مجری:

با توجه به اینکه امام حسن و امام حسین علیهما السلام هر دو سبط رسول الله هستند، هر دو از اهل بیت هستند، به ویژه اینکه از نگاه شیعه معصوم هستند اما ما دو روش متفاوت را می بینیم، می بینیم که امام حسن مجتبی علیه السلام در فرجام کار خود می روند صلح می کنند اما امام حسین علیه السلام قیامی دارند و شهادتی ومی جنگند، این تفاوت را چگونه می شود تبیین کرد؟

کارشناس:

سوال بسیار خوبی مطرح کردید شاید برای بسیار از مردم این سوال مطرح باشد حتی برخی از وهابیون آمدند مطرح کردند که اگر اینها آن چنان جایگاهی دارند که شما معتقدید چرا اینها روششان متفاوت است و مخصوصا بعضی گفتند اینها چطور می شود هر دو معصوم باشند و دقیقا در خط پیامبر خدا باشند با اینکه دو روش متفاوت داشته اند، یکی با حاکم زمانش صلح کرده و یکی جنگیده است، پاسخ این است هر دو درست است و نه دین اسلام می گوید همیشه جنگ نه می گوید همیشه صلح، این تفاوت به خاطر روحیات و اخلاقیات و افکار انها نیست که بگوییم ایده و فکر و نظر امام حسن غیر از امام حسین بود، این مربوط به شرایط زمانی و اوضاع زمان است، یک زمان می طلبد جنگ و جهاد، یک زمان می طلبد صلح را، اسلام اینجور نیست که بگوییم همیشه با مخالف باید جنگید و نه این است که بگوید همیشه باید با مخالف صلح کرد، خب پیامبر اسلام (ص) می بینیم دقیقا دو روش متفاوت از پیامبر خدا در دو زمان، پیامبر خدا که دیگر اختلافی در عصمت و پاکی ایشان میان مسلمانان وجود ندارد، می بینیم پیامبر خدا در دوره مکه 13 سال بعد از نبوتش در مکه است، یک بار دست به شمشیر نمی برد، با اینکه خب آنجا ابوسفیان در حالی که مشرک بود بر مکه فرمانروایی می کرد، بزرگ مکه بود و چقدر ظلم ها و ستم ها از سوی ابوسفیان و مشرکین مکه در آن زمان به پیامبر اسلام و مسلمانان شد، چقدر بلال ها را می گرفتند، پیرهنشان را در می آوردند، روی سنگ های داغ و خارها می کشاندند که از این اسلام و پیامبر بر نمی گشتند، افرادی مانند عمار و پدر و مادر او را عده ای دیگر را گرفتند و شکنجه کردند و بعضی از اینها زیر شکنجه ها جان دادند، خبرش به پیامبر اسلام می رسید، با تمام شهامت و شجاعتی که پیامبر داشتند، اقدام نکردند، این نیست که بگوییم پیامبر آن موقع آدم شجاعی نبودند بعدا شجاع شدند، یا اون موقع نظر پیامبر یک چیز بود بعد نظر حضرت عوض شد، نه زمان عوض شد، نه اینکه اخلاق و رفتار و ایده پیامبر عوض شود، نه پیامبر همان پیامبر است، زمان را تشخیص داد الان مناسب نیست اگر بخواهد بجنگد همان چهار تا مسلمانی که هستند آنها هم از بین می روند و چیزی از اسلام نمی ماند، پیامبر در 13 سال یک جنگ هم نداشت، بعد به مدینه آمد و در حدود 10 سال 84 غزوه و سریه داشتند، جنگ هایی که خود حضرت بودند یا حضور نداشتند که به آنها سریه می گفتند که گروهی را اعزام کرده بودند، زمان دو زمان بود پیامبر عوض نشد.

باز در بین همین سالهای دوره مدینه یک جا می بینیم پیامبر تن به صلح می دهد، سال ششم در حدیبیه، قبلش جنگ داشت، جنگ بدر و احد و خیبر بوده، بعدش باز جنگ های دیگری بوده مثل جنگ موته، در این وسط یک مرتبه می آید و در حدیبیه صلح می کند، پس آیا در اسلام اصل این است که همیشه باید با مخالفین جنگ کرد؟ نه، آیا همیشه باید صلح کرد؟ نه، مربوط به زمان هاست، درآن زمانی که امام حسن علیه السلام با معاویه صلح کردند، امام حسین هم بودند، یک جمله نظر مخالف نداشتند، هرکس هم سوالی می کرد می فرمودند هرچه برادرم امام حسن می گوید، حرف همان است، در آن زمانی که امام حسن با معاویه در صلح به سر بردند امام حسین هم در کنار ایشان در صلح به سر بردند، بعد زمان عوض شد، اوضاع عوض شد، یزید روی کار آمد، آن زمانی که امام حسین علیه السلام تسلیم نشدند و حاضر به صلح با یزید نشدند در آن زمان اگر امام حسن هم بودند دقیقا همان کار را انجام می دادند، همین مطلب را در سیره امام علی علیه السلام هم می بینیم، دقیقا در کنار پیامبر، آن زمانی که پیامبر در صلح هستند امام علی هم در صلح هستند،آن موقعی که می جنگندند همراه ایشان هستند، بنابراین یک قاعده کلی نداریم که همیشه باید صلح کرد پس جنگ غلط است، همیشه باید جنگ کرد پس صلح غلط است.

مجری:

یک سوال این است که خب شیعیان امام حسن و امام حسین علیهما السلام را از اهل بیت پیامبر می دانند اما همسران حضرت رسول را از اهل بیت نمی دانند، این یک مقداری نیاز به توضیح دارد که دلایلی دارد چجوری است.

کارشناس:

اینکه امام حسن و امام حسین علیهما السلام جزو اهل بیت هستند تنها شیعه این را نمی گوید، شیعه و سنی هر دو می گویند، در صحیح مسلم آقای مسلم بن حجاج نیشابوری مولف این کتاب که در نزد برادران اهل سنت جایگاه بسیار والایی دارد ایشان هم نقل می فرماید موقعی که آیه تطهیر، آیه 33 سوره 33 که سوره احزاب است نازل شد، پیامبر حضرت علی، فاطمه زهرا، امام حسن و امام حسین علیهم السلام را جمع کردند و زیر کساء قرار دادند وفرمودند:«هولا اهل بیتی»اینها اهل بیت من هستند.پس اهل سنت هم قبول دارند که امام حسن و امام حسین جزو اهل بیت هستند، این یک چیزی نیست که بگوییم شیعه معتقد است، شیعه و سنی هر دو معتقد هستند.اما اینکه همسران پیامبر جزء اهل بیت نیستند، این چرا؟ این هم توضیح می دهیم که اهل بیت اگر از نظر لغت بگوییم چرا، چون بیت دو معنا دارد، به یک معنا آنها اهل بیت هستند، بیت یک معنا دارد که معادل فارسی آن خانه است، یکی خاندان، یکی بیت سکونت است، اهل این خانه، مرد و زن و فرزندان همه اهل این خانه هستند، یک بیت داریم، بیت نسب، خاندان، خب خاندان پیامبر کسانی هستند که از نسل پیامبر هستند، از یک ریشه و یک خاندان هستند، اهل بیت سکونت اگر بگوییم بله همسران پیامبر در منزل پیامبر بودند، اما به آن معنا پیامبر یک بیت نداشتند، بیوت داشتند، در آیه قرآن داریم: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ»[20]بی اجازه وارد به خانه های پیامبر نشوید.

از نظر سکونت حضرت یک بیت نداشتند، بیوت داشتند، اما از نظر نسب حضرت یک بیت بودند، یک خاندان، نه چند خاندان، این یک نکته، بعد در اینجا توضیح می دهیم که از نظر لغوی چرا، اما اینکه پیامبر موقعی که می فرمایند اهل بیت من مقصودشان چیست، یا آیه قرآن که می فرماید:«...إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا»[21]

این مقصود کیست، در اینجا شیعه و سنی نقل فرموده اند که پیامبر (ص) همین پنج تن را جمع کردند، آیه تطهیر را بر این ها خواندند، لذا شیعیان بر اساس روایاتی که در کتب شیعه و برخی کتب اهل تسنن فراوان نقل شده می گویند پیامبر مصداق این آیه را فقط این افراد قرار دادند و افرادی مانندآقای جلال الدین سیوطی از مفسران معروف اهل سنت و بسیاری دیگر از مفسران اهل سنت در تفسیر این آیه حدیث نقل فرمودند که پیامبر این پنج تن مبارک را جمع کردند و آیه تطهیر را بر این ها خواندند و نقل نفرمودند که در مورد افراد دیگری یا مثلا همسرانشان را جمع کرده باشند و این آیه را برای آنها خوانده باشند و حتی علمای اهل سنت نقل فرموده اند یکی از همسران پیامبر جناب ام سلمه، ایشان فرمودند این آیه:«عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: فِي بَيْتِي نَزَلَتْ هَذِهِ اَلْآيَةُ - إِنَّما يُرِيدُ اَللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ اَلرِّجْسَ أَهْلَ اَلْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً...»[22]موقعی که پیامبر در منزل من بودند این آیه نازل شد، حضرت این 5 تن مبارک را جمع فرمودند آیه را خواندند، من آنجا بودم از حضرت اجازه خواستم گوشه این کساء را گرفتم تا داخل شوم حضرت اجازه نفرمودند و از دست من کشیدند.

لذا اینکه همسران پیامبر از نظر لغت می شود به آنها اهل بیت پیامبر گفت درست است اما اینکه در آیه قرآن مقصود چه کسانی هستند حضرت فرمودند اینها هستند، یا پیامبر که می فرماید و این همه سفارش می کنند که قرآن و اهل بیت، اینجا یک اصطلاح خاصی است، همانطور که مثلا صلات در لغت عرب به معنی دعاست اما در اسلام یک اصطلاح خاصی دارد که می گویند منظور نماز است نه دعا، اهل بیت هم موقعی که پیامبر می فرماید اهل البیت یک اصطلاح خاصی دارد که حضرت این پنج تن را زیر کساء قرار دادند فرمودند:اینها اهل بیت من هستند.همچنین در کتاب صحیح مسلم می خوانیم پیامبر برای مباهله باز همین پنج تن را جمع کردند فرمودند«اللهم هولا اهلی»اهل من اینها هستند، بنابراین در احادیث پیامبر که می فرمایند اهل البیت یا در آیه تطهیرمقصود این پنج تن مبارک هستند طبق روایت شیعه و سنی اما از نظر لغت چرا.

[1] . سوره مومنون، آیه 14.

[2] . سوره ملک، آیه 3.

[3] . سوره سجده، آیه 7.

[4] .سوره حجرات، آیه 13.

[5] . سوره احزاب، آیه 35.

[6] . بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام , جلد 37 , صفحه 70

[7] .سوره تحریم، آیه 11.

[8] . سوره کهف، آیه 110.

[9] . بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام , جلد 49 , صفحه 283

[10] . بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام , جلد 43 , صفحه 49

[11] . تفسير نور الثقلين , جلد 4 , صفحه 237

[12] . سوره مجادله، آیه 2. کسانی از شما که با زنان خود ظهار کنند آنها مادر حقیقی شوهران نخواهند شد بلکه مادر ایشان جز آن که آنها را زاییده نیست و این مردم سخنی ناپسند و باطل می‌گویند، و خدا را عفو و بخشش بسیار است.

[13] . سوره احزاب، آیه 53.

[14] . سوره احزاب، آیه 53.

[15] . طبقات ابن سعد جلد ۸ صفحه ۶۷٫

[16] . نهج البلاغه، خطبه 156.

[17] . سوره هود، آیه 45.

[18] . سوره تحریم، آیه 10.

[19] . الوافي , جلد 3 , صفحه 897.

[20] .سوره احزاب، آیه 53.

[21] . سوره احزاب، آیه 33.

[22] . بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام , جلد 35 , صفحه 217