* شکل‌گیری مرکزیت در جهان شیعه
اگرچه جمعیت جامعه‌ی شیعیان در زمان ولایت امام رضا علیه‌السلام از کثرت قابل توجهی برخوردار شده بودند، اما در دنیای اسلام متفرق بودند و مرکزیت خاصی نداشتند. در چنین شرایطی امام رضا علیه‌السلام به مرو هجرت فرمودند و تدابیری اندیشیدند که مأمون مجبور شد به بغداد کوچ کند. بخش دیگری از تدابیر تاریخی ثامن‌الحجج علیه‌السلام فراخواندن امامزاده‌ها به سمت خراسان بود. هجرت این بزرگواران موجب شد تا مدنیّت شیعه در ایران، حول امامزاده‌ها شکل بگیرد.
شهرسازی در ایران، حول بیوت نور ائمه‌ی اطهار علیهم‌السلام توسعه یافت و مردم حول نسل نورانی نبیّ اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله گرد آمده‌اند. از این رو است که «بنیان جامعه‌ی شیعه بر تقوا است». امام رضا علیه‌السلام در کلامی نورانی می‌فرمایند:
«شنیده‌ام بعضی از مردم می‌گویند ما عقیده داریم که مردم بندگان ما هستند. نه، سوگند به قرابت و خویشاوندی ما که با رسول داریم، این‌چنین عقیده‌ای نداریم و نه گفته‌ایم و نه از پدران و اجداد گرامی‌ خود چنین شنیده‌ایم! بلکه می‌گویم مردم، بندگان ما هستند در اطاعت خدا، و پیرو ما هستند در ادای وظایف دینی. این مطلب را حاضران به غائبان برسانند.»۴
اگر آیه‌ی مبارکه‌ی «عَبْداً مَمْلُوکاً لا یَقْدِرُ عَلی‌ شَیْ‌ءٍ»۵ تنها یک مصداق داشته باشد، این مصداق امام معصوم است. کسی که احکام عبید و امام قرآن را بلد باشد، می‌داند که این عبد بودن، عبد بودن در اطاعت از خداست؛ نه پرستش امام. خداوند، ازلاً و ابداً، حلقه‌ی بندگی‌اش را به گوش ما انداخته است؛ کسی که این حلقه را در گوشش نیندازد، حلقه‌ی بندگی شیطان به گوشش می‌افتد.
حضرت رضا علیه‌السلام در هجرتی که به خراسان داشتند، ضمن ایجاد مرکزیت برای شیعیان، حقیقت ولایت و امامت را احیاء نمودند و شأن امام را به جامعه‌ی اسلامی معرفی کردند. به تلقی من، این‌که می‌گویند: ثواب زیارت امام رضا علیه‌السلام از ثواب زیارت جدشان بیشتر است، از این مسأله نشأت می‌گیرد که ثواب زیارت امام رضا علیه‌السلام «ثواب اقامة» است. زیارت امام رضا علیه‌السلام به معنی اقامه‌ی ولایت دوازده امام معصوم است.

پی‌نوشت‌ها:
۱. کردارهایت ضد و نقیض‌ نشد، گفتارهایت اختلاف نیافت، حالاتت زیر و رو نگشت. المزار الکبیر (لإبن المشهدی)، زیارة اخری لمولانا أمیر المؤمنین علی بن ابی طالب صلوات‌الله‌علیه مختصة بیوم الغدیر، ص۲۶۸.
۲. زمانی که دیدی پیمان‌شکنان و ستمکاران و بیرون‌رفتگان از دین را کشتی، و رسول خدا که درود خدا بر او و خاندانش باد وعده‌اش را به تو راست گفته بود، تو هم به عهدش وفا کردی . المزار الکبیر (لابن المشهدی)، زیارة اخری لمولانا أمیر المؤمنین علی بن ابی طالب صلوات‌الله‌علیه مختصة بیوم الغدیر، ص۲۸۱.
۳. هَذَا الَّذِی تَعْرِفُ الْبَطْحَاءُ وَطْأَتَهُ‌ - وَ الْبَیْتُ یَعْرِفُهُ وَ الْحِلُّ وَ الْحَرَمُ‌ - یَکَادُ یُمْسِکُهُ عِرْفَانَ رَاحَتِهِ‌ - رُکْنُ الْحَطِیمِ إِذَا مَا جَاءَ یَسْتَلِمُ‌ - یُغْضِی حَیَاءً وَ یُغْضَی مِنْ مَهَابَتِهِ‌ - فَمَا یُکَلَّمُ إِلَّا حِینَ یَبْتَسِمُ
این کسی است که بطحا راه رفتن او را می‌شناسد (بطحا: بیابانی است در مکه‌ی معظّمة) - و کعبه و حلّ و حرم می‌شناسند وی را. - چون حجرالأسود می‌شناسد کف دست وی را نزدیک است که بگیرد او را - وقتی که او می‌آید که استلام کند آن را. (استلام: دست‌مالیدن است و استلام حجر سنّت است در شرع). - از روی حیاء چشم را می‌پوشاند و مردم نیز از هیبت وی چشم را بر هم می‌گذارند - و حرف نمی‌زند با کسی، مگر بعد از تبسّم (تا آن‌که زایل شود فی‌الجمله هیبت وی و قادر شود مخاطب بر استماع کلام وی و بفهمد آن را) (الإختصاص، حدیث قصیدة الفرزدق لعلی بن الحسین، ص۱۹۱)
۴. الکافی، چاپ اسلامی، ج ‌۱، بَابُ فَرْضِ طَاعَةِ الْأَئِمَّةِ، ص۱۸۷.
۵. سوره‌ی مبارکه‌ی نحل، آیه‌ی شریفه‌ی75: ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً عَبْداً مَمْلُوکاً لا یَقْدِرُ عَلی‌ شَیْ‌ءٍ وَ مَنْ رَزَقْناهُ مِنَّا رِزْقاً حَسَناً فَهُوَ یُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَ جَهْراً هَلْ یَسْتَوُونَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا یَعْلَمُونَ

منبع: پایگاه اطلاع رسانی مقام معظم رهبری