رابطه کودک با شکل گیری فرهنگ و باورهای دینی

با استناد به خالى الذهن بودن کودک تازه متولد شده، او هیچ شناخت و معرفت و آموزشی را با خویش ندارد، بلکه از ابزارهای حسی برخوردار است که آن ابزارها راه شناخت وی را هموار می سازند و انسان به تدریج می آموزد (بخوان بنام پروردگارت که کریم ترین و ارجمند ترین است. آن که به وسیله قلم آموزش داد به انسان آنچه را که نمی دانست آموخت. هرگز چنین نیست. آن گاه که آدمی خود را بی نیاز بیند، هر آینه طغیانگر و سرکش است) (26)

اساسا انسانی داناتر و آگاه تر است که از پروردگار خویش بیشتر بیم دارد «... إِنَّمَا یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ غَفُورٌ» (27) به درستی که بیمناک ترین انسان ها به خدا، دانشمندان هستند. این آیات و بسیاری از آیات دیگر به اهمیت آموزش و یاد دادن اشاره دارند و میان دانش و شناخت و رفتار انسان رابطه می سازند و رابطه متقابل میان آن حقایق و سپاس گذاری و بیم را توضیح می دهند و روشن می کنند که اطاعت و تعهد به قانون و ارزش های اخلاقی پیش از آن که تبدیل به نوعی موضع گیری درونی و ذاتی گردند، از تصور آغاز می شوند که پدر آغازین عمل است؛ سپس تمایل درونی (پاسخ گویی و پذیرش آن تصور رخ می دهد و در مرحله بعد، اقناع و راضی شدن به آن تصور اقرار و اعتراف به آن (تصدیق) حاصل می گردد. در مرحله بعد آن تصدیق انتخاب انسان می گردد و این که آدمی یک تصمیم درونی برای تبدیل آن تصدیق و اقرار به کردار می گیرد. سپس کار اتفاق می افتد و پاسخ گویی عملی و کرداری نسبت به افکار و اندیشه ها رخ می دهد.

این گونه طی یک فرایند عقلانی و درونی و عصبی و فیزیولوژیک پیچیده تصورات به کردار تبدیل می گردد و روشن است که عقیده و فرهنگی که انسان می پذیرد، در آفریدن افکار و تصرفاتی که موضع ساز هستند و در تمایل به آن مواضع و تصمیم گیری عملی و کردار، دخیل است. پژوهش های میدانی حاکی از آن است که سطح و نوع فرهنگ، اندیشه و عقیده ای که آدمی می پذیرد، تأثیر بسیاری در منش و رفتار انسان دارد.

نقش آموزه های دینی در خانواده و رشد و کمال انسان

غرض از کمال، حرکت انسان به عنوان عضوی از یک خانواده و جامعه به سوى مبدأ هستی و رسیدن به قله انسانی در زندگی دنیوی و اخروی است. برای شفافیت بیشتر واژه کمال، لازم است توضیح مختصری در خصوص سعادت و فرق آن با کمال در فرهنگ اسلامی داده شود. در جوامع امروزیه اساسا به سعادت در زندگی انسان و عواملی چون رفاه اجتماعی برخورداری از برابری و زندگی سالم و امید به زندگی بالاتر، جامعه منظم و توجه می شود که این عوامل در مکتب اسلام یک روی سکه است؛ ولی این ها غرض و نهایت خلقت انسان تلقی نمی شود و این سکه روی دیگری هم دارد که به بینش ها و در نتیجه گرایش ها و رفتارهای انسان رنگ دیگری از قبیل ایثارگری، فداکاری، گذشتن از حقوق و منافع شخصی برای برپایی عدالت و کرامت انسانی و رفع ظلم و ستم می دهند و او را از بندگی بندگان به سوی بندگی خدا و لا اله الا الله و از ذلت رویکردهای کفر و الحادی و اتفاق به سوی عزت اسلامی و پیشی گرفتن بر جن و انس و در نهایت قرار گرفتن در مسیر تکامل هستی انا لله و انا الیه راجعوله سوق می دهد.