انواع مزاج

بطور کلی چهار کیفیت اصلی برای تعیین مزاج چه زن و چه مرد مطرح است، که شامل گرمی، سردی، تری و خشکی است.

اینکه کدام‌یک از این کیفیات در بدن فرد غلبه داشته باشد تعیین کننده مزاج وی است.

همۀ انسان‌ها این چهار کیفیت را دارند؛ ولی بسته به اینکه کدام زیادتر است (غلبه می‌کند)، مزاج متفاوتی در نهایت ایجاد می‌شود.

گاهی نیز هیچ‌کدام از این چهار کیفیت غلبه ندارند که به این مزاج، «مزاج معتدل» می‌گویند.

این چهار کیفیت می‌توانند به‌صورت تکی یا دوتایی ترکیب شوند و همراه با مزاج معتدل، مزاج ‌های 9 گانه را پدید می‌آورند که عبارتند از:

• گرم
• سرد
• تر
• خشک
• گرم و تر
• گرم و خشک
• سرد و تر
• سرد و خشک
• معتدل

مزاج هر فرد در یکی از این 9 دسته قرار می‌گیرد. ولی به این نکته توجه داشته باشید که در حقیقت تعداد مزاج‌ها به اندازه تعداد انسان‌ها است!

یعنی میزان گرمی، سردی، تری و خشکی در هیچ دو انسانی دقیقاً مشابه هم نیست! اینکه مزاج هر فردی دقیقاً چه درجه ای از این چهار کیفیت را دارا است نیاز به پروژه‌های تحقیقاتی وسیع دارد (که در دانشکده‌های طب‌سنتی کشور در حال انجام بوده و هست) تا بتواند ابزار دقیق برای تعیین میزان این کیفیات در بدن هر فرد تهیه کند.

تفاوت مزاج زنان و مردان

در متون طب‌سنتی تفاوت‌هایی در مزاج مردان و زنان ذکر شده است.

البته این تفاوت‌ها بطور کلی در مقایسه کلی مزاج جنس مذکر و مونث آورده شده و ممکن است در بررسی موارد انفرادی خلاف این موارد مشاهده شود که کاملاً طبیعی است.

مزاج مردان در مقایسه با مزاج زنان گرم‌تر و خشک‌تر است و مزاج زنان در مقایسه با مزاج مردان سردتر و مرطوب‌تر است،

به‌همین علت بدن مردان قوی‌تر از زنان بوده و نیروی بیشتری برای انجام تمام کارها دارند.

همچنین بطور کلی در مردها قوه هاضمه (نیروی هضم و جذب غذا) قوی‌تر از زنان است.

بدلیل اینکه مزاج پسران در دوران طفولیت و کودکى بیشتر از دختران گرم و تر است، پسران در دوران کودکی رشد بیشتری نسبت به دختران دارند.

مزاج دختران در دوران نوجوانی و جوانی حرارت بیشتری پیدا می‌کند و به همین علت است در این دوران جهش رشدی پیدا می‌کنند.

سرد و تر بودن مزاج زنان نسبت به مردان باعث می‌شود که رگ‌های بدن زنان باریک‌تر بوده و عضلاتشان ظریف‌تر و کم‌حجم تر از مردان باشد.

این مورد باعث می‌شود که تجمع مواد اضافی در بدن زنان بیشتر و تحلیل آن کمتر باشد.

به تعبیر امروزی میزان متابولیسم پایه در زنان کمتر از مردان است و استعداد چاقی و تجمع چربی در زنان بیشتر است.

اصول حفظ‌الصحه در طب سنتی

در طب سنتی ایران برای داشتن یک سبک زندگی سالم شش اصل ضروری حفظ تندرستی (سته ضروریه یا اصول حفظ‌الصحه) بیان شده است. که عبارتند از:

• آب و هوا
• غذا و آشامیدنی
• خواب و بیداری
• فعالیت بدنی متناسب
• حالات روحی و روانی
• تعادل بین مواد ورودی و خروجی بدن

در متون طب ایرانی ذیل هر کدام از این شش اصل قواعد و دستورات متنوعی آورده شده، که برخی مشترک برای تمام مزاج‌ها و برخی جداگانه و مختص هر مزاج هستند.

هر فرد با هر نوع مزاج پایه (از مزاج‌های 9گانه) در صورتی‌که اصول حفظ سلامتی متناسب با مزاج خود را بیاموزد،

می‌تواند کیفیت زندگی خود را بطور قابل توجهی بالا برده و تا حد زیادی از ابتلا به بیماری‌های جسمی و روحی در امان باشد.

برای افرادی که دچار بیماری و اختلالات مزاجی شده‌اند نیز علاوه بر راه‌کارهای درمانی، اصلاح سبک زندگی بر طبق این اصول متناسب با مزاج شخص کمک زیادی به بهبودی سریع‌تر و کاهش احتمال عود بیماری خواهد نمود.