هر چه سطح این نظام و انتظام افزون‌تر باشد، می توان سطح تمدنی بالاتری را تصور نمود. به عبارت دیگر از یک منظر، تمدن را می توان یک ارزش نیز دانست، که در مراتب تدریجی و سطح به سطح محقق می شود. این سطح بندی را می توان هم در درون یک تمدن و هم بین تمدنها مشاهده کرد.

تمدن را می توان یک ارزش نیز دانست، که در مراتب تدریجی و سطح به سطح محقق می شود.

یک تمدن در درون خود، می تواند حوزه های مختلفی داشته باشد که برخی از حوزه ها نسبت به برخی حوزه های دیگر، نظم و انتظام کاملتر، وسیع‌تری و پایدارتری را در بر داشته باشند. مثلا نظم تمدنی موجود در پایتخت، می تواند با نظم تمدنی موجود در شهرهای بزرگ و نیز نظم تمدنی موجود در شهرهای کوچک و روستاها، از نظر سطح متفاوت باشد. یا نظم تمدنی موجود در یک کشور پیشرفته‌تر، از نظم تمدنی یک کشور عقب مانده‌تر، در سطحی عمیق‌تر و کامل‌تر قرار داشته باشد. هر چند که همه آنها در پهنه یک تمدن قرار دارند. و البته با مقایسه دو تمدن متفاوت نیز می توان یکی را از دیگری پیشرفته تر یا عقب مانده تر دانست. و این سطح بندی تمدنی می تواند از زوایای مختلف، به صورت متفاوتی ظاهر شود. مثلا یک تمدن از نظر سلامت و بهداشت پیشرفته تر، ولی از نظر کشاورزی عقب مانده تر از تمدن دیگر باشد.

وجه ارزشی و سطوح تکامل تدریجی ماهیت تمدن را معمولا فقط می‌توان در مورد تمدنهای ابتدائی یا پیشرفته متعلق به یک بافت تمدنی مشخص (مثلا تمدن صنعتی)، اظهار کرد. اما فارغ از این وجه، تمدن را می توان یک ویژگی منحصر به فرد و متمایز نیز دانست. هر تمدن ویژگیهای خاص خود را دارد، و ترکیب بندی مولفه های نظم تمدنی آن، می تواند یک تمدن با هویت منحصر فرد را تعریف کند. مثلا تمدن چین باستان، تمدن منحصر به فردی است که ویژگیهای خاص خود، و هویت خود را دارد، و با تمدن هند باستان یا تمدن ایران باستان، متفاوت است. نمی توان اظهار کرد که تمدن چین باستان پیشرفته‌تر و ارزشمندتر بوده یا تمدنهای ایران یا هند باستان! ممکن است در یک زمینه مشخص مثلا در کشاورزی، پزشکی یا زمینه دیگر، یک تمدن از تمدن دیگر پیشرفته‌تر بوده باشد. اما به صورت مدارج ارزشی عمومی نمی‌توان آنها را سطح‌بندی و رتبه‌بندی کرد.

ارکان و مولفه های تمدن

به نظر می رسد که نظم تمدنی، در قالب چند رکن اساسی و مولفه های آن محقق می شود:

• نظم و نظام حکومتی، اجتماعی و اقتصادی، که در قالب مولفه هائی نظیر حکومت، پدیده حاکمیت، حکمرانی، قوانین و قوای قانونگذاری، قوای دفاعی و نظامی، قوای انتظامی و قضائی، قوای اجرائی، و نظام‌ها و سازوکارها و سازمانهای حکومتی، اجتماعی و اقتصادی آنها، محقق می شود.
• آگاهی، باورها تربیت و رسانه، که در قالب مولفه هائی نظیر نوع باور و اعتقاد به خدا، دین، شریعت، ایدئولوژی، دانش، رویکرد علمی، نوشته ها، کتابها و دانش مکتوب، زبانها و زبان محوری تمدن، رسانه ها، تعلیم و تربیت، بافت هنری و زیبائی شناختی تمدن، و سازواره رهبری تمدن، محقق می شود.
• فرهنگ، سبک و بافت زندگی، و رفتارهای اجتماعی، که در قالب مولفه هائی نظیر فرهنگ زمینه، سبک زندگی زمینه، و انسانها و خصوصیات آنها و طیف نیازها، نوع تمایلات، و رفتار و اراده جمعی آنها شکل می گیرد.
• نهادهای اجتماعی و جامعه یکپارچه آرمان دار، که در قالب مولفه‌هائی نظیر بازار و چرخه اقتصادی، صنایع، گروهها و احزاب، اجتماعی قومیتها، ملیتها، جوهره و آرمان یکپارچه هویتی جامعه، نهادهای محوری تمدن، سازواره انسجام نهادی، محقق می شود.