حقوق بشر در قرآن

قرآن در مسأله حفظ جان و مال و آبروى انسان ها تا آنجا پيشرفته كه جان يك انسان را همچون جان تمامى افراد بشر می داند و درمسأله حقوق انسان ها، تا آنجا پيش مى رود كه اجراى اصل عدالت را در حقوق افراد يك جامعه بر همه چيز مقدم مى دارد. و دستور به قیام برای اجرای عدالت می دهد. همچنین حمايت از ايتام و نظارت دقيق بر وضع آنها و سرپرستى از آنها و اموالشان را هم رديف توحيد قرار مى دهد.

منبع: سایت آیت الله مکارم شیرازی مدظله العالی

آیا در قرآن بحثى از حقوق بشر شده است؟

یک قانون عالى و ارزنده، قانونى است که در مساله حقوق بشر طرح جامع تر و دقیق ترى ارائه کند، با توجه به این حقیقت هرگاه به آیات قرآندر این زمینه مى نگریم، عظمت قوانینش آشکارتر مى گردد.

قرآن در مساله حفظ جان و مال و آبروى انسان ها تا آنجا پیشرفته که جان یک انسان را همچون جان تمامى افراد بشر ارج مى نهد و در این زمینه مى گوید: «مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْس اَوْ فَسَاد فِى الاَْرْضِ فَکَاَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً وَمَنْ اَحْیَاهَا فَکَاَنَّمَا اَحْیَا النَّاسَ جَمِیعاً»؛ (هر کس انسانى را بدون ارتکاب قتل، یا فساد در روى زمین بکشد، چنان است که گویى همه انسانها را کشته و هر کس انسانى را رهایى بخشد چنان است که گویى همه مردم را زنده کرده است).(1)

شبیه این تعبیر را در هیچ قانون دیگرى نخواهید یافت.

قرآن درمساله حقوق انسان ها، تا آنجا پیش مى رود که اجراى اصلعدالت را در حقوق افراد یک جامعهبر همه چیز مقدم مى دارد و هشدار مى دهد که نکند خصومت هاى شخصى یا روابط دوستانه مانع اجراى عدالتگردد.

در یک جا مى گوید: «وَلاَ یَجْرِمَنَّکُمْ شَنئَانُ قَوْم عَلَى الّا تَعْدِلُوا اءِعْدِلُوا هُوَ اَقْرَبُ لِلتَّقْوَى»؛ (مبادا دشمنى با جمعیتى، شما را به گناه ترک عدالتبکشاند، عدالتپیشه کنید که به پرهیزگارى نزدیکتر است).(2)

در نقطه مقابل آن نسبت به تاثیر بر اجراى عدالتچنین هشدار مى دهد:

«یَا اَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ للهِِ وَلَوْ عَلَى اَنفُسِکُمْ اَوِ الْوَالِدَیْنِ وَالاَْقْرَبِینَ اِنْ یَکُنْ غَنِیّاً اَوْ فَقِیراً فَاللهُ اَوْلَى بِهِمَا»؛ (اى کسانى که ایمانآورده اید! همواره و همیشه قیام به عدالتکنید. براى خداگواهى دهید، اگر چه به زیان شما، یا پدر و مادر و نزدیکانتان بوده باشد! [چرا که] اگر او [کسى که گواهى شما به زیان او است] غنى یا فقیر باشد، خداوند سزاوارتر است که از آنان حمایت کند).(3)

از تاکیدهاى فراوانى که قرآندرباره حمایت از ایتام و نظارت دقیق بر وضع آنها و سرپرستى از آنها و اموالشان تا زمانى که بزرگ شوند نیز این مساله روشن تر مى شود، در یک جا مى فرماید: «اَنْ تَقُومُوا لِلْیَتَامَى بِالْقِسْطِ»؛ (درباره یتیمان قیام به عدالتکنید).(4)

جالب این که در جاى دیگر، حفظ و حمایت از یتیمان را هم ردیف توحیدو مسائل دیگر انسانى قرار مى دهد و مى فرماید: «لاَ تَعْبُدُونَ اِلاَّ اللهَ وَبِالْوَالِدَیْنِ اِحْسَاناً وَذِی الْقُرْبَى وَالْیَتَامَى وَالْمَسَاکِینِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً وَاَقِیمُوا الصَّلاَهَ وَآتُوا الزَّکَاهَ»؛ (به خاطر بیاورید هنگامى که از بنى اسرائیل پیمان گرفتیم [پیمانى که سر مشق امت هاى دیگر نیز هست] جز خداوند یگانه را پرستش نکنید و نسبت به پدر و مادر و یتیمان و بینوایان نیکى کنید و به مردم نیک بگویید، نمازرا برپا دارید و زکاترا بپردازید).(5)

گفتنى است که پنج دستور انسانى مربوط به حقوق بشر را در کنار دو برنامه که از مهم ترین برنامه هاى اسلامدر زمینه اعتقاد و عمل است ـ یعنى توحیدو نمازـ قرار داده است.(6)

پی نوشت:

(1). سوره مائده، آيه 32.

(2). سوره مائده، آيه 8.

(3). سوره نساء، آيه 135.

(4). سوره نساء، آيه 127.

(5). سوره بقره، آيه 83.

(6). گردآوري از کتاب: پيام قرآن، آيت الله العظمى ناصر مكارم شيرازى، دار الكتب الاسلاميه، تهران، 1386 هـ.ش، ج 8، ص 257.