اما قبله یابی در شب همانطور که در روایات آمده و دانشمندان علم نجوم هم تبیین کرده اند با شناخت ستارگان امکان پذیر است و قبل از آن لازم است زاویه کلی قبله در مکان مورد نظرتان را بدانید تا با شناسایی ستارگانی خاص موفق به کشف زاویه قبله شوید .

می توانید با یکی از دو روش زیر که راحت ترین شیوه ها به نظر حقیر است ، جهت یابی کنید و جهت قبله را بیابید .

1- جهت‌ یابی با ستارهٔ قطبی (جدی)

از آن‌جا که ستاره‌ها به محور ستاره‌ قطبی در آسمان می‌چرخند، در نیم‌کرهٔ شمالی زمین ستارهٔ قطبی با تقریب بسیاری خوبی (حدود ۰٫۷ درجه خطا) جهت شمال جغرافیایی (و نه شمال مغناطیسی) را نشان می‌دهد؛ یعنی اگر رو به آن بایستیم، رو به شمال خواهیم بود.


برای یافتن ستارهٔ قطبی ، شناختن صورت فلکی دب اکبر راحت ترین روش است که خودم بارها آنرا امتحان کرده ام :

صورت فلکی دبّ اکبر شامل هفت ستاره ‌است که به شکل ملاقه قرار گرفته‌اند: چهار ستاره آن تشکیل یک ذوزنقه را می‌دهند، و سه ستارهٔ دیگر مانند یک دنباله در ادامه ذوزنقه قرار گرفته‌اند. هر گاه دو ستاره‌ای که لبهٔ بیرونی ملاقه را تشکیل می‌دهند (دو ستارهٔ قاعده کوچک ذوزنقه؛ لبهٔ پیالهٔ ملاقه؛ محلی که آب از آن‌جا می‌ریزد) را [با خطی فرضی] به هم وصل کنیم، و پنج برابر فاصله میان دو ستاره، به سمت جلو ادامه دهیم، به ستاره قطبی می‌رسیم.

2- به وسیلهٔ مجموعه ستاره‌های «ذات‌الکرسی»:

صورت فلکی ذات‌الکرسی شامل پنج ستاره است که به شکل W یا M قرار گرفته‌اند. هرگاه (مطابق شکل) ستارهٔ وسط W (رأس زاویهٔ وسطی) را حدود پنج برابرِِ «فاصلهٔ آن نسبت به ستاره‌های اطراف» به سوی جلو ادامه دهیم، به ستارهٔ قطبی می‌ رسیم.
نکات

1- صورت‌های فلکی ذات‌الکرسی و دبّ اکبر نسبت به ستارهٔ قطبی تقریباً روبه‌روی یکدیگر، و دور ستاره قطبی خلاف جهت عقربه‌های ساعت می‌چرخند. اگر یکی از آن‌ها پشت کوه پنهان بود، با دیگری می‌توان ستارهٔ قطبی را یافت. فاصلهٔ هر کدام از این دو صورت فلکی تا ستارهٔ قطبی تقریباً برابر است.


2- هر چه از استوا به سوی قطب شمال برویم، ستارهٔ قطبی در آسمان بالاتر (در ارتفاع بیشتر) دیده می‌شود. یعنی ستارهٔ قطبی در استوا (عرض جغرافیایی صفر درجه) تقریباً در افق دیده می‌شود، و در قطب شمال(عرض جغرافیایی ۹۰ درجه) تقریباً بالای سر (سرسو، سمت‌الرّأس، رأس‌القدم) دیده می‌شود. بالاتر از عرض جغرافیایی ۷۰ درجه شمالی عملا نمی‌توان با ستارهٔ قطبی شمال را پیدا کرد.

3- پس از اینکه ستاره قطبی را پیدا کردیم اگر رو به آن بایستیم رو به شمال ایستاده ایم بنابر این پشت سر ما جنوب خواهد بود و در تمام ایران (هر چند زاویه قبله در شهر های مختلف ، متفاوت است مثلا در ارومیه 17 و در زاهدان 72 درجه باید از جنوب به سمت غرب متمایل شد)(2) اما اگر رو به جنوب بایستیم و کمی رو به غرب (حدود 45 درجه) متمایل شویم (جنوب غربی)تقریبا رو به قبله هستیم و برای نماز همین مقدار کافی است .


برای مطالعه بیشتر می توانید منابع زیر را ببینید .
1 ، 2

پی نوشت:
1. توضيح المسائل (امام خمينى)؛ ص: 176
2. برای اطلاع از مقدار انحراف زاویه قبله در شهر های مختلف ایران می توانید اینجا را ببینید