وقتی خود شاه هم می‌فهمد که کاره‌ای نیست

مسئله دیگر این است که خود شاه هم واقف به این وابستگی شده و گه‌گاه نیز از رفتار استعمارگرایانه آمریکا در برابر ایران ابراز ناراحتی کرده‌ بود. اما از این ترس داشت که کسی دیگری شاه شود، به همین خاطر اعتراض زیادی نمی‌کرد.
در سند دیگری که از لانه جاسوسی کشف شده‌ است، در این باره می‌خوانیم: «در خلال بحران هند و پاکستان در اواخر ۱۹۶۵ و متعاقب آن، شاه چندین بار در گفتگوهای خود از پاکستان به عنوان نمونه کشوری یاد نمود که هنگام گرفتاری با یک همسایه غیر کمونیست از طرف ایالات‌متحده رها و حتی مجازات گردید. از ایالات‌متحده گله دارد که با ایران به‌ عنوان یک مستعمره رفتار می‌کند.»(3)
این رفتار تحقیرانه آمریکا به حدی بوده‌ که درباریان شاه نیز از آمریکا می‌خواستند که در رفتار با شاه به نوعی برخورد نکنند که شاه احساس نوکری کند. البته همین درخواست هم به صورت «خواهش و التماس» بود.
شاه حتی در مذاکرات با سفیر آمریکا به صراحت از او درخواست آزادی عمل می‌کند: «سفیر درباره گرفتاری‌های اجتناب‌ناپذیری که متعاقب خواهند بود هشدار داد. در اینجا شاه شروع به توجیه و تغییر نظرها کرد و گفت که او باید آزادی عمل داشته باشد و آمریکا باید به ایران که در قضیه ویتنام با آمریکا بوده‌ است، اعتماد کند و ما باید بفهمیم که او با اتخاذ یک موضوع مستقل واقعاً فعالیت‌هایی را که موجب بی‌ثباتی منطقه می‌شود بی‌اثر خواهد کرد.»(4)

گرانی فروشی با منت

در کنار همه مسائل پیش گفته، باید توجه داشت که آمریکایی‌ها در زمان پهلوی اسلحه را به قیمتی چندین برابر قیمت واقعی آن به شاه می‌فروختند و از انحصار و دخالتی که در خرید اسلحه در ایران داشتند نیز برای این کار استفاده وافر می‌بردند.

برای مثال یک هواپیمای میگ جنگی حدودا 600 هزار دلار قیمت داشت و حتی شوروی آن را ارزان‌تر می‌فروخت اما آمریکا با نفوذ خود هر میگ را 3 میلیون دلار به ایران می‌دهد: «شاه با کنایه ارزش یک میگ را که می‌گفت با قیمتی حدود ۶۰۰ هزار دلار قابل خریداری است با آنچه برای «اف – ۴ سی» شنیده‌ بود یعنی بین سه تا سه و نیم میلیون دلار مقایسه کرد.»
این گران فروشی‌ها محدود به هواپیما نیست و محصولات دیگر را هم آمریکا چندین برابر قیمت به ایرانیان می‌فروخت و شاه هم جرئت مخالفت جدی نداشت.

پی‌نوشت:
1. اسناد لانه جاسوسی، کتاب اول، ص 344
2. همان، ص350
3. همان، ص 342
4. همان، ص 354