد. در پایان رهبر معظم انقلاب حضرت آیه الله خامنه‌ای نیز بارها توصیه‌ی بسیاری به استفاده‌ی فرصت می‌نمودند به حدی که در بیاناتی فرمودند: شما فرزندان عزیز من و جوانان برومند این کشور، فرصت بسیار مغتنم و مهمّی را در یکی از فصول برجسته‌ی عمر خودتان به دست آورده‌اید تا بتوانید در کسوت نظامی و با آیین مردانگی اسلامی، در خدمت اسلام و ایران و این ملت بزرگ باشید و در حراست از مرزها و انجام وظایف قانونی، خود را آماده کنید. امتیاز دوره‌ی شما چه آن‌هایی که دوره را به پایان بردند، چه آن‌هایی که سردوشی گرفته و نظامی گری را آغاز کرده‌اند این است که در سال نام‌گذاری شده‌ی به نام امام بزرگوار اتّفاق افتاده است؛ این برای شما فراموش‌نشدنی است. ((5)