يكی ديگر از صفات نيكو و كليدی انسان، صفت صبر و بردباری است، صبر حالتی است نفسانی كه اگر به حد اعلای خود برسد انسان را از بی قراری و اضطراب و شكايت از قضای الهی در برابر حوادث باز می دارد و قدرت ايستادگی در مقابل نفس و خواسته های آن را پيدا می كند و بر انجام واجبات و طاعات پايدار خواهد ماند؛ به همين جهت در منابع دينی صبر به سه قسم تقسيم شده است؛ صبر در مقابل بلاها و مصائب كه نيكوست، و نيكوتر از آن صبر بر طاعت و بندگی است، و برتر از همه بردباری و استقامت در مقابل گناهان و شهوات است.(21)

صبر در قرآن

در قرآن كريم، آيات فراوانی درباره صبر و استقامت آمده است. گاهی به انبياء و مؤمنان، دستور می دهد كه صبر كنيد، مانند:

«واصبر علی ما اصابك ان ذلك من عزم الامور » ؛ (22) «و در برابر مصايبی كه به تو می رسد شكيبا باش كه اين از كارهای مهم است. »

«فاصبر ان وعد الله حق » ؛ (23) «پس صبر و شكيبايی پيشه كن كه وعده خدا حق است. »

و گاهی دستور می دهد كه همديگر را به صبر توصيه نماييد، مانند «وتواصو بالصبر» ؛ (24) «همديگر را به صبر سفارش كنيد. »

و گاه صابران را با زبانهای مختلف مورد تشويق و بشارت قرار می دهد، مانند: «وبشر الصابرين»؛(25) «به صابران بشارت ده ».

«والله يحب الصابرين»؛(26) «خداوند صابران را دوست دارد.»

«ان الله مع الصابرين»؛(27) «براستی خداوند با بردباران است.»

و در آيه ای دستور می دهد كه از صبر استمداد بجوييد: «استعينوا بالصبر»؛(28) «از صبر ياری بجوييد.»

و در برخی آيات پاداش بی حساب صبر و شكيبايی را گوشزد نموده است، مانند اين آيات:

«ولنجزين الذين صبروا اجرهم باحسن ما كانوا يعملون»؛(29) «و به كسانی كه صبر و استقامت پيشه كردند، مطابق بهترين اعمالی كه انجام می دادند پاداش خواهيم داد. »

«ونعم اجر العاملين الذين صبروا»؛(30) «چه خوب است پاداش عمل كنندگان؛ همانها كه صبر و استقامت ورزيدند.»

«انما يوفی الصابرون اجرهم بغير حساب»؛(31) «همانا صابران اجر و پاداش خود را بی حساب دريافت می دارند.»

صبر در روايات

در روايات هم به تعبيرات ارزشمندی درباره صبر برمی خوريم، مانند:

1. پيامبر اكرم صلی الله عليه و آله: «الصبر كنز من كنوز الجنة؛(32) صبر گنجی از گنجهای بهشت است.

2. علی عليه السلام: «الصبر عون علی كل امر؛(33) صبر به [پيشرفت] هر كاری كمك می كند. و فرمود: «ان صبرت ادركت بصبرك منازل الابرار؛(34) اگر صبر كنی به مقامات ابرار می رسی. »

3. در روايتی می خوانيم: «والصبر راس الايمان، فلا ايمان لمن لا صبر له؛(35) بردباری سر ايمان است، پس هر كسی صبر نداشته باشد، ايمان ندارد. »

4. امام صادق عليه السلام فرمود: «انا صبر و شيعتنا اصبر منا لانا نصبر علی ما نعلم وشيعتنا يصبرون علی ما لا يعلمون؛(36) ما خيلی بردباريم و شيعيان ما از ما بردبارترند، چرا كه ما بر آنچه می دانيم صبر می كنيم ولی شيعيان ما بر چيزهايی كه آگاهی از [عواقب] آن ندارند شكيبايی می كنند. »

5. از حضرت مسيح عليه السلام نقل شده است كه فرمود: «انكم لا تدركون ما تحبون الا بصبركم علی ما تكرهون؛(37) براستی شما به آنچه دوست داريد نمی رسيد مگر با صبر و بردباری بر آنچه بد می داريد. »

6. امام حسين عليه السلام فرمودند: «من اصابته مصيبة فقال اذا ذكرها «انا لله وانا اليه راجعون » جدد الله له من اجرها مثل ما كان له يوم القيامة؛(38) هر كسی مصيبتی به او رسد، پس هرگاه كه به ياد آن مصيبت می افتد بگويد: «ما از خداييم و به سوی خدا باز می گرديم. »، خداوند در روز قيامت پاداش او را [هر مقدار كه تكرار كند] به ميزان پاداش مصيبتی كه به او رسيده است تجديد می كند. »

7. امام صادق عليه السلام درباره آثار صبر فرمودند: «الصبر يظهر ما فی بواطن العباد من النور والصفاء، والجزع يظهر ما فی بواطنهم من الظلمة والوحشة؛(39) صبر، آنچه را كه در درون بندگان از نور و صفا وجود دارد، آشكار می سازد، و ناشكيبايي، آنچه را كه در درون آنها از ظلمت و وحشت است ظاهر می سازد. »