قرآن موسیقی را ستایش می‌کند/ موضع فقه شیعه نسبت به موسیقی

حجت الاسلام حسینی ژرفا گفت: نه تنها در قرآن کریم هیچ نکوهشی در مورد موسیقی نیست، بلکه در سه جا موسیقی ستایش می شود. آنچه در قرآن نکوهش شده لهو، لغو و زور است.

به گزارش خبرنگار مهر، نشست «فقه و موسیقی؛ تقابل یا تعامل» به همت انجمن اندیشه و قلم و پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد. در این نشست پیروز ارجمند موسیقی دان و آهنگساز و حجت الاسلام ابوالقاسم حسینی ژرفا استاد حوزه سخنرانی کردند.

موضع فقه شیعه نسبت به موسیقی

حجت الاسلام حسینی ژرفا در ابتدای جلسه در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه موضع فقه شیعه نسبت به موسیقی چیست و تعاریف غنا و لهو و موسیقی مشروع و غیر مشروع چیست؟ گفت: موسیقی در آثار فقهی معمولا با عنوان غنا بیان شده و مقصود از غنا موسیقی آوازی است نه سازی. در کل غنا صدای موزون و خوش آهنگ است که خواه از گلوی انسان درآید و خواه از آلات موسیقی.

وی ادامه داد: غنا یعنی صدای امتداد یافته که در گلو غلت بخورد و موجب طرب شود. طرب یعنی نوعی از خود رهیدگی و سبکی، خواه از سر شادی باشد و یا از سر غم. بسیاری از نغمه ها و نوحه ها و بسیاری از قرائت های قرآن هم غنا هستند. فقیهی را نمی شناسیم که از این سنت ها نهی و پرهیز کرده باشد.

این استاد حوزه گفت: ذکر این مقدمه لازم است که دین یعنی نقشه راه زندگی. دین باید برای نیازهای اساسی انسان راهکار داشته باشد و در بنیادهای حکمت، فطرت و طبیعت نظر دهد. عالم دین با در نظر گرفتن این سه بنیاد باید به نیازهای اصلی انسان پاسخ دهد. از طرفی هنر پاسخی به نیازهای طبیعی و ضروری انسان است و در سه بنیاد حکمت و فطرت و طبیعت استوار است. هنر، تراوش روح انسان است. هنر براده روح انسان هنرمند است لذا می تواند روح مخاطب را درمان کند و جلا دهد. پیامبر فرمود گاهی به جان ها و دلهای خودتان لطافت و نشاط ببخشید. روح هنگام ملاقات با بخش مادی دنیا دچار زمختی و درشتی می شود. لذا هنر به کمک روح مخاطب می آید و به آن کمک می کند.

وی ادامه داد: برخی می گویند موسیقی وقتی می خواهد جلوه بیرونی پیدا کند، با گناه و آلودگی همراه می شود. دوم اینکه خود موسیقی خراش روح است و به سستی عقل منجر می شود که به آن تخدیر روح می گویند.

موسیقی مایه تخدیر روح نیست

حسینی ژرفا گفت: پاسخ این است که موسیقی می تواند مجلس آرایی کند و هیچ گناهی همراه خود نداشته باشد. برخی از نوازندگان ما در لحظه خلق اثر حالت عبادت دارند. پاسخ اشکال دوم این است که خالق اثر هنری ایثار می کند و براده های روح خود را به مخاطب تقدیم می کند. این مایه تخدیر روح نیست. اگر کسی با ذات موسیقی آشنا شود، می فهمد که این ایراد موجهی نیست.

وی با طرح این سوال که باید دید مخالفت بیشتر فقها در مورد موسیقی ریشه در کجا دارد، گفت: اول این است که فقها بر اساس روایات با موسیقی مخالفند. اما چرا ائمه ما در روایات چنین نگاهی در مورد موسیقی دارند؟

وی ادامه داد: امامان ما در قرن دوم با اواخر دوران امویان و اوایل عباسیان هم زمان بودند. لذا خلفا راه های مختلفی را تجربه کردند تا مردم را از خاندان پیامبر(ص) جدا کنند. یکی از راه ها استفاده از نیروی عظیم موسیقی بود. آنها بهترین افراد در این حوزه را به خدمت می گرفتند و در کنار موسیقی بساط عیاشی و می گساری برپا می کردند.

حسینی ژرفا افزود: امامان نه قدرت تعطیل کردن دستگاه حکومت را داشتند و نه فرصت کافی برای آگاهی بخشیدن به مردم. لذا گفتند که مردم به موسیقی نزدیک نشوند.

منابع دین ما در مورد موسیقی چه گفته است؟

وی با طرح سوال دیگری مبنی بر این که منابع دین ما در مورد موسیقی چه گفته است؟ گفت: در قرآن کریم نه تنها هیچ نکوهشی در مورد موسیقی نیست، بلکه در سه جا موسیقی ستایش می شود؛ آیه ۳۱ تا ۳۳ اعراف بر این نکته اشاره دارد که در روز قیامت از هر شاخسار درخت طوبی یک ملودی بر می خیزد. در ادامه آیات می فرماید که پروردگار فقط ۵ قسم گناه را حرام کرده و جز اینها هیچ منطقه حرامی وجود ندارد.

وی ادامه داد: آیه دیگری در مورد صدای خوش وجود دارد که آیه نخست سوره فاطر است، امام رضا(ع) به واسطه پدرش از رسول خدا(ص) روایت کرده که قرآن را با آواز خوش بخوانید و به همین آیه قرآن استناد می کند. آیه بعدی، آیه ۱۰ سوره سبا است که می فرماید و به راستی داوود را از جانب خویش مزیت و فضلی عطا کردیم و گفتیم ای کوهها با او در تسبیح خدا همصدا شوید.

حسینی ژرفا گفت: اما آنچه در قرآن نکوهش شده لهو، لغو و زور به معنی تزویر است و صحبتی از غنا نشده است. این سه تعبیر مورد اشاره امامان ما نیز در مورد موسیقی بوده است.