دیدار و گفتگو یا آشنایان بعد از مرگ

بله. این مطلب را روایت‌هایی تایید کرده‌اند که وقتی انسان‌ها از دنیا می‌روند، در عالم برزخ همدیگر را می‌بینند و ملاقات‌هایی دارند. حتی با هم صحبت می‌کنند و از عالم دنیا هم یاد می‌کنند. البته هر کدام از گروه مؤمن و کافر در شرایط خاصی قرار دارند.
در این مورد باید به یک نکته مهم دقت کنیم، اینکه انسان‌ها بر اساس درجه ایمان و اعمال خوب یا بد در شرایط و موقعیت خاصی قرار می‌گیرند. اینکه ما در این دنیا چه نوع افکار و اعتقاداتی داشته باشیم یا چقدر اهل ایمان، انسان‌دوستی، مهربانی و رعایت حق‌الناس و حق‌الله باشیم، شرایط خاصی را برای خودمان در برزخ رقم می‌زنیم. در همین شرایط وقتی یک انسان مؤمن از دنیا می‌رود، اقوام و آشنایان او که قبلاً از دنیا رفته‌اند، دورش جمع می‌شوند و از او درباره افرادی که هنوز در دنیا هستند، سؤال می‌کنند. این مطلب نشان می‌دهد که ملاقات‌هایی در عالم برزخ وجود دارد و صحبت و گفت و شنودی بین آن‌ها انجام می‌شود.
این مطلب هم مستند حدیثی دارد. چراکه امام جعفر صادق علیه السلام فرموده‌اند که: «ارواح در بهشت برزخی از میوه‌های درخت‌ها استفاده می‌کنند، یکدیگر را می‌بینند و می‌شناسند و با هم سؤال و جواب‌هایی دارند. وقتی یک نفر از دنیا می‌رود و روح او به عالم برزخ منتقل می‌شود، روح سایر افراد به ملاقات او می‌آیند.»
همچنین در روایات دیگری حضرت امیرالمؤمنین امام علی علیه السلام فرموده‌اند: «اگر پرده از مقابل چشم‌ها کنار برود، خواهید دید که ارواح مؤمنان گروه‌گروه و حلقه‌حلقه اطراف هم با حالت خضوع و خشوع نشسته‌اند و با یکدیگر صحبت می‌کنند.»
چگونه در عالم برزخ با همسر و دوست خود همراه باشیم؟
با این وجود اگر اعضای یک خانواده یا دوستان در این دنیا با هم انس داشته باشند، لزوماً در آن عالم هم با هم خواهند بود؟
خیر. اینکه افراد با هم باشند به این بستگی دارد که در مسیر ایمان و اعمال صالح حرکت کنند. مثلاً دو نفری که در این دنیا با هم زن و شوهر هستند و یا دوستی با هم دارند و بخواهند بعد از مرگ هم در کنار یکدیگر باشند، لازم است که هر دو مؤمن بوده و کارهایشان مورد رضای خداوند باشد.
بر همین اساس است که مشاهده می‌شود ارواح پیغمبران و امامان علیهم السلام در مراتب اعلا در برزخ در کنار هم قرار دارند و مؤمنین هم در کنار هم هستند. چون ایمان، ملاک تعیین‌کننده موقعیت و شرایط هر یک از ما در عالم برزخ خواهد بود.

دیدار روح مؤمن با خانواده‌اش در دنیا

سؤال دیگر این است که آیا وقتی یک نفر از دنیا می‌رود، می‌تواند از عالم برزخ اقوام و خانواده خودش را ببیند و از حال آن‌ها خبر داشته باشد؟
برای جواب دادن به این سؤال باید بدانیم که وقتی انسانی از دنیا می‌رود، ارتباط او با عالم دنیا به طور کامل قطع نمی‌شود. البته هر کسی بر اساس میزان ایمانی که در دنیا داشته و اعمال صالحی که انجام می‌داده، به یک نسبت با دنیا در ارتباط است. مثلاً مؤمنان ارتباط بیشتری با دنیا دارند، ولی افراد کافر این ارتباط را ندارند و یا حداقل است. هر قدر هم ایمان فرد قوی‌تر بوده و کارهایش در دنیا مورد رضایت خدا باشد، در آن عالم فیض و لطف بیشتری کسب می‌کند و می‌تواند از خانواده و خویشان خود خبر بگیرد.
به عبارت دیگر اعمال صالح باعث می‌شود که انسان در عالم برزخ در مرتبه مقرب‌تری نسبت به درگاه خدا باشد و به همان نسبت، لطف بیشتری دریافت کند و اجازه داشته باشد تا از عالم دنیا خبر بگیرد. این در حالی است که افرادی که در دنیا در پی خواهش‌های نفسانی خودشان می‌روند و به دیگران ظلم می‌کنند و ایمان را در دل خود محکم نمی‌کنند، در عالم برزخ هم از مراتب قرب دور می‌مانند و فیض کمتری دریافت می‌کنند.

ایمان، ملاک تعیین‌کننده دریافت فیض الهی است
در روایتی عنوان شده که شخصی از امام موسی بن جعفر علیه السلام سؤال کرد که: «آیا روح انسان مؤمن می‌تواند بعد از مرگ، خانواده خود را ببیند؟» امام علیه السلام جواب دادند: «بله» بعد آن فرد سؤال کرد که: «به چه اندازه می‌تواند خانواده‌اش را ببیند؟» یعنی آیا همیشه این امکان برای او وجود دارد یا گاهی اوقات؟ امام موسی بن جعفر علیه السلام فرمودند: «دیدار و ملاقات روح مؤمن با خانواده خودش به میران فضیلت‌های او بستگی دارد. بعضی از ارواح هر روز خانواده خود را دیدار می‌کنند و بعضی هم در هر دو روز یک‌بار و یا برخی هم کمتر.»
در روایت دیگری آن حضرت فرموده‌اند که: «ارواح انسان‌ها به قدر منزلت خود در نزد خدای متعال، برخی هفته‌ای یک‌بار، برخی ماهی یک‌بار و بعضی هم سالی یک‌بار خانواده خود را که در دنیا هستند، دیدار می‌کنند.»
چرا این دیدار‌ها برای افراد تفاوت دارد؟ درواقع می‌خواهیم حکمت این موضوع را بدانیم
به این علت که ملاقات ارواح انسان‌ها با خانواده خود که در دنیا هستند، برای آن‌ها یا عامل شادی و نشاط است و یا عامل رنج و عذاب. یعنی مؤمن از عالم برزخ خانواده خود را در دنیا می‌بیند، در حالی که برای او اعمال خیر آن‌ها نمایش داده می‌شود تا روح مؤمن دچار نشاط و شعف شود. این کار برای او به منزله پاداشی از سوی خدای متعال است.
از طرف دیگر انسان بدکار که از دنیا می‌رود، خانواده خود را در دنیا می‌بیند و به اراده الهی او کار‌هایی از خانواده‌اش را مشاهده می‌کند که نتیجه خطا و تأثیرگذاری اعمال بد او بوده و به این صورت دچار خسران و عذاب می‌شود.