فرشتگان:

فرشتگان موجوداتی عاقل و بندگان گرامی خدا هستند. آن­ها هرگز نافرمانی خدا را نمی­کنند. [7] برخی از آن­­ها حاملان عرش الهی هستند.[8] گروهی به تدبیر امورات دیگر جهان هستی می­پردازند.[9] گروهی مراقبان اعمال بشرند.[10] گروهی حافظان انسان از خطرات و حوادثند.[11] و گروهی مأمور عذاب و مجازات اقوام سرکشند.[12] گروهی امداد گران الهی نسبت به مؤمنان در جنگ ها هستند.[13] و بالاخره گروهی مبلغان وحی و آورندگان کتب آسمانی برای انبیاء می‌باشند.[14] آنها گاه به صورت انسان در می‌آیند، و بر انبیاء و حتی غیر انبیاء ظاهر می‌شوند.[15]

در احادیث شریف نیز آمده است که ملائکه از نور آفریده شده‌­اند.[16] و تعدادشان بسیار زیاد است؛ به گونه­ای که فقط تعداد فرشتگانی که جهنم را می­کِشند 4,900,000,000 می­باشد.[17] آن­ها حیاء دارند.[18] و…

جنیات:

یکی از سوره­‌های قرآن‌کریم (الجن) نام دارد، کلمه‌­ی (جن) 34 بار در قرآن‌کریم ذکر شده است. بر اساس قرآن‌کریم، جنّ پیش از خلقت انسان و از «نارالسَّموم»[19] و «مارِجٍ من نار»[20] آفریده شده است. جنیات نیز برای عبادت آفریده شده­اند.[21] جنّیان، صالح و غیرصالح دارند.[22] و مانند آدمیان در روز قیامت از آن‌ها بازخواست می‌شود.[23] آنان در آخرت جزای اعمالشان را به طور کامل دریافت می‌کنند.[24]و بدکاران آنها به دوزخ خواهند رفت.[25] جنّیان در میان سپاه حضرت سلیمان(علیه السلام) حضور داشتند.[26] و برای او کارهای خارق‌العاده و پرمشقت انجام می‌دادند.[27] و …

در احادیث رسول‌­اللهﷺ‌ نیز مطالبی آمده است؛ به طور مثال: «وخُلقَ الجانُّ من مارِجٍ من نارٍ»[28] «جنیات از شعله­‌ی بی­دود آتشین آفریده شده ­اند. در شبی پیامبرﷺ‌ به ملاقات جنیان تشریف بردند و آنان را به‌سوی اسلام دعوت دادند.[29] شبی یک جن سرکش می­خواست که نماز رسول خداﷺ‌ را خراب کند که الله متعال پیامبرش را بر وی مسلط گرداند.[30]

شبهه اول:

اخباری که از وجود فرشتگان و جنیات سخن می­گوید، با علوم تجربی در تعارض است؟

پاسخ:

الف)……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

وجود فرشته و جن به دلایل عقلی ثابت می­شود نه علوم تجربی…

چنان که در مبحث قبلی خواندیم، وجود فرشته و جن به وسیله‌­ی دلیل عقلی ثابت شده است؛ کسی که از ما می‌خواهد وجود فرشتگان و جنیات را از طریق علوم تجربی ثابت کنیم مرتکب مغالطه شده است؛ گویا او برای ما این پیش‌­فرض را قرار داده که ملائکه از طریق علوم تجربی ثابت شده ­اند؛ در حالی که ما هرگز چنین چیزی نگفته ­ایم؛ به این دلیل که حوزه­‌ی کاری علوم تجربی، امور قابل تجربه می­باشد؛ این در حالی است که همه­‍‌ی موجودات جهان هستی، قابل تجربه نمی­باشند؛ زیرا اموری(همانند وجود فرشته و جن) وجود دارد که می­توانیم آن­ را به وسیله­‌ی عقل­ درک نماییم نه تجربه…

ب) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

بین اخبار غیبی(فرشته و جن) و علوم تجربی تعارضی نیست…

علوم تجربی نیز بر اساس دلایل عقلی ثابت شده است؛ بنابراین در بین اخبار غیبی(وجود فرشته و جن) و علوم تجربی قطعی تعارضی وجود ندارد؛ زیرا هر دو بر اساس دلایل عقلی ثابت شده­اند و امکان ندارد دو دلیل ثابت شده‌ی عقلی با همدیگر تعارض داشته باشد؛ به طور کلی رابطه­‌ی بین علوم تجربی و اخبار غیبی از دو حال خارج نیست:

1. یا علوم تجربی بر غیبیات دلالت می­کند؛ چنان که علوم تجربی دلالت می­کند که برانگیخته شدن پس از مرگ وجود دارد؛ چنان که الله متعال می­فرماید:«وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِيَ خَلْقَهُ ۖ قَالَ مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ» «…آن ذاتی که از نیستی به هستی آورده است، تواناست که دوباره زنده نماید».
2. و یا علوم تجربی بر غیبیات دلالتی ندارد نه اثبات می­کند و نه نفی؛ زیرا حوزه­‌ی کاری­ علوم تجربی اموری است که قابل مشاهده می‌باشند. عقل فقط علوم تجربی را موظف می­کند که بر خالق جهان هستی دلالت و راهنمایی عمومی داشته باشد اما افعال خالق و ایجاد فرشته و جن، از جمله امور مربوط به علوم تجربی نمی­باشد بلکه به وسیله ­ی عقل ثابت شده است.

خلاصه این که علوم تجربی و وجود فرشته و جن دو فرع برای یک اصل می­باشند و هر دو به دلیل عقلی ثابت شده­اند و شرط نیست که یکی بر وجود دیگری دلالت نماید. پس این اشتباه است که بخواهیم وجود فرشته و جن را با علوم تجربی ثابت نماییم؛ زیرا ارتباط علوم تجربی با وجود فرشته و جن نه بر اساس اثبات است و نه نفی و نه تعارض؛ این همانند آن است که کسی خواسته باشد وجود کوروش پادشاه ایران که از طریق نقل صحیح ثابت شده را از طریق علوم تجربی ثابت یا نفی کند؟!

پس چنان که قبلاً ثابت شد، خبر غیبی صحیح، صحت خود را از مخبر صحیح می­گیرد؛ در نتیجه وجود فرشته و جن بر اساس صداقت خبردهنده‌ی صحیح ثابت می­شود.

شبهه دوم:

اگر فرشتگان و جنیات موجود هستند، پس چرا دیده نمی‎‌شوند؟

توضیح شبهه:

ملحدین وجود فرشته و جن را انکار می­نمایند و می­گویند: اگر آن­ها موجود هستند پس باید دیده می­شدند؛ چگونه امکان دارد که از کنار ما عبور کنند و احساس کرده نشوند.

پاسخ:

الف) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

ندیدن چیزی دلیل بر نبودن آن نیست…

قانون مشهوری است: «ندیدن چیزی دلیل بر نبودن آن نیست»؛ این برای عاقل زشت است که وجود چیزی را انکار کند؛ تنها به این سبب که آن را ندیده است؛ این که تو چیزی را ندیدی دلیل بر این نیست که آن چیز مفقود باشد؛ زیرا موجودات جهان هستی از آن چه که مشاهده می­کنیم عام­تر می­باشند؛ یعنی همه­ ی موجودات تابع حاسه­‌ی رویت و مشاهده نیستند.[31]

امواج ماهواره­ای و رادیویی همیشه از کنار ما می­گذرند ولی ما آن‌ها را مشاهده نمی­کنیم. برق در سیم جریان دارد؛ بدون این که آن را مشاهده نماییم.[32]

مولکول­های آب، ژن­های وراثتی، درد موجود در بدن، ساختار درونی اتم، قانون جاذبه، نیروی مغناطیسی و… امور دیگری هستند که وجود دارند؛ هر چند که به چشم سر مشاهده نمی­شوند، آیا تا وقتی که آن را نبینیم باید انکار کنیم؟! ویروس­ها هزاران سال است که موجود بوده ولی دیده نمی­شدند، در همین چند دهه­‌ی گذشته کشف شده­اند؛ جنیات نیز هزاران سال است که وجود دارند و شاید که چند سال بعد، علم روز اطلاعاتی نسبت به آن کسب نماید.

انسان از جسم خود چه چیزی را می­بیند؟ او فقط شکل خارجی را می­بیند. آیا او می­تواند با وجود این که اعضاء داخلی خود را نمی­بیند، به انکارش بپردازد؟ اما او نه تنها انکار نمی­کند بلکه وقتی که بین اندام داخلی و خارجی خود قیاس می­کند، به این یقین می­رسد که اعضاء داخلی مهم­تر از اعضاء خارجی می­باشد.

علامه محمد رشید رضا می­فرماید:«اگر استدلال از عدم رؤیت چیزی به عدم وجود آن صحیح می­بود، نباید هیچ عاقلی در دنیا به دنبال وجود مواد و قوای مجهول می­گشت و نباید میکروب‌­هایی کشف می­شد که باعث این همه پیشرفت شده و خواهد شد. و نباید برق اختراع می­شد در حالی که این همه تأثیرات بزرگ بر تمدن انسانی گذاشته است. اگر این میکروب­ها کشف نمی­شد و در قرون گذشته از وجود آن­ها برای کسی خبر داده می­شد، همه او را دیوانه پنداشته و می­گفتند: محال است که اشیاء غیرقابل مشاهده­ای وجود داشته باشد؛ این در حالی است که در مقدار کمی آب، هزاران هزار میکروب وجود دارد. هم­چنین تأثیرات برق، تماس­های تلگرافی و تلفنی (صوتی و تصویری) قرن­ها پیش، از جمله امور غیرقابل تصور بوده که امروزه به وقوع پیوسته است.[33]

این طرز فکر ملحدین (هرچیزی که دیده و دانسته نشود وجود ندارد) را الله متعال این چنین رد نموده است: «بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ» [يونس/٣٩] «آن­ها چیزی را تکذیب کرده­اند که به آن احاطه­‌ی علمی دست پیدا نکرده­اند».

ب) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

انسان­ها استعداد دیدن فرشتگان و جنیات را ندارند…

الله متعال می­فرماید: «إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ» «همانا شیطان و ذریه­اش شما را از جایی می­بینند که شما نمی­توانید آن­ها را ببینید»؛ به طور عمومی برای انسان­ها استعداد دیدن فرشتگان و جنیات داده نشده است؛ هر چند که خروس فرشته را می­بیند و آواز می­دهد و الاغ نیز جنیات کافر(شیاطین) را می­بیند و عرعر می­کند؛[34] بنابراین استعدادهای حیوانات متفاوت است؛ به طور مثال: اگر در غذا چنان سمی ریخته شود که نه بویی داشته باشد و نه طعمی، هرگز انسان با قدرت بینایی یا بویایی یا چشایی یا حواس دیگر خود قادر به شناسایی آن نیست، اما میمون با بویایی خود آن را درک می­کند و برخی حیوانات به مجرد دیدن، آن را درک می­کنند. جای تعجب نیست، الله متعال برای حیوانات برخی استعدادها را می­دهد که برای انسان نداده است؛ چنان که زنبور عسل راه را فراموش نمی­کند، مورچه شیرینی را از داخل سوراخ خود حس می­کند. میمون­ها در روشنایی و تاریکی به یک شکل می­بینند؛ در حالی که انسان از همه­ی این توانایی­ها محروم می­باشد. فرکانس­های رادیویی که از اطرافش عبور می­کنند را مشاهده نمی­کند؛ پس فرشتگان و جنیات نیز وجود دارند؛ هر چند که انسان­ها آن­ها را نمی­بینند.[35]