سرآغاز دین، خداشناسی است

امام علی(ع) درباره مراتب خداشناسی می فرماید: سرآغاز دین، خداشناسی است و کمال شناخت خدا، باور داشتن او و کمال باور داشتن خدا، شهادت به یگانگی اوست و کمال این شهادت، اخلاص و کمال اخلاص، خدا را از صفات مخلوقات جدا کردن است.

امام علی(ع) در خطبه یکصد و دوازدهم نهج البلاغه می فرماید: آيا هنگامى كه فرشته مرگ وارد منزلى مي شود او را با حس درك مى‏ كنيد؟ و آيا وقتي كه‏ كسى را قبض روح مى‏ نمايد وى را مى‏ بينيد؟ و حتى چگونگى قبض روح كردن چنين را در شكم‏ مادر مى‏ توانيد تشخيص دهيد؟ كه آيا از پيكر مادر وارد مى‏ شود يا اينكه روح به اذن پروردگار دعوت او را اجابت مى‏ كند (و خارج مى‏ شود)؟ يا اينكه همراه او در رحم مادر ساكن است؟ آن كس كه از صفات مخلوقى مانند خود عاجز است چگونه مى‏ تواند پروردگار خويش را توصيف‏ كند؟! و آن كس كه چگونگى كار فرشته قبض ارواح را نمى‏ داند با اينكه مخلوقى بيش نيست‏ چگونه انتظار دارد به كنه ذات خدا پى ببرد و او را توصيف نمايد؟!

ناتوانی انسان در شناخت خدا


عظمت بی کران خداوند باری تعالی آن چنان است که عقل بشری، نه تنها از شناخت ذات او، بلکه از شناخت و درک گوشه ای از صفات او نیز عاجز و ناتوان است. امیرمؤمنان حضرت علی (ع) در نخستین خطبه از نهج البلاغه در این باره چنین می فرماید: «سپاس خداوندی را که سخنوران از ستودن او عاجزند، و حسابگران از شمارش نعمت های او ناتوان، و تلاشگران از ادای حق او درمانده اند. خدایی که افکار ژرف اندیش، ذات او را درک نمی کند و دست غواصان دریای علوم به او نخواهد رسید. پروردگاری که برای صفات او حد و مرزی وجود ندارد و تعریف کاملی از آن نمی توان داشت. برای خدا وقت معینی وجود ندارد. او مخلوقات را با قدرت خود آفرید و به رحمت خویش بادها را به حرکت درآورد و به وسیله کوه ها، اضطراب و لرزش زمین را به آرامش تبدیل کرد».

مراتب خداشناسی


در فرمایشی ارزشمند از مولای متقیان حضرت علی(ع) درباره مراتب خداشناسی و نیز دستیابی به شناختی صحیح و واقعی از حضرت حق که به دور از انحراف و باطل باشد، چنین آمده است: سرآغاز دین، خداشناسی است و کمال شناخت خدا، باور داشتن او و کمال باور داشتن خدا، شهادت به یگانگی اوست و کمال این شهادت، اخلاص و کمال اخلاص، خدا را از صفات مخلوقات جدا کردن است... .

دلها خدا را درمی یابند


نقل شده است که شخصی از حضرت علی(ع) چنین پرسید: ای امیرمؤمنان، آیا پروردگار خود را دیده ای؟ امام در پاسخ فرمود: آیا چیزی را که نبینم بپرستم؟ مرد گفت: چگونه او را می بینی؟! امام فرمود: «دیده ها هرگز او را آشکار نمی بیند، ولی دلها با ایمان درست او را در می یابند. خدا به همه چیز نزدیک است، نه آنکه به اشیا چسبیده باشد؛ از همه چیز دور است، نه آنکه از آنها بیگانه باشد؛ گوینده است، نه با اندیشه و فکر؛ اراده کننده است، نه از روی آرزو و خواهش؛ سازنده است، نه با دست و پا؛ لطافت دارد، نه آنکه پوشیده و مخفی باشد؛ بزرگ است، نه با ستمکاری؛ بیناست، نه با حواس ظاهری؛ مهربان است، نه با نازک دلی. چهره ها در برابر عظمتش به خاک افتاده و دل ها از ترس او بی قرارند».