جهاد تبیین قدمتی 1400 ساله

وظیفه پیامبر در روز غدیر این بود که مردم را تبیین کند که قرار است بر اساس حکم الهی امیرالمومنین علیه‌السلام رهبر حکومت شود، يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ[4]؛ اى پیامبر، آنچه از سوى پروردگارت بر تو نازل شده ابلاغ و تبیین کن. و پیامبر این تبیین را انجام داد. چرا که اگر انجام نمی‌داد: فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ؛ رسالتی انجام نداده‌ بود.
یعنی ای پیامبر! اگر این تبیین را انجام ندهی انگار رسالتی انجام نداده‌ای یعنی هیچ کاری نکردی. یعنی نماز و روزه و حج و… هیچ.
اما پیامبر می‌دانست تبیین است که حکومت اسلامی را حفظ می‌کند و با تمام توان پای این تبیین ایستاد. و بعد از این تبیین، مُهر قبولی بر رسالت پیامبر نهاده شد: الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي‏ وَ رَضيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ ديناً[5]؛ امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم، و اسلام را براى شما [به عنوان‏] آيينى برگزيدم. فلذا از رهگذر تبیین مشکلات جامعه اسلامی حل خواهد شد.
اهل بیت پیامبر و امامان بر حق شیعه، که محافظ اسلام حقیقى هستند سعى داشتند از هر فرصتى بهره برند تا غدیر را زنده بدارند و آن خاطره گرامى و به یاد ماندنى را مطرح کنند[6].
روزی حضرت زهرا علیها‌السلام در اُحد بر مزار عموی پدرش «حمزه سیدالشهداء» ایستاده بود و عزاداری می‌کرد. محمود بن لَبید فرصت را غنیمت شمرده، پس از عزاداری پرسید: ای دختر پیامبر خداصلی‌الله‌علیه‌وآله، آیا برای امامت و زعامت علی بن ابی طالب علیه‌السلام از سخنان پیامبر خداصلی‌الله‌علیه‌وآله دلیلی به یاد داری؟
فاطمه زهرا سلام الله علیها فرمود: وَا عَجَبَا أَ نَسِيتُمْ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ؟ آیا حادثه عظیم غدیر خم را فراموش کرده‌اید؟ أُشْهِدُ اللَّهَ تَعَالَى لَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ: خدا را گواه می‌گیرم که خود شنیدم آن بزرگوار می‌فرمود: عَلِيٌّ خَيْرُ مَنْ أُخَلِّفُهُ فِيكُمْ وَ هُوَ الْإِمَامُ وَ الْخَلِيفَةُ بَعْدِي[7]؛ علی بهترین کسی است که او را در میان شما جانشین خود قرار می‌دهم، علی علیه‌السلام امام و خلیفه بعد از من است.
اما لازمه این تبیین این بود که مردم هم ادامه دهنده این امر باشند. به حکم خود پیامبر قرار بود حاضرین به غائبین و… این واقعه را بگویند. اما عده‌ای از مردم بهانه‌هایی آوردند که حالا من نمیگویم بقیه می‌گویند. یا من گرفتارم کار و کاسبی دارم. در خرج و مخارج زن و بچه و لقمه شب مانده‌ام و… این امر الهی یعنی تبیین را انجام ندادند و این سستی و بهانه‌ها منجر شد در کمتر از 3 ماه این واقعه به این مهمی به راحتی به فراموشی سپرده شود. و منجر شود به واقعه سقیفه و عاشورا و اسارت کاروان اباعبدالله.
و علت اینکه واقعه عاشورا بعد از حدود 1382 سال به دست فراموشی سپرده نشد تبیین‌هایی بود که توسط اهل بیت عصمت و طهارت صورت گرفت. شما ببینید صحبت‌ها و خطبه‌ها و تبیین‌های امام سجاد و حضرت زینب سلام الله علیهما ‌از کربلا تا مدینه را. این گریه های 40 ساله امام سجاد علیه‌السلام در مدینه همه تبیین بود. پس تبیین راهگشای جامعه اسلامی است.
حضرت زینب سلام‌الله‌علیها جهاد تبیین را، جهاد روایت را در کربلا راه‌ انداخت؛ نگذاشت و فرصت نداد که روایت دشمن از حادثه غلبه پیدا کند؛ کاری کرد که روایت او بر افکار عمومی غلبه پیدا کند. حالا تا امروز روایت زینب کبریسلام الله علیها از حادثه‌ عاشورا در تاریخ مانده، در همان زمان هم تأثیر گذاشت در شام، در کوفه، در مجموعه‌ سال‌های حکومت اموی و منتهی شد به ساقط شدن حکومت اموی. ببینید، این درس است.[8] از جهت عقبه‌ی دینی و اعتقادی هم اصل دعوتِ صدر اسلام بر پایه‌ی تبیین استوار بود: «تبیین، بیان، مهم‌ترین وظیفه‌ی پیغمبران است. دشمنان پیغمبران از جهل‌ها و پرده‌پوشی‌ها استفاده می‌کنند.[9]» تبیین حقایق در سیره‌ی علوی نمود پررنگی داشت: «شما خطبه‌های نهج‌البلاغه را نگاه کنید، بسیاری از آنها تبیین واقعیاتی است که در جامعه‌ی آن روز وجود داشته.[10]» و مبنای مهم قیام حسینی نیز تبیین بود: «امام حسین علیه‌السلام را فقط به جنگ روز عاشورا نباید شناخت؛ آن ‌یک بخش از جهاد امام حسین علیه‌السلام است. به تبیین او، امر به معروف او، نهی از منکر او، توضیح مسائل گوناگون در منی و عرفات، خطاب به علما و نخبگان باید شناخت.[11]» بنابراین «جهاد فقط شمشیر گرفتن و جنگ کردن در میدان قتال نیست؛ جهاد شامل جهاد فکری، جهاد عملی، جهاد تبیینی و تبلیغی و جهاد مالی است[12].»
از مهم‌ترین رویکردها و شیوه‌های حرکت انقلاب اسلامی تبیین است: «در مبارزات اسلامی، در همه حال تبیین خیلی اهمیت دارد.[13]»، «کار انقلاب از اساس با تبیین، روشنگری، بیان منطقی، مستدل و دور از جنجال بود.[14]» و این در حالی است که «تفکر مارکسیستی آن روز اعتقاد به تبیین نداشتند؛ می‌گفتند مبارزه‌ یک سنت است، تحقق خواهد ‌یافت؛ چه بگوئید، چه نگوئید.[15]» لذا «جزو راهبردهای اساسی کار ما از اول، مسأله‌ی تبیین بوده است.[16]» و «بدون تبیین و تبیین بلیغ، قطعا هیچ فکری و هیچ ‌اندیشه‌ی متقنی، توفیق رواج و اعتقاد عمومی را پیدا نخواهد کرد.[17]»