انسان در قرآن و احادیث اسلامی

طرز نگرش قرآن وسنت به انسان نگرشی همراه با عزت و افتخار از یک سو و نگرشی مسئولیت زا و تکلیف آور از سوی دیگر می باشد که در جای خود در خور تءمل ویژه است.به چند نمونه از ایات و احادیث در این زمینه توجه کنید:

(انسان می بایستی بنگرد که از چه چیزی افریده شده است)

عن امیرالمومنین(ع):

(انسان با گفتار خود سنجیده و با کردارش قیمت گذاری می گردد)

رابطه حق-مسئولیت و تکلیف

تکلیف گذار می تواند از مکلف یا طرف مسئولیت پرسش گری کرده و در فرض عدم انجام تکلیف یا مسئولیت پذیری-وی را مواخذه و توبیخ نماید:از این رورابطه بین تکلیف و مسئولیت را می توان رابطه عینیت دانست.

اما رابطه بین حق و مسئولیت یا حق و تکلیف را می توان رابطه ملازمه قلمداد کرد .

در خاتمه تذکر این نکته در خور به نظر می اید که تلازم حق با تکلیف و مسئولیت در تمام قوانین و حقوق عقلایی و شرعی موجود در بین انسان ها حکمفرماست وتنها مورد نقض این ملازمه در مواردی است که یک سوی حق پروردگار متعال و سوی دیگر ان انسان باشد.روشن است که در چنین مواردی ملازمه مزبور به شکل حقیقی قابل تصور است.

تقابل اومانیسم با مسئولیت پذیری انسان در اسلام

تفکر غیر عقلانی و افراطی رایج در زمان 5قرن قبل از میلاد که به عنوان(سوفیسم)شناخته می گردد منشآ اصلی اومانیسم در قرن نوزدهم تلقی می شود.

سردمداران و بنیان گذاران اصلی (سوفیسم)همانند پروتاگوراس اصلی ترین محور شناخت حقایق در عالم را انسان معرفی نمودو به صراحت اعلان کرد که (انسان مقیاس و میزان همه امور است مقیاس هستی چیزهایی که هست و مقیاس نیستی چیزهایی که نیست).از این رو برخی از سوفیست های تندرو همانند گرگیاس راه شناخت تمام حقایق را انکار نموده و بر این باور شد که تمام ادراکات انسان بدون واقعیت است و جهان گستره معلومات به تمام معنا پوچ و بی معناست.

پرسشی که در اینجا مطرح می گردد این است که جریان فکری اومانیسم چگونه با مسئولیت پذیری انسان در اسلام در تقابل و تضاد است؟وقتی اومانیسم تنها محور ارزش گذاری حقیقت را موجودی به نام انسان دانسته و انسان را معیار و مرز اصلی برای تکالیف و حقوق معرفی می کند هیچ شخصیتی را برای تکلیف گذاری یا مسئولیت سپاری به انسان شایسته نمی داند از این رو هیچ کسی در عالم حق پرسش گری از انسان را ندارد تا بتواند علیه او اقامه حق و دعوا کرده و از او مسئولیتی را مطالبه نماید.

بر همین اساس وقتی انسان تنها حاکم مطلق هستی و تعریف کننده ارزش های معنوی و مادی به شمار امد دیگر هیچ نیرویی در برابر او وجود ندارد تا بر عهده ی وی حقی داشته یا بتواند مسئولیتی را بر دوش او بگذارد!از این روست که اندیشه اومانیستی با مسئولیت پذیری انسان در تقابل و تضاد کامل می باشد.