تحریف قرآن در میراث روایی و تألیفات علمای اهل سنت

همان طور که از میان شیعه، شخصی به نام محدث نوری، در سال 1292 هـ ق، کتاب «فصل الخطاب في تحريف كتاب ربّ الأرباب» را نوشت، از میان اهل سنت نیز در سال 1367 هـ ق عالمی مصری به نام «ابن الخطیب» کتابی به نام «الفرقان فی تحریف القرآن» نوشت و در آن مدعی تحریف قرآن شد. بعد از انتشار این کتاب دانشگاه الازهر به موقع متوجّه شد و نسخه هاى آن را جمع آورى و معدوم كرد ولى تعدادى از آن به طور غير قانونى به دست اين و آن افتاد.

اگر نگارش يك كتاب، دليل بر اعتقاد شيعه به اين امر شود، بايد اعتقاد به تحريف را به علماى اهل سنّت نيز نسبت بدهيم، زيرا «ابن الخطيب مصرى» نيز كتاب «الفرقان فى تحريف القرآن» را نگاشته و اگر بيزارى علماى الأزهر از كتاب مزبور دليل بر نفى محتواى آن باشد، مخالفت علماى نجف اشرف از نوشته هاى «فصل الخطاب» نيز دليل بر اين معناست.(21)

از آن گذشته در معتبرترین منابع حدیثی اهل سنت، مطالبی نقل شده که شدیدا شائبه تحریف قرآن را به ذهن متبادر می کند. تنها برای نمونه دو روایت از صحیح بخاری - که معتبرترین کتاب روایی اهل سنت است - نقل می کنیم:

1. در صحیح بخاری آمده، خلیفه دوم بر منبر رفت و گفت: ود که پیامبر(صلی الله علیه وآله) زانیان را سنگسار می­ نمود و ما نیز بعد از او به همین شیوه عمل می ­نمودیم! من می­ ترسم که مدت زمانی بگذرد و اشخاصی بگویند که چنین آیه ­ای در قرآن وجود نداشته است و بدین وسیله از اجرای حکمی که توسط خداوند نازل شده، باز بمانند». خلیفه دوم در ادامه، گفت: «(علاوه بر آیه رجم) از جمله آیاتی که ما در زمان پیامبر می­ خواندیم و اکنون قرائت نمی­ شود، این آیه بود: «ان لا ترغبوا عن آبائکم فانه کفر بکم ان ترغبوا عن آبائکم»؛ «... فَجَلَسَ عُمَرُ عَلَى المِنْبَرِ، ... إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالحَقِّ، وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الكِتَابَ، فَكَانَ مِمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ آيَةُ الرَّجْمِ، فَقَرَأْنَاهَا وَعَقَلْنَاهَا وَوَعَيْنَاهَا، رَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ، فَأَخْشَى إِنْ طَالَ بِالنَّاسِ زَمَانٌ أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ: وَاللَّهِ مَا نَجِدُ آيَةَ الرَّجْمِ فِي كِتَابِ اللَّهِ، فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ، وَالرَّجْمُ فِي كِتَابِ اللَّهِ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أُحْصِنَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ، إِذَا قَامَتِ البَيِّنَةُ، أَوْ كَانَ الحَبَلُ أَوِ الِاعْتِرَافُ، ثُمَّ إِنَّا كُنَّا نَقْرَأُ فِيمَا نَقْرَأُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ: أَنْ لاَ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، فَإِنَّهُ كُفْرٌ بِكُمْ أَنْ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، أَوْ إِنَّ كُفْرًا بِكُمْ أَنْ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ. ...».(22)

جالب است که در برخی کتاب های اهل سنت، دلیل در دسترس نبودن آیه سنگسار را چنین بیان نموده ­اند که این آیه که از جمله آیات سوره احزاب بود، در کاغذی نگاشته شده و در خانه عایشه همسر پیامبر قرار داشت و گوسفند جناب عایشه آن را خورد: «أَنَّ الرَّجْمَ أُنْزِل فِي الأحْزاب، وَكَانَ مَكْتُوبًا فِي خُوصَةٍ فِي بيْت عَائِشَةَ فأكَلَتْها شَاتُها»!(23)

2. در جایی دیگر آمده، آیه­ ای در ارتباط با شهدای واقعه «بئرمعونه» نازل شد و ما آن را قرائت می­ نمودیم: «أَنْ بَلِّغُوا قَوْمَنَا أَنْ قَدْ لَقِينَا رَبَّنَا فَرَضِيَ عَنَّا، وَأَرْضَانَا»؛ (به قوم ما ابلاغ نمایید که ما به ملاقات پروردگار خود نائل شده در حالی که از ما راضی بوده و ما را نیز از خود راضی نمود). بعد از مدتی، این آیه نسخ شد!(24)

جمع بندی اینکه با وجود همه این احادیث و دیگر احادیثی که می توان از منابع اهل سنت در تحریف قرآن یافت اما ما هرگز به خود اجازه نمى دهيم كه قول به تحريف قرآن را به خاطر يك نويسنده يا چند روايت ضعيف، به برادران اهل سنّت نسبت دهيم. بنابراین آنها نيز نبايد به خاطر كتاب يك نفر يا بعضى از احاديث ضعيف كه عموم بزرگان شيعه از آن بيزارند، باور به تحریف قرآن را به شيعه نسبت دهند. اینکه پیروان مذاهب اسلامی مختلف، چنین اتهاماتی را متوجه همدیگر سازند بهانه ای به دست شرق شناسان ملحد می دهند تا بدین وسیله «نظریه تحریف قرآن» را - که در صدد اثبات آن هستند تا حجّیّت و مرجعیّت قرآن را زیر سؤال ببرند - تقویت کنند. قرآن سرمایه اصلی مسلمین جهان است و افرادى كه اصرار دارند شيعه را به عقيده تحريف كتاب الله متّهم كنند گويا توجّه ندارند كه به خاطر خصومت فرقه اى، تيشه بر ريشه اسلام مى زنند.

به عبارتی ساده زمینه این اتهام در منابع هر دو گروه مسلمین وجود، دارد ولی اتهام متقابل باعث سوء استفاده دشمنان اسلام می شود، لذا شیعیان قصد اتهام متقابل ندارند.

پی نوشت:

(1). أنوار الأصول‏، مکارم شیرازی، ناصر، تهيه و تنظيم: قدسی، احمد، انتشارات مدرسه الامام على بن ابى طالب(ع)، قم، 1428 هـ ق، چاپ دوم، ج 2، ص 332.

(2). الفهرست، طوسی، محمد بن حسن، تصحیح و تعلیق: بحرالعلوم، محمدصادق، المکتبة الرضویة، نجف اشرف، بی تا، ص 23.

(3). تنقيح المقال فی علم الرجال، مامقانی، عبدالله، مامقانی، محمدرضا، مامقانی، محی‌الدین، موسسه آل البیت لإحیاء التراث، قم، بی تا، ج 7، ص 353.

(4). رجال النجاشی، النجاشی، أبي العبّاس أحمد بن علي، محقق: الشبیری الزنجانی، سیدموسی، مؤسسة النشر الإسلامی، قم، بی تا، ص 80.

(5). رجال الکشی، شیخ طوسی، محمدبن حسن، تحقیق: مصطفوی، حسن، انتشارات مرکز تحقیقات و مطالعات دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مشهد، مشهد، 1348 هـ ش، چاپ اول، ص 606.

(6). تنقيح المقال، همان، ج 7، ص 355.

(7). معالم العلماء في فهرست كتب الشيعة و أسماء المصنفين قديما و حديثا‌، ابن شهرآشوب، محمدبن علی، منشورات المطبعة الحيدرية‌، قم، بی تا، ص 49.

(8). كتاب الرجال، ابن داوود حلی، تقي الدين الحسن بن علی، منشورات الشريف الرضي، بی جا، بی تا، ص 229.

(9). انوار الاصول، همان، ص 334 تا 230.

(10). شيعه پاسخ مى گويد، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات مدرسه الامام على بن ابى طالب(ع)، قم، 1428 هـ ق، چاپ هشتم، ص 20.

(11). ر.ک: انوار الاصول، همان، ص 311 تا 351.

(12). اعتقادات الصدوق، شيخ صدوق‌، محمدبن علی، كنگره شيخ مفيد، قم، 1414 هـ ق، چاپ دوم، ص 84.

(13). آلاء الرحمن فى تفسير القرآن‌، بلاغى نجفى، محمد جواد، بنياد بعثت‌، قم، 1420 هـ ق، چاپ اول، ج 1، ص 25.

(14). التبيان في تفسير القرآن‏، طوسى، محمد بن حسن‏، مصحح: عاملى، احمد حبيب‏، دار إحياء التراث العربی‏، بیروت، بی تا، ج 1، ص 3.

(15). آلاء الرحمن فى تفسير القرآن‌، همان.

(16). شیعه پاسخ می گوید، همان، ص 25.

(17). نهج البلاغة، شريف الرضى، محمد بن حسين‏، محقق / مصحح: دکتر صبحی صالح، هجرت‏، قم ،1414 هـ ق، چاپ اول، ص 117.

(18). بحارالأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، دار إحياء التراث العربی، بيروت، 1403 هـ ق، چاپ دوم، ج 36، ص 331.

(19). بحارالأنوار، همان، ج 36، ص 338.

(20). شیعه پاسخ می گوید، همان، ص 25.

(21). شیعه پاسخ می گوید، همان، ص 20.

(22). صحیح البخاری، بخاری، محمد بن اسماعیل، محقق: محمد زهير بن ناصر الناصر، دار طوق النجاة، بی جا، 1422 هـ ق، چاپ اوّل، ج 8، ص 169.

(23). النهاية فی غريب الحديث والأثر، ابن الأثير، المكتبة العلمية، بيروت، 1399 هـ ق / 1979 م، ج 2، ج 87؛ لسان العرب، ابن منظور، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1405 هـ ق، ج 7، ص 33.

(24). صحیح بخاری، همان، ج 4، ص 18 و 21.