7-2. گرفتار شدن به شهوات و لذت ها

هواپرستی همان عشق و علاقۀ افراطی به خواهشهای نفسانی و پیروی از خواسته های خود پرستانه ای است که با نیروی وسواس نفس مطرح می کند، نفس همان شیطان است که زمینه های فریب انسان را فراهم می سازد و در روح و ایمان وی نفوذ می کند. البته وقتی گفته می شود نفس هر نفسی یا ذات نفس نیست چون اسلام قائل به شرارت وجودی انسان و مذموم بودن نفس نیست بلکه منظور نفس اماره و سرکش است که باعث و مانع بصیرت در آدمی می شود (رضوی پور، 1389، 155). «أَ فَرَأَیتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هواهُ وَ أَضلَّهُ اللَّهُ علی علْمٍ وَ ختَمَ عَلی سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلی بصَرِهِ غشاوَةً فَمَنْ یهْدیهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَ فَلا تَذَکَّرُونَ» (جاثیه، 23)؛ «آیا اطلاع یافتی از کسی که هواسش را معبود خود گرفت؟! وخدا او رااز روی دانشدر گمراهی وا نهاد وبر گوش ودلش مهر نهاده وبر چشمش پرده ای قرار داد؟!وچه کسی بعد از خدا او را راهنمایی می کند؟! آیا غافلید ومتذکر نمی شوید؟!». مراد از هوا پرستی نادیده گرفتن وظیفه و پیروی از غریزه است. با وجود هوا پرستی چشم حقیقت را نمی بیند و گوش حق را نمی شنود دل درک صحیحی ندارد. «الهوی اسَّ المحن»؛ «هواپرستی اساس محنت هاست. (رسولی محلاتی، 2/589).

هوا پرستی سبب مهر خوردن بر گوش و دل است. و نوعی شرک و با اینکه هوس ها در درون است ولی باز تاب هواپرستی در اعمال انسان هویداست. اگر هواپرستی حاکم شد علم از کار آیی می افتد هواپرستی حتی دانشمندان را نیز منحرف می کند (قرائتی، 1383، 10/533). گناه چون غباری بر صفحۀ دل می نشیند و نمی گذارد حقایق بر آیینۀ دل منعکس شود. چشم دل نابینا و تشخیص حق از باطل برای انسان ناممکن می شود و این همان بی بصیرتی است. کفر ورزی و گناه باعث خاموش شدن نور الهی در قلب انسان و کم شدن چشم بصیرت وی می شود. تعبیرهای گوناگون در قرآن حاکی از دل بستن و هدایت ناپذیری آن هاست (جوادی آملی، 1389، 2/227). رویگردانی از آیات الهی، سرسختی در پذیرش ایمان، عدم توجه به قرآن و موارد دیگر به عنوان موانع هدایت پذیری و روشنی چشم بصیرت سخن آمده است (دایرةالمعارف، 1390، 5/580). در حقیقت انسان در آغاز تولد فاقد علم حصولی است و خداوند هم ابزار علم حصولی را به وی می بخشد و هم فطرت او را با الهام از علم حضوری بهره مند می سازد انسانی که از فطرت و شعور درونی خود بهره نبرد و در مسیر شهوات و غرایز نفسانی قرار گیرد و ابزار ادارکی را که باید معارف و اسرار عالم را بشناسد با گناه آلوده شود جایی برای تابش نور هدایت بر آن نمی ماند (جوادی آملی، 1389، 2/231).

نتیجه

بصیرت یکی از آموزه های مهم دینی است که مؤلفه های آن در قرآن و روایات تبیین شده ، چون انسان از آغاز تولد بصیرت ندارد و باید به مرور زمان و با دریافت های خود از محیط اطرافش و با تفکر و جستجو در امور به بصیرت دست یابد.

1. بصیرت به انسان شناخت عمیق از جهان هستی و عالم آخرت می دهد که موجب ارتباط کامل و جامع انسان با آن ها می شود.

2. بصیرت در دنیا موجب می شود که فرد تعادل خود را در سختی ها و مشکلات از دست ندهد و محزون نشود و درکامیابی ها و سعادت ها خودش را گم نکند.

3. بصیرت عامل دشمن شناسی است یکی از مهمترین وظایف مسلمانان، شناخت دشمنان و راه های مقابله با مکر و حیله های آنان است، چرا که اگر انسان در باره دشمن شناخت لازم نداشته باشد چه بسا برای رهایی از او به دشمن دیگری پناه ببرد که در نهایت موجب سرگردانی و شکست خواهد شد، لذا برخورداری از بصیرت در تمام عرصه های زندگی ضروری به نظر می رسد.

منابع

1. قرآن کریم.

2. نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، تهران، مؤسسۀ تحقیقاتی امیرالمؤمنین، چاپ هفتم، 1383ش.

3. انصاریان، حسین، ترجمه قرآن، قم، انتشارات اسوه، چاپ اول ، 1383ش.

4. آیتی، عبدالمحمد، ترجمه قرآن، تهران، انتشارات سروش، چاپ چهارم، 1374ش.

5. پژوهشگاه فرهنگ وعلوم اسلامی، دایرةالمعارف قرآن کریم، قم، چاپ سوم ، 1390 ش.

6. تاج الدینی، سید علی بصیرت، تهران، نیروی انتظامی بازرسی کل ، 1389 ش.

7. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، انتشارات اسراء، چاپ سوم، 1389ش.

8. حسینی همدانی، سید محمد حسین، انوار درخشان، تهران، انتشارات لطفی، چاپ اول 1404ق.

9. خامنه ای، سید علی، پرتو ولایت، دفتر بیست وششم، بصیرت نافذ.

10. ولایت، تهران، سازمان تبلیغات، 1370ش.

11. رضوی پور غفار، بصیرت وجنگ نرم، شیراز، انتشارات زرینه، چاپ اول، 1389ش.

12. رضایی اصفهانی وهمکاران، محمد علی، ترجمه قرآن، قم، انتشارات دارالذکر، چاپ اول، 1383ش.

13. طباطبایی، محمدحسین، تفسیرالمیزان، ترجمه سیدمحمدباقرموسوی همدانی، قم، انتشارات جامعه مدرسین قم، چاپ پنجم، 1374ش.

14. طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، شرکت سهامی انتشار چاپ اول، 1362ش.

15. قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکزفرهنگی درسهایی ازقرآن، چاپ یازدهم، 1383ش.

16. محمدی ری شهری، محمد، دانشنامه قرآن وحدیث، قم، انتشارات دار الحدیث، چاپ اول، 1390ش.

17. معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، تهران، انتشارات آراد، چاپ اول، 1386ش.

18. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیرنمونه، تهران، انتشارات دار الکتب الاسلامیه، چاپ اول، 1374ش.

19. ترجمه قرآن، قم، انتشارات دار القرآن الکریم، چاپ دوم، 1373ش.

مقالات

20. شعبان سارویی، نقش بصیرت درهدایت انسانها، تهران، معاونت تربیتی وآموزشی سپاه، 1389ش.

21. مظفری، آیت، مبانی بصیرت، حکومت اسلامی ویژه اندیشه وفقه سیاسی اسلام، قم، شماره یک، 1389ش.