متن سؤال

تفکر و تدبر در قران چه ميزان اهميت دارد؟

پاسخ

قرآن کتابى است که شکوفايى پيام‌ها و معارف آن، در پناه انديشيدن است. «تفکر عبارت است از: به کار بردن فکر براى کشف مجهولات و پاسخ به سؤالات» قرآن در اين زمينه مى‌فرمايد: ﴿وَ أَنْزَلْنا إِلَيْکَ الذِّکْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَکَّرُونَ﴾ (۱)؛ «وحى آسمانى را براى روشن کردن آيات الهى قرآن، بر تو نازل کرديم و شايد آنان تفکر کنند».
پس انتظار آن است که انسان، آيات قرآن را در کنار بيانات پيامبر | و سنت قرار داده، در آنها بينديشد و مجهولات خود را مرتفع سازد زيرا تنها در سايه تفکر در آيات است که بسيارى از سؤالات اساسى انسان، پاسخ داده مى‌شود. قرآن به پيامبر | مى‌فرمايد: ﴿قُلْ هذِهِ سَبِيلِى أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى بَصِيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِى﴾ (٢)؛ «بگو اين راه من است که با بصيرت تمام من و پيرامون من دعوت مى‌کنيم».
اما تدّبر در قرآن عبارت است از تأمل در عواقب يک امر.
آيات قرآن، از معارف و دستورهايى سخن مى‌گويد از مسئوليت‌هاى انسان و نظام پاداش و جزا مى‌گويد و عواقب مثبت و منفى رفتارش را متذکر مى‌شود. تدبر در آيات قرآن؛ يعنى، توجه به عواقب و لوازم آيات و آثار مترتب بر عمل کردن يا نکردن بر مقتضاى آن؛ با اين تدبر است که دل و قلب انسان، از بشارت‌هاى قرآن بهره مى‌گيرد و تهديدهايش در او مؤثر مى‌افتد.
قرآن در اين زمينه مى‌فرمايد: ﴿أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها﴾ (۳)؛ «آيا در آيات الهى تدبر نمى‌کنند يا آنکه بر دل آنها قفل زده شده و راه نمى‌افتد».
در روايات نيز ثواب تدبّر در آيات قرآن، از قرائت آن بيشتر معرفى شده است: «لا خير فى قرائة ليس فيها تدبر» [آگاه باشيد که‌] خيرى در تلاوت قرآن بدون تفکّر و ارزيابى آن وجود ندارد».(۴)
در اين باره توجه به چند نکته، بايسته است:
۱. الهى بودن قرآن بدون «تدبر در آن» معلوم نخواهد شد: ﴿أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً کَثِيراً﴾ (۵).
٢. بدون تدبر در قرآن، نمى‌توان از ذخاير بى‌کران و پر خير و برکت کلام خدا بهره‌اى جست؛
۳. تدبّر کننده در قرآن با تمام وجود، در جاى جاى قرآن، حضور خدا را حس مى‌کند و دل و جانش را از نور خدا سرشار مى‌نمايد.(۶)

منابع و مراجع

(۱) نحل (۱۶)، آيه ۴۴.
(٢) يوسف (۱٢)، آيه ۱۰۸.
(۳) محمد (۴۷)، آيه ٢۴.
(۴) بحارالانوار، ج ۹٢، ص ٢۱۱.
(۵) نساء (۴)، آيه ۸٢.
(۶) تقى پور، ولى‏اللَّه، پژوهشى پيرامون تدبر بر قرآن، قم انتشارات اسوه، ۱۳۷۱، چاپ اول، ص ۳۱.
------------------------------
منبع: قرآن شناسي ؛صالح قنادي با همکاري جمعي از محققان ؛نهادنمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها