دعا در کلام خداوند

يکي از نامهاي قرآن مجيد، ذکر است و به عبارتي تمام قرآن نيايش است اما از آن ميان متجاوز از صد آيه به شيوه دعا نازل شده و بندگان را به نيايش و اخلاص دعوت مي کند از جمله:

01 «واذا سئلک عبادي عني فاني قريب اجيب دعوة الداع اذا دعان فليستجيبوا لي وليؤمنوا بي لعلهم يرشدون » (2) و هنگامي که بندگان من از تو درباره من سؤال کنند، بگو من نزديکم دعاي دعاکننده را به هنگامي که مرا مي خواند پاسخ مي گويم سپس آنها دعوت مرا بپذيرند و سپس ايمان بياورند باشد که راه راست را بيابند و به مقصد رسند.

در اين آيه کوتاه خداوند هفت مرتبه به ذات پاک خود و هفت مرتبه به بندگان اشاره فرموده است، و به اين وسيله نهايت پيوستگي و قرب و ارتباط و محبت خود را نسبت به انسان مجسم ساخته است (3).

02 « فادعوالله مخلصين له الدين » (4) خدا را بخوانيد در حالي که دين خود را براي او خالص کرده ايد.

03 «وقال ربکم ادعوني استجب لکم...» (5) پرورگار شما گفته است مرا بخوانيد تا دعاي شما را اجابت کنم...

از اين آيه شريفه نکاتي چند استنباط مي شود که عبارتند از: الف) دعا کردن محبوب الهي و مطلوب اوست. ب) بعد از دعا وعده اجابت داده شده است ولي مي دانيم که اين وعده مشروط است (در صورتي اجابت مي شود که شرايط لازم را داشته باشد). ج) دعا نوعي عبادت است چرا که در ذيل آيه واژه عبادت بر آن اطلاق شده است.

04 «قل مايعبؤا بکم ربي لولا دعاؤکم فقد کذبتم فسوف يکون لزاما» (6) بگو پروردگار براي شما ارجي قائل نيست اگر دعاي شما نباشد (شما آيات خدا و پيامبران را) تکذيب کرديد. اين آيه آخرين آيه سوره فرقان و درحقيقت نتيجه تمام سوره است.

گرچه از دعا در اين جا معاني متعدد استنباط مي شود ولي ريشه همه معاني به يک اصل بازمي گردد، مفهوم آيه چنين است: آنچه به شما ارزش و بها مي دهد همان توجه به پروردگار است.