الاهه اساطیر: بررسى تحلیلى دیدگاه قرآن كریم درباره الوهیت حضرت عیسى علیه‏‌السلام

چكيده

�تثليث� از آموزه هاى بنيادينِ الهيات رايج مسيحى است كه بر اساس آن، حضرت عيسى (پسر) يكى از شخصيت هاى سه گانه تثليث، و در كنار پدر و روح القدس داراى الوهيت است. آموزه تثليث متأثر از فرهنگ ها و اديان شرك آميز به مسيحيت راه يافت. قرآن كريم با روايتى متفاوت و ارائه شخصيت بشرى از عيسى عليه السلام، بنيان هاى فكرى اعتقاد به الوهيت مسيح را به چالش كشيده است.

اين نوشتار با هدف تبيين ديدگاه انتقادى قرآن كريم، با روش توصيفى ـ تحليلى به اين موضوع پرداخته است. قرآن كريم اعتقاد به الوهيت حضرت عيسى را باورى شرك آلود و آميخته به تحريف دانسته و با تأكيد ويژه بر مفاهيمى مانند پسر مريم، عبداللّه و مخلوق بودن عيسى و نيز گزارش باردارى مريم عليهاالسلام و تولد حضرت عيسى ضمن ارائه شخصيت بشرى از آن حضرت و مادرش، هرگونه اعتقاد به الوهيت آنها را از اساس به چالش مى كشد. روايت قرآن نشان مى دهد كه اعتقاد به الوهيت عيسى عليه السلام در زمان آن حضرت وجود نداشته و در دوره هاى بعد پديد آمده است.

كليدواژه ها: قرآن كريم، الوهيت، حضرت عيسى، تثليث، مريم عليهاالسلام، اساطير.

مقدّمه

اعتقاد به الوهيت حضرت مسيح يكى از سه ركن آموزه تثليث است. قرآن كريم با بيان ويژگى هاى بشرى آن حضرت، به ويژه ماجراى باردارى مريم عليهاالسلام و تولد مسيح و نيز يادكرد مكرر وى با عنوان �پسر مريم�، الوهيت او را رد مى كند. تجزيه و تحليل آيات قرآن نشان مى دهد كه چنين باورى در زمان حيات مسيح وجود نداشت و بعدا پديد آمد.

شخصيت الوهى يا بشرى مسيح عليه السلام در تاريخ مسيحيت منشأ نزاع هاى سخت فكرى بوده است. از نظر تاريخى، الوهيت عيسى عليه السلام به عنوان �پسر خدا� ابتدا در نوشته هاى پولس بيان شد و بعد در نظريه لوگوسِ يوحنّا شكل فلسفى ترى به خود گرفت. در سال 325م، شوراى نيقيه اين نزاع را به نفع معتقدان به الوهيت مسيح عليه السلام پايان داد. مجموعه عهد جديد نيز براساس دو نگرش متفاوت به شخصيت حضرت عيسى، دو نظام الهياتى كاملاً جدا از هم ارائه مى كند. متكلمان و مفسّران مسلمان هم از ديرباز و بيشتر با رويكرد كلامى و ناظر به آيات قرآن كريم به بررسى انتقادى الوهيت عيسى عليه السلام پرداخته اند. در اين باره مقالات و كتاب هاى متعددى نيز نوشته شده است، اما آنچنان كه شايد و بايد به تجزيه و تحليل مفاهيم خاصِ به كار رفته درباره عيسى عليه السلام و چرايى تأكيد قرآن بر آنها و نيز چرايى گزارش فرازهاى خاص از تاريخ زندگى آن حضرت نپرداخته اند.

اين نوشتار در پى پاسخ به اين پرسش است كه چرا قرآن كريم از حضرت عيسى اغلب با عنوان �پسر مريم� ياد مى كند و نيز آن حضرت در همان آغاز تولد، بر �عبداللّه� بودن خويش و پرداخت زكات و اقامه نماز تا پايان عمر تأكيد كرده است؟ برخى جزئيات باردارى مريم عليهاالسلام و تولد عيسى عليه السلام براى چه روايت شده است؟ مهم تر از همه، نظر به زيربنا بودن توحيد در آموزه هاى قرآن، نگرش انتقادى آن درباره اعتقاد به الوهيت حضرت عيسى چيست؟

ارائه تصويرى از �مُهَيمِن� بودن قرآن كريم نسبت به كتب مقدسِ پيش از خود، به دست دادن تعريفى روشن و درست از شخصيت عيسى عليه السلام و زدودن گرد و غبار تحريف از چهره آن حضرت و نيز فراهم ساختن زمينه هم انديشى و درك متقابل ميان مسلمانان و مسيحيان، اهميت و ضرورت اين پژوهش را مى رساند. مهم تر از همه، با توجه به تبليغ هدفمند و تلاش هاى تبشيرى مسيحيت در ايران اسلامى، نقدِ كليدى ترين باور مسيحيان با تأكيد بر ديدگاه قرآن كريم اهميت و ضرورتى دوچندان يافته و مى تواند طراز پذيرفته شده اى را در اختيار مسلمانان قرار دهد تا بتوانند براساس آن، ميزان اعتبار مسيحيتِ رايج را در مقايسه با اسلام مورد محك قرار دهند.

در اين نوشتار، ديدگاه انتقادى قرآن كريم درباره الوهيت آن حضرت در دو بخش كلى تجزيه و تحليل شده است. در بخش نخست ، با تحليل مفاهيمى مانند پسر مريم، عبداللّه و باردارى مريم، تولد مسيح و ساير ويژگى هاى بشرى آن دو، شخصيت بشرى وى ترسيم و دليل تأكيد قرآن بر اين مفاهيم و فرازهاى خاصى از زندگى آنان روشن شده است و در بخش دوم، عبوديت و بندگى آن حضرت براى خداوند و ناهمخوانى آن با الوهيت بررسى و در نتيجه، الوهيت وى از ديدگاه قرآن كريم رد شده است.

�تثليث، اساطير و الوهيت� كليدى ترين مفاهيم اين پژوهش به شمار مى روند. �تثليث� آموزه اى بنيادين در الهيات مسيحى و مبتنى بر الوهيت خداى سه گانه پدر، پسر و روح القدس است. �اسطوره� به معناى دقيق اصطلاحى آن (mythe) به دسته اى از گزاره هاى دينى (دين به معناى عام) گفته مى شود كه با ساختار روايى ـ داستانى و خاستگاهى غالبا ناشناخته، از شخصيت ها، حوادث، روابط، سرزمين ها، اماكن و امورى حكايت مى كند كه فراطبيعى، خارق العاده و قديمى بودن از ويژگى هاى اصلى آن بوده، كاملاً با واقعيت هاى روزمره زندگى ما تفاوت دارند. شخصيت هاى اساطيرى اغلب، خدايان و آلهه ها و گاه حيوانات، گياهان، كوه ها، يا رودخانه ها هستند. �الوهيت� به معناى داشتن شأن خدايى است.

البته در ميان تفاسير، تفسير الميزان علّامه طباطبائى و تفسير كبير فخررازى در ذيل آيات مربوط و به صورت متفرقه بيش از منابع ديگر به اين موضوع پرداخته اند.

ابزارک خدا,خدا کیست,عکس خدا تصویر