ویژگی های امام

الف) علم

امام اعلم خلق است

امام باید به همه امور دینی و دنیوی مخلوقات عالم و آگاه باشد؛ چراکه او علاوه بر انسانها بر تمام موجودات عالم حجت بوده و اطاعتش بر همه موجودات لازم و واجب است. امام باقر علیه السلام در این رابطه می فرمایند: الله أجل و أعزو أکرم من أن یفرض طاعه عبد یحجب عنه علم سمائه و أرضه. ثم قال: لا یحجب ذلک عنه (1)

1- کافی، ج 1، ص262؛ بحار الأنوار، ج 26، ص 109.

خداوند بزرگ تر و عزیزتر و گرامی تر از آن است که پیروی بنده ای را واجب کند که علم آسمان و زمینش را از او دریغ کرده است. سپس فرمودند: خداوند این دانش را از او محجوب نمی کند. علاوه بر این، لازمه حفظ دین و اصلاح امور مردم که از شؤون و وظایف امام به شمار می رود، آگاهی کامل او از دین می باشد. عقل نیز چنین حکم می کند که با وجود عالم، نباید ولایت و سرپرستی نادان را پذیرفت و از او پیروی نمود. پس لازم است امام آگاه ترین و عالم ترین افراد باشد تا در پاسخ به هیچ سؤال و شبهه ای درنماند و همواره بتواند مردم را سرپرستی نماید. امیرالمؤمنین علیه السلام علاوه بر این که سزاوارترین مردم برای سرپرستی امور انسان ها را داناترین و قوی ترین آن ها معرفی می نمایند، (1) در مورد علت این امر می فرمایند: والعله فی أن یکون أعلم الناس أنه إن لم یکن عالما بجمیع الحلال والحرام و فنون العلوم التی یحتاج الناس إلیها فی أمور دینهم ودنیاهم لم یؤمن منه أن یقلب شرائع الله و أحکامه و حدوده فیقطع من لا یجب علیه القطع ویقتل ویصلب السارق ویحد ویضرب المحارب.(2)

1- ر.ک: نهج البلاغه، خطبه 173

2- بحار الانوار، ج 65، ص390.

و دلیل اینکه امام باید داناترین مردم باشد، این است که اگر او عالم به همه حلال ها و حرام ها و رشته های علومی که مردم در امور دین و دنیایشان به آن محتاج اند، نباشد، ممکن است شرایع خدا و احکام و حدود خدا را برعکس جاری کند؛ (مثلا در جایی که قطع کردن واجب نیست، قطع کند و سارق را بکشد یا به دار کشد و بر محارب حد جاری کند و او را شلاق بزند. امام رضا علیه السلام نیز درباره علم ائمه علیهم السلام می فرمایند: إن الأنبیاء والأئمه علیهم السلام یوفقهم الله ویؤتیهم من مخزون علمه و حکمه ما لایؤتیه غیرهم فیکون علمهم فوق علم أهل الزمان (1) همانا پیامبران و امامان ما را خدای تعالی موقق کرده و از علم و حکمت مخزون خویش، چیزی را که به دیگران نداده، به آنان عطا کرده است. پس علم آنان فراتر از علم اهل زمانشان است.

1- کافی، ج 1، ص 202؛ احتجاج، ج 2، ص 436.