ریشه شب چله

عدد چهل از گذشته جایگاه خاصی در فرهنگ ایرانی دارد. ایرانیان باستان زمستان را به «چله بزرگ» و «چله کوچک» تقسیم کرده بودند که دو بخش چهل روزه بود. آخرین شب آذر چله نامیده می‌شد چون شروع چله بزرگ بود و از سرمای زمستان حکایت داشت. درست چهل روز بعد از آن جشن سده برپا می‌شد که به مناسب پایان چله بزرگ و شروع چله کوچک است.

رسم‌های شب یلدا

آداب رسوم شب یلدایی که برگزار می‌کنیم هم ریشه در گذشته‌های دور دارد و از قرن‌ها پیش به ما رسیده است. مثلاً روشن کردن شمع که حالا جنبه تزئینی دارد همان کاری است که دهه‌ها و سده‌های قبل با روشن کردن اجاق و کرسی و آتش انجام می‌دادند و کار آن فراری دادن تاریکی و نیروهای اهریمنی بود. اما این شب آداب و رسم‌های مختلف و جالبی دارد که در ادامه از آن‌ها می‌گوییم و شما می‌توانید از آنها در شب یلدا ۱۴۰۲ استفاده کنید.

قصه‌گویی و شاهنامه‌خوانی

جمع شدن دور هم و گفتن حکایت‌ها و قصه‌های عامیانه برای بچه‌ها یکی از رسم‌های مهم این شب است. در گذشته معمولاً پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌های‌مان قصه‌های عامیانه مناطق مختلف کشور را برای سرگرمی بچه‌ها تعریف می‌کردند. خواندن شاهنامه هم یکی دیگر از کارهایی است که در شب یلدا انجام می‌شود، هرچند در گذشته رواج بیشتری داشت.

فال حافظ

دیوان حافظ جایگاه خاصی در شب چله دارد و از بزرگ خانواده خواسته می‌شود تا تفالی به دیوان حافظ بزند. معمولاً افراد با نیت کردن و خواندن فاتحه‌ای برای حافظ تفالی به دیوان اشعارش می‌زنند تا وضعیت و احوال آینده خودشان را از این طریق جویا شوند. از آنجایی که بیشتر غزلیات حافظ محتوایی عرفانی و عاشقانه و امیدوارکننده دارد، این فال‌ها معمولاً روحیه‌بخش‌اند.

سفره شب یلدا

از جذاب‌ترین آیین‌های شب یلدا سفره و خوردنی‌های آن است. سفره شب یلدا شامل میوه‌های مخصوص، آجیل و تنقلات مختلفی است. در شب چله دوران قدیم سفره‌ای به نام «میَزد» پهن می‌کردند. اما روی این سفره برحسب سلیقه و حتی مناطق مختلف کشور چیزهای متنوعی گذاشته می‌شود. میوه‌های شب یلدا جزء اصلی سفره‌اند و میوه‌های سرخ نقش اصلی را برعهده دارند. رنگ سرخ این میوه‌ها در واقع نماد خورشید است. برای همین انار و هندوانه پای ثابت میوه‌های سفره یلدا هستند.

هندوانه که میوه‌ای تابستانی است، به همین خاطر از قدیم معتقدند که با خوردن آن دیگر در طول زمستان، سرما به آدم اثر نمی‌کند. گذشتگان‌مان انار را میوه باروری و برکت می‌دانستند. همچنین انار به خاطر رنگ قرمزش نماد شادی و خورشید بود. علاوه بر این‌ها از میوه‌های این فصل مثل مرکبات و گلابی و خرمالو هم روی سفره می‌گذارند. آجیل هم جزء جدایی‌ناپذیر سفره شب یلداست، و البته از قدیم علاوه بر آجیل‌های معروف و رایج، نخودچی و کشمش، گندم و شاهدانه و تخمه هندوانه و کدوی برشته هم از آجیل‌های شب یلدا بودند.