تحفة المجاهدین

نویسنده : محمد حسن بن محمد ابراهیم گیلانی

جهاد در لغت و اصطلاح

جهاد در لغت یا به معنی شدت و رنج است از برای مجاهدی که قدم در میدان مردانگی نهاده در اعلای کلمه اسلام، خود را به تعب اندازد و آماده هزار گونه رنج است [اطلاق می شود] یا به معنی بذل طاقت و گنجایش است و مجاهد صف شکن با وجود انواع آلودگی در صف محشر مبرّا از آلایش است.

و در اصطلاح شرع، در راه خدا به سبب کار به مشرکین، اهل بغی و فساد که داخل در [سرزمین] اسلام شوند، اسلام از دفع ایشان، محفوظ ماند، در باختن جان و مال است.

شیخ شهید فرموده که جهاد، عبارت از باختن مال و جان است در اعلای کلمه اسلام و اقامه شعائر ایمان. این معنی را با وجود قرب معنوی با آن، غایت مقصود سربازان میدان ایمان است. این جمله معنی جهاد اصغر است.

از ارکان اسلام

بدان که جهاد از ارکان عظیمه اسلام است. شاهد برین، قول پیغمبر صلی الله علیه و آله که [فرموده:] «بُنی الاسلام علی خمس شهادة ان لا اله الا الله و ان محمدا رسول الله و اقامة الصلوة و الزکوة و الحج و الجهاد» است.

و فرموده محمد مصطفی صلی الله علیه و آله در شأن سرکرده مجاهدان، علی مرتضی علیه السلام که: «ضربة علیّ یومَ الخَنْدقِ اَفْضَل مِن عِبادةِ الثَّقلینِ» دلیل است روشن که جهاد فی سبیل الله در اعلای اسلام و افنای کفر بعد از معرفت [باری] از جمیع عبادات احسن است.

واجب کفایی

بدان که جهاد، نظر به نصوص آیات قرآن و احادیث سید انس و جان و اخبار سایر پیشوایان اهل ایمان و اجماع فرق مسلمانان، واجب کفایی است؛ یعنی با وجود تعهد جمعی از مسلمین که قریب به دیار کفارند و تاب مقاومت با ایشان دارند، بر مسلمانان دیگر که نسبت به ایشان بعیدند، واجب نیست و هرگاه نزدیکان از دفع مشرکان عاجزند، حضور دوران در معارک قتال و جدال واجب است تا به تأیید فلک علاّم و شوکت ها میان بیضه اسلام، پشت دشمنان دین مبین شکسته و ابواب فتح بر روی اعادی شیعیان امیرالمؤمنین بسته شود.

جهاد در چند صورت مانند نماز بر همه کس واجب است: اول آن که هرگاه امام علیه السلام جمعی از مسلمین یا جمیع را به قیام جهاد اعلام فرمایند. دوم آنکه مؤمنین به صیغه نذر یا عهد، جهاد بر خود واجب نماید.

سوم آنکه مجاهدان از دفع کفار عاجز آیند. در این صورت، جهاد بر همه مسلمانان لازم است و اعانت مجاهدان در دفع اهل عدوان بر کافه مسلمین از جمله لوازم است.

ترک جهاد

ترک جهاد، مانع است از دو نیکی: در صورت ظفر از غلبه بر خصم و نام نیک و اخذ غنایم وافره و در صورت شهادت ـ رزقنا الله هذالسعاده ـ فوز به درجه شهید الی انتظار قیام قیامت و متنعّم بودن به نعم متواتره و خدای دانا می داند خیر شما از شرّ شما و شما به سبب گرفتاری به شهوات نفسانی، نمی دانید نفع خود را از ضرر.

قتال در راه خدا

خداوند می فرماید: «وَ قاتِلُوا فِی سَبیِلِ اللّهِ الَّذینَ یُقاتِلُونَکُم وَ لاتَعْتَدُوا اِنَّ اللّهَ لایُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ.» (بقره، 190)

ظاهر معنی آنکه: ای گروه مسلمانان! قتال کنید در راه خدایی که فرمان او واجب الاذعان است. با زمره کفاری که مقاتله می کنند، با شما از روی کفر و طغیان و بغض و عناد مسلمانان.

چه اعلای کلمه طیبه اسلام و اعزاز دین قویم سید الانام، نظر به کلمه «قاتلوا» که امر است و دلالتش بر وجوب ما لا کلام است، نسبت به جمیع فرق مسلمانان صریحا عام است.

و تجاوز مکنید از حد؛ یعنی مکشید غیر مقاتل و عاجزان و پسران و طفلان و زنان را. به درستی که دوست نمی دارد خدا اهل تعدی و ظالمان را.

اقسام جهاد

اول: جهاد بر سبیل دعوت است؛ یعنی دعوت مشرکان و کافران که در بلدان خود قرار و آرام و با احدی از مسلمین به هیچ وجه کاری ندارند، متعرض ایشان شدن و بر بلاد ایشان تاختن و ایشان را به اسلام دعوت کردن و هرگاه تخلف ورزند ایشان را کشتن، مخصوص امام و نایب امام است.

دوم: جهاد در صورت هجوم اهل شرک و ضلالت است بر بلاد مسلمانان؛ به نوعی که خائف باشند اهل بلاد از غلبه و استیلای اهل کفر بر بلدان، یا اگرچه قلیل باشد، اخذ مال ایشان و این نوع جهاد واجب است بر کافه مسلمانان که قادر باشند بر جهاد، از مردان و زنان و احرار و بندگان و اصحاب صحت و بیماران و ارباب بینش و کوران در جمیع اوقات و ازمان تا وقتی که کفایت کنند شرّ ایشان را جمعی از اهل ایمان، در این وقت ساقط می شود وجوبش از دیگران.

سوم: جهاد محارب و قطاع الطریق و دزدان است. این قسم جهاد را دفاع شمردن آشکارتر و این مجاهد را مدافع نام بردن سزاوارتر است.

چهارم: جهاد اهل بغی و عدوان و فساد و طغیان است. اهل بغی طغیان کننده و خروج کننده بر امام مفترض الطاعه است... و مقاتله باغیان هرگاه امر نماید امام زمان بر قاطبه مسلمانان واجب من باب کفایت است تا برگردند از راه گمراهی و عمی و رجوع نمایند به طاعت خلیفه خدا.