نام و نژاد عرب

در اين كه لفظ عرب از چه گرفته شده است، اختلاف نظر بسيار وجود دارد. گروهی از دانشمندان آنرا از نام «يعرب بن قحطان» می دانند كه در يمن می زيستند و اعراب نخستين بودند، ولی جمعی ديگر از اهل تحقيق به اين نظريه ايراد گرفته و می گويند به خود «يعرب» و پدرش «قحطان» چه می گفتند؟ بنا بر اين در اطلاق كلمه عرب بر شاخه ای از نژاد سامی، قول درستی در دست نيست.«يشحب» پسر «يعرب» و «سبا» پسر «يشحب» بود. سبا پدر كليه قبائل عرب قحطانی است. او ده پسر داشت. شش تن از نيكان بودند و اينان: ازد، كنده، مذحج، اشعرون، انمار، حمير، و چهار تن آنها افرادی نادرست به شمار می رفتند و آنها: عامله، جزام، لخم، و غسان بودند. قبائل عرب قحطانی به نام اينان موسوم شدند، و از آنها نيز تيره هائی پديد آمدند كه قرنها پس از ظهور اسلام باقی بودند.اعراب نژاد سامی بازماندگان «سام» پسر حضرت نوح پيغمبر بودند و لذا زبان آنها را شاخه ای از زبان سامی می دانند كه بهترين زبان نژاد سامی است.مورخان، قوم عرب را به دو دسته تقسيم كرده اند: عرب خالص كه گفتيم ساكن يمن بوده اند و به عرب قحطانی شهرت داشتند، و تيره ديگر، عرب عدنانی بودند كه در سرزمين تهامه، نجد، يمامه، حجاز، شام و عراق پراكنده شدند.عدنان نيای اعلای اينان كه جد بيستم پيغمبر اسلام است، نواده حضرت اسماعيل فرزند حضرت ابراهيم خليل است.علت سكونت آنها در سرزمين حجاز اين بود كه بواسطه مصالحی، خداوند به ابراهيم وحی نمود كه فرزند خردسالش «اسماعيل » و مادرش «هاجر» را بوسيله «براق» از فلسطين به نقطه ای در حجاز كه بعدها شهر مقدس مكه در آنجا بنا شد، بياورد و در آنجا ساكن گرداند، و ابراهيم نيز چنين كرد».هنگامی كه ابراهيم هاجر و اسماعيل را در نقطه كنونی شهر مكه فرود آورد و خواست به خدا بسپارد و به فلسطين باز گرداند، گفت: «خداوندا! من دودمانم را در سرزمينی بدون كشت در نزد خانه محترمت ساكن گردانيدم، تا نماز گزارند، پس دلهای مردمان را به سوی آنها معطوف دار، و به آنها روزی ده، باشد كه تو را شكر كنند( رَّبَّنَا إِنِّي أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ ) (سوره ابراهيم آيه ٣٧)با پديد آمدن آب زمزم در زير پای اسماعيل شيرخوار كه به طرز معجزه آسا تحقق يافت، و آگاهی قبيله جرهم از وجود آب در آن نقطه و آمدن بدانجا، اسماعيل در ميان قبيله مزبور پرورش يافت، و زبان آنها يعنی عربی را فرا گرفت.حضرت اسماعيل در جوانی، با دختری از عرب اصيل قحطانی از قبيله «جرهم» ازدواج كرد.معد فرزند عدنان چهار پسر به نامهای: نزار، قضاعه، قنص و اياد، داشت. قبائل مضر، ربيعه، انمار، خثعم، ثقيف، بجيله، قضاعه، تميم، مزينه، خزاعه، اسلم، هذيل، طی، كلب، كنانه، خزيمه، و تيره هائی كه از اينان منشعب گرديدند، به آنان نسبت می رساندند. به اينان عرب مستعرب يا عرب اسماعيلی می گفتند. قبيله مشهور و محترم «قريش» نيز به آنها می پيوستند.به تقسيم ديگر به موازات ظهور اسلام، عرب سه دسته بودند. عرب شمال كه در نجد و حجاز و اواسط سرزمين عرب يعنی شبه جزيره می زيستند، و به زبانی كه قرآن مجيد بر اساس آن نازل گرديد، سخن می گفتند.و ديگر عرب قحطانی مقيم جنوب بودند كه در يمن موطن اصلی خود و حضر موت سكونت داشتند، و زبان آنها لغت سبای يا حميری بود. عرب قحطانی به مرور ايام در حجاز پراكنده شدند كه از جمله دو قبيله معروف اوس و خزرج بودند، كه در سرزمين يثرب و شهر «مدينه» به سر می بردند.دسته ديگر عرب «نبطی» بود كه در اصل عرب نبودند، ولی با عرب آميزش پيدا كردند و در سرزمين آنها سكونت ورزيدند، و با آنان وصلت نمودند.از اينرو، زبان آنها عربی خالص نبود، بلكه تركيبی از عربی و غير عربی بود.چون بحث ما درباره حجاز و قلمرو ظهور دين مبين اسلام است، لذا در اين باره سخن می گوئيم:قرنها پيش از ظهور اسلام در نقطه شرقی و شمالی شبه جزيره عربستان، سه تيره از عرب وجود داشته اند؛ بدين شرح:١- اعراب بائده
قبل از همه در عربستان می زيسته اند، و برای خود دوران و سرگذشتی داشته اند، ولی طی حوادث شومی منقرض گشتند و نابود شدند. به همين جهت نيز به آنها «بائده» می گويند، يعنی نابود شده و از ميان رفته.گويا اينان همان قوم عاد و ثمود و غيره بوده اند كه در سرزمين «احقاف» يعنی جائی كه امروز كشور مسقط و عمان است، می زيسته اند، و در نقاط ديگر شبه جزيره هم پراكنده بودند. در روزگار طلوع اسلام، الواح و قبوری باقی مانده بود كه مردم آنها را به همان عرب بائده نسبت می دادند.