پرسش

مجری:

اسلام چه جایگاه و منزلتی برای زن قائل است؟

پاسخ

کارشناس:

سوال خوبی را مطرح فرمودید هر چند این بحث فراوان مطرح شده ولی باز هم ضرورت دارد با توجه به القائات غلط و شبهاتی که دشمنان اسلام در این موضوع مطرح می کنند ضرورت دارد که هر چه بیشتر باز شود.

اولا نگاه ما، نگاه دین اسلام، بلکه نگاه تمام ادیان الهی به جهان، خلقت جهان و خلقت انسان این است که این عالم همه آفریده خداوند متعال است، خداوند متعال احسن الخالقین است، هیچ کار خدا نقص ندارد، هر چه آفریده خوب و بهترین وجهی که لازم بوده و ممکن بوده خداوند متعال آفریده است، هیچ چیزی را هم لغو و بیهوده نیافرده، در میان این مخلوقات موقعی که انسان را آفرید در اینجا فرمود: «ثُمَّ خَلَقنَا النُّطفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقنَا العَلَقَةَ مُضغَةً فَخَلَقنَا المُضغَةَ عِظامًا فَکَسَونَا العِظامَ لَحمًا ثُمَّ أَنشَأناهُ خَلقًا آخَرَ فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحسَنُ الخالِقينَ»[1]

در بحث خلقت انسان، اینجا خداوند فرمود، مبارک است خدایی که بهترین آفرینندگان است، که این اشاره دارد به اینکه بهترین مخلوقات را آفریده است، این ربطی به خلقت خصوص مرد یا زن ندارد، خلقت نوع بشر اعم از زن و مرد را می گوید:

عده ای که به اشتباه افتاده اند، چه در تکوین نگاه کردند تفاوت هایی میان زن و مرد وجود دارد و چه در تشریع و در احکام یک تفاوت هایی دیده اند اینجا یک برداشت های غلطی کرده اند، گمان کرده اند که احیانا خداوند برای یکی لطف بیشتری داشته ، به یکی کمتر، به یکی بیشتر عنایت داشته به یکی کمتر، خداوند می فرماید: «الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا مَا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِنْ تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِنْ فُطُورٍ»[2]

هیچ اشتباه و از قلم افتادگی و خلاء و کوتاهی در خلقت خداوند نمی بینید، خداوند«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ»[3]

هر چه آفریده خوب آفریده و درست آفریده، موجودات ممکن است نسبت به یکدیگر تفاوت هایی داشته باشند، مثلا قدرت یکی از دیگری بیشتر، ولی اینها در مقایسه با یکدیگر کم و زیاد دارند، اما اگر هر موجودی را خودش را حساب کنیم و آن نقشی که باید در عالم خلقت داشته باشد همه موجودات کامل آفریده شده اند، اگر نقص بگوییم نقص در مخلوق معنایش نقص در خالق است، و هیچ مسلمانی چنین چیزی قائل و معتقد نیست، بلکه هیچ کسی که معتقد به خداوند متعال و دین خدا هست چنین چیزی قائل نخواهد بود که خدا چیز غلط و ناقص و این چنینی آفریده است، توان جسمی زن مثلا نسبت به توان جسمی مرد کمتر است، این نقص جسمی در واقع در مقام مقایسه است و الا زن باید به همین صورت که آفریده شده آفریده شده باشد، این یک بحث کلی است که می طلبد فرصت بیشتری، اگر این تفاوت هایی که میان زن و مرد هست و نیازی که مرد از یک نظر به زن دارد و زن از یک جهت به مرد دارد اگر اینها نبود زندگی خانوادگی تشکیل نمی شد، نسل بشر باقی نمی ماند، بعد در قرآن کریم نگاه می کنیم، از یک طرف می گوید خداوند هر چه آفریده خوب آفریده، بعد از نظر ارزش اینجا تفاوت ها را بیان می کند، بعد آنجایی که بحث ارزش ها می آید، ارزش مخلوقات، رازش نوع بشر، ارزش نوع بشر را به نژاد او، به جنس او، به توان جسمی او قرار نداده است، فرموده است:«يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ»[4]

قبلش می­فرماید ما شما انسان ها را. شما را به صورت ملت های مختلف و قبایل مختلف قرار دادیم اما نه اینکه این تفاوت ها سبب برتری یک گروه بر دیگری است، این صرفا به خاطر این است که شما انسان ها بتوانید یکدیگر را بشناسید، اگر همه انسان ها مثل تولیدات یک کارخانه، همه یک شکل و یک قد و یک سایز و یک جور بودند، افراد نمی توانستند یکدیگر را بشناسند، نمی توانستند بفهمند که چه کسی برادرش است، چه کسی خواهرش است، چه کسی همسرش است، آشنا است یا غریبه، شما را به صورت های مختلف قرار دادیم«لتعارفوا»

برای اینکه همدیگر را بشناسید، کی دوست است، کی دشمن است، از کی طلبکار است، کی بدهکار است، اگر همه انسان ها یک جور بودند از کسی پول گرفته نمی داند از کی گرفته است، یک کسی آسیب رسانده نمی داند چه کسی بوده است، اینها به خاطر ارزش دادن بیشتر به یکی و ارزش کمتر دادن به دیگری نیست.«ان اکرمکم عند الله اتقاکم»

نزد خداوند ارزشمندترین شما با تقواترین شماست، نگفته «رجالکم، نساوکم، عربیکم، عجمیکم» اینها هیچکدام نیست، خب از خود همین آیه، یا در سوره مبارکه احزاب آیه 35 معیارهای ارزش و لطف الهی را در آن دنیا خدا به چه کسانی لطف زیاد می کند، ارزش واقعی در جهان بعد بر چه معیاری است، آنجا نمی گوید برای مردها یا زن ها یا عرب ها و عجم ها، این بحث ها مطرح نیست: «إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا»[5]

ده محور را بیان می کند، اسلام، ایمان، فروتنی، تسلیم خدا بودن، یک یک، صادق بودن، راستگو بودن، خاشع بودن، صابر بودن، بعد می فرماید:مردان مسلمان، زنان مسلمان مردان با ایمان، زنان با ایمان، یکسره تکرار می کند، یکجا می گوید بدانید بقیه جاها هم خدا می گوید «یا ایها الذین آمنوا» مقصود همه است، لازم نیست هر دفعه بگوید «یا ایها الذین آمنوا و یا ایها اللواتی آمنتن» ای مردانی که ایمان آوردید و ای زنانی که ایمان آوردید، یک جا می گوید بدانید ملاک از نظر ما همه است، ارزش ها را هرکه داشته باشد، اسلام، ایمان، صداقت، راستی، صبور بودن، خشوع، یاد خدا، روزه گرفتن، اینها معیارهای ارزش نزد خداست. برای همه اینها چه مرد و چه زن، برای همه اینهایی که این معیارها را داشته باشند خدا هم نسبت به گذشته شان مغفرت، قلم عفو کشیدن و هم نسبت به آینده شان اجری عظیم برای اینها مهیا کرده اند، خب پس معیار در اسلام اینهاست، آن تفاوت هایی که در احکام وجود دارد این لازمه طرز خلقت انسان و سامان یافتن زندگی خانوادگی و زندگی اجتماعی این تفاوت هاست، لذا ما میبینیم در دین اسلام علیرغم تبلیغات غلطی که دشمنان اسلام دارند اسلام بر همین اساس آن زنانی که این معیارها را دارند چقدر برای آنها ارزش قائل است، پیامبر خدا (ص) در زمانی که عده ای مردم نادان دختر داشتن را ننگ می دانستند در آن زمان دخترش فاطمه زهرا علیها سلام، آنگونه روایات شیعه و سنی نقل شده است موقعی که وارد بر پیامبر می شد، پیامبر به احترام این دختر از جا حرکت می کردند و دست او را می بوسیدند، همچنان که موقعی که پیامبر بر فاطمه زهرا دخترش وارد می شد ایشان از جا حرکت می کرد دست پدر را می بوسید و او را به جای خود می نشاند. روایاتی حتی اهل سنت و شیعه نقل کرده اند:« عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : أَوَّلُ شَخْصٍ يَدْخُلُ اَلْجَنَّةَ فَاطِمَةُ مَثَلُهَا فِي هَذِهِ اَلْأُمَّةِ مَثَلُ مَرْيَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ»[6]

اول کسی که قدم به بهشت می گذارد فاطمه زهراست، کتب شیعه و سنی نقل کرده اند، ببینید ما امروزه برای دختر پیامبر چقدر ارزش قائل هستیم، برای حضرت خدیجه سلام الله علیها ارزش قائلیم، برای مریم ارزش قائلیم، مگر اینها زن نبودند؟ حضرت فاطمه معصومه علیها سلام با اینکه ایشان را جزو معصومین نمی دانیم ولی یک زن والا مقام این همه تشکیلات و اهتمام به بارگاه ایشان برای چیست؟ موقعی که زنی واقعا در خط ایمان و ارزش های الهی و انسانی قرار داد ما این همه اهتمام می کنیم، این همه ارزش قائلیم و شخصی مثل حضرت فاطمه زهرا و زنان بزرگ اسلام را وسیله تقرب خودمان به درگاه الهی می دانیم، می گوییم « اشفعی لنا عندالله» برای حضرت خدیجه پیامبر اسلام چقدر ارزش قائل بودند، چرا؟ چون زنی است که با تمام وجود در خدمت دین خدا و پیامبر خدا بوده، ثروتی که داشته همه را در راه خدا ارزانی داشته، یکی از عوامل رشد دین اسلام، چون بالاخره تبلیغات هزینه دارد، یکی از پشتوانه ها ثروتی بوده که خدیجه داشته است و در اختیار پیامبر اسلام قرار داده است، خب این زن آن چنان جایگاهی پیدا می کند، بعد از اینکه از دنیا رفته سالها گذشته، پیامبر مرتب یاد خدیجه می کند، پیامبر تا زمانی که خدیجه زنده بود هیچ همسر دیگری نگرفت، این فقط خدیجه است که در هم عرض او هیچکس را پیامبر به همسری انتخاب نمی کند، بعد هم که از دنیا رفته است همسر پیامبر می گوید که آن قدر خدیجه را یاد می کرد که من حساسیت پیدا کردم، گفتم شما این قدر یاد ایشان می کنید، می فرمود کجا مثل خدیجه پیدا می شود، یعنی پیامبر برایش سن و این چیزها مطرح نیست، در اسلام ارزش های والای الهی مطرح است.