سخنرانی عالیترین نوع ارتباط کلامی انسانی است که داشتن مهارت لازم در آن یکی از ضروری ترین ویژگی های انسان مدرن امروز است. البته به دلیل عدم آموزش حرفه ای در این زمینه مشکلاتی هم وجود دارد. اینکه مشکلات رایج در سخنرانی کدام است و چگونه می توان نسبت به رفع آن اقدام کرد موضوع این مقاله را تشکیل می دهد.

1.نداشتن خط ذهنی منسجم

بسیاری از افراد هنگام سخنرانی اصطلاحا گم می شوند و سرنخ کلام را از دست می دهند. به عبارت دیگر نمی توانند سخنان خود را جمع بندی کنند. از جاده اصلی منحرف می شوند و به خیابان ها و کوچه های فرعی می روند و ارتباطشان با مسیر اصلی سخنرانی قطع می شود.

در بسیاری از جلسات رسمی و اداری و یا حتی دورهمی های خانوادگی می توانید نداشتن خط ذهنی منسجم را مشاهده کنید. این که بحث از جایی شروع می شود، ولی در ادامه به مسیرهایی می رود که رشته کلام از دست رئیس جلسه هم خارج می شود.

راهکارهای برطرف کردن مشکل خط ذهنی

الف) مشخص کردن مضمون اصلی سخنرای

اولین مرحله مشخص کردن مضمون اصلی سخنرانی است. به اصطلاح یک خطی سخنرانی را باید مشخص کنید. به این معنا که من در جلسه ای حضور دارم و نسبت به یک موضوع قصد سخنرانی دارم. فرض کنید از شما سوال کنند که همه سخنرانی خود را در یک جمله بگویید. آن جمله کدام است؟ آن جمله همان مضمون اصلی شماست.

به عنوان مثال موقعیت های متفاوت زیر را در نظر بگیرید:

• جلسه ای با اولیا و مربیان مدرسه دارم و می خواهم در مورد تعلیم و تربیت صحبت کنم.
• جلسه ای با کارمندان دارم و می خواهم در مورد اخلاق حرفه ای سخنرانی کنم.

حالا قصد داریم مضمون سخنرانی های فوق را مشخص کنیم. به عبارت ساده تر بگوییم که یک خطی سخنرانی ما چیست. به این معنا که اگر از ما بپرسند که بعد از سخنرانی شما، مخاطب قرار است به چه نکته ای برسد و چه چیز را بفهمد، بتوانیم به این سوال پاسخ دهیم.

مضمون سخنرانی ها

• درشتی و نرمی به هم در به است
• وفاداری و حس تعلق به سازمان

اگر دقت کنید مشاهده می کنید که من در ابتدا یک خطی و مضمون سخنرانی های ذکر شده در بالا را نوشتم. نمی شود در سخنرانی تعلیم و تربیت که شاید حدود 15 تا 20 دقیقه است همه آنچه را در تعلیم و تربیت لازم است به مخاطب ارائه کرد. به جای آن که اطلاعات زیادی را در زمان بسیار اندک سخنرانی ارائه دهیم و جذابیت سخنرانی را برای مخاطب از بین ببریم، بهتر است یک مضمون یا نهایتا دو مضمون را انتخاب کنیم و آن را هنرمندانه و سخنورانه بیان کنیم.

در مورد سخنرانی اخلاق حرفه ای هم، مضمون من حس وفاداری به سازمان است به این معنا که بعد از سخنرانی، آنچه که در ذهن مخاطبان نقش می بندد همین موضوع است.

ب) موضوعیت بخشیدن به مضمون اصلی سخنرانی

موضوعیت بخشیدن به مضمون به این معناست که چگونه مضمون خود را در قالب مثال و تصویر و قصه و داستان و حکایت و تجربه و خاطره به مخاطب منتقل کنم. پس تمامی موضوعاتی که در ذهنم نسبت به مضمونم دارم را یادداشت می کنم.

به عنوان مثال در سخنرانی اول موضوعات زیر به ذهن من می رسد:

• خانواده های تک فرزند: لوس و ننر شدن فرزند به دلیل توجه و ملاطفت زیاد
• خانواده های نظامی: عقده ای شدن فرزند به دلیل سخت گیری های بیش از حد و محیط پادگانی خانواده
• خانواده های فرزند سالار: که بچه ها می توانند به همه خواسته های درست و نادرست خود برسند
• حکایت سعدی در آداب صحبت کردن: خشم بیش از حد گرفتن وحشت آرد و لطف بی وقت هیبت ببرد. نه چندان درشتی کن که از تو سیر گردند و نه چندان نرمی که بر تو دلیر شوند.

درشتی و نرمی به‌ هم ‌در بِهْ است

چو رگ زن که جرّاح و مرهم‌نِهْ است

درشتی نگیرد خردمند پیش

نه سستی، که نازل کند قدر خویش

نه مر خویشتن را فزونی نهد

نه یک‌باره تن در مذلت دهد

شبانی با پدر گفت: ای خردمند

مرا تعلیم ده پیرانه یک پند

بگفتا نیک‌مردی کن نه چندان

که گرددخیره گرگِ تیز دندان

حالا دیگر سخنرانی ما آماده است. مضمون مشخص است و تمامی موضوعات سخنرانی من هم در راستای مضمون سخنرانی است. نتیجه این کار خط ذهنی منسجم است. با این روش شما هرگز خارج از دستور جلسه صحبت نمی کنید.

2.استرس و اضطراب هنگام سخنرانی

ترس و استرس در سخنرانی در دو مقطع زمانی رخ می دهد. اول در ابتدای سخنرانی و دوم در وسط سخنرانی. ترس و استرس ابتدای سخنرانی مربوط به عدم تطابق پذیری با محیط است و ترس و استرس وسط سخنرانی که مربوط به عدم تسلط بر محتوای سخنرانی است.

ترس و استرس سخنرانی از بین رفتنی نیست. ولی می شود آن را مدیریت کرد که مخاطب متوجه این موضوع نشود. این اتفاق در چند دقیقه اول می افتد و با لرزش صدا، بند آمدن نفس، فراموش کردن مطلب نمود پیدا می کند.