تحقیق جامعه شناختی
مسائلی که جامعهشناسان در نظریه پردازی و پژوهش با آن سروکار دارند اغلب شبیه مسائلی است که بسیاری افراد را نگران میکند. جامعهشناسان میکوشند پاسخهایی برای این مسائل بیابند. تحقیق معتبر جامعهشناختی میکوشد پرسشهایی که مطرح میکند تا حد ممکن دقیق باشند و قبل از پرداختن به نتیجهگیری، درصدد ارزیابی مدارک و شواهد عینی برمیآید (جامعهشناسی، آنتونی گیدنز، ص.716).
روند پژوهش در جامعه شناسی شامل مراحلی است:
- طرح مسئله یا سؤال
- بررسی پژوهشهای پیشین
- تنظیم فرضیه
- پژوهش
- مشاهده و تحلیل دادهها
- رد یا تأیید فرضیه
- نتیجهگیری
نکته قابل توجه این است که نتیجهگیری پژوهش، جنبه آزمایشی دارد. این نتایج برای بررسی دوباره جامعهشناسان و اظهارنظر آنها در دسترس پژوهشگران بعدی قرار میگیرد. چنانچه یافتههای بعدی یا پیشرفت پژوهشها با نتایج حاصله، متضاد باشد تجدیدنظر در تحقیقی که انجام شده ضروری است.
به این ترتیب نتایج جدید جای نتیجهگیری پیشین را خواهد گرفت. بعد از این مرحله است که با ترکیب مفاهیم و تشخیص رابطه آنها با هم «نظریه» ساخته میشود.
نظریه: روابط موجود بین پدیدههای گوناگون اجتماعی را بیان میکند و میتواند در پیشبینی و کنترل آنچه در موقعیتهای مشابه اجتماعی اتفاق میافتد به کار آید.
پژوهش های جامعه شناختی
تحقیقات اجتماعی از روشهای علمی بهره میگیرند و روشهای خاصی برای گردآوری اطلاعات و تفسیر دادهها دارند.
- کار میدانی: مشاهده همراه با مشارکت پژوهشگر با گروه یا جامعهای که مورد مطالعه قرار گرفته است.
- پیمایش: جمع آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه یا مصاحبه.
- نمونهگیری: پژوهش بر روی بخشی از گروه کلی (نمونهای از کل) تمرکز میکند و نتایج به کل جمعیت تعمیم داده میشود.
- پژوهش اسنادی: استفاده منظم از مطالب منتشر شده چاپی. برخی از این اسناد، گزارشهای دولتی و خصوصی هستند که منابع آرشیوی نام گرفتهاند.
- آزمایش: آزمون تغییر یک یا چند متغیر بر متغیرهای دیگر.
- مصاحبه: تمایز روشنی بین پیمایش و مصاحبه وجود ندارد چون هرگاه پرسشنامهها به طور مستقیم تکمیل شوند، محقق با پاسخگوها مصاحبه انجام داده است.
- زندگینامهها: بررسی زندگینامه افراد خاص برای دستیابی به اطلاعات تفصیلی درباره افراد و فرایندهای اجتماعی انجام میشود.
- یادداشتهای روزانه: برای بررسی مسیر فعالیتهای روز به روز افراد در محیط اجتماعی، گاهی از یادداشت روزانه استفاده میشود. اطلاعات به دست آمده از یادداشتهای روزانه معمولاً به تنهایی مورد استفاده محقق قرار نمیگیرند بلکه در کنار اطلاعاتِ به دست آمده از روشهای دیگر استفاده میشوند.
- تحلیل گفتگو: در تحقیقات جامعه شناسی به طور فزاینده صدا و تصویر ضبط میشود. با استفاده از این کار میتوان تمام ویژگیهای شنیده شدنیِ یک گفتگو بین طرفین یا چند نفر را ضبط کرد. ثبت جزئیات این اطلاعات به آگاهی در مورد ماهیت کنش متقابل انسانی انجامیده است (جامعهشناسی، آنتونی گیدنز، ص.741)
شکل ۶: پژوهشهای جامعهشناختی
اثر زمان بر پژوهش
مطالعات انجام شده به دست پژوهشگرانِ جامعهشناس بر اساس زمان تغییر میکند:
- مطالعات مقطعی: مقایسه وضع موجود بین چند گروه مختلف در یک زمان
- مطالعات طولی: پژوهش درباره یک فرد یا گروه در سیر زمان طولانی
- مطالعات معطوف به قبل یا گذشتهنگر: با استفاده از دادههای ثبت شده در خصوص مقطعی از گذشته انجام میشود.
- مطالعات معطوف به آینده: از زمان حال آغاز میشود و در یک دوره معین زمانی به آینده گسترش مییابد. از آنجا که زمان چنین مطالعهای گاهی بسیار طولانی میشود مطالعه پرخرجی محسوب میشود (مبانی جامعهشناسی، بروس کوئن، ص.39)
مشکلات پژوهش جامعه شناختی چیست؟
موضوع پژوهشها در دانشِ جامعه شناسی روابط انسانی، ارزشها، سنتهای رایج در جوامع و به طور کلی پدیدههای انسانی است. به همین دلیل مسائل موجود در این تحقیقات با مسئلههای مورد بررسی در علوم طبیعی تفاوت آشکاری دارد. اوضاع اجتماعی، بسته به زمان و مکان دچار دگرگونی میشود و همین امر باعث ایجاد مشکلاتی در پژوهشهای جامعهشناختی خواهد شد.
از طرفی پیشبینی رفتار انسانها تقریباً غیرممکن است و همین امر باعث میشود نتایج پژوهشها تحت تأثیر رفتار متغیر انسانها در شرایط مختلف قرار گیرد. گذشته از اینها پژوهشگران در پدیدههای انسانی موظف به رعایت موارد اخلاقی هستند و این نوع محدودیت، بر روند پژوهش تأثیرگذار خواهد بود.
موضوعات مرتبط:
جامعه شناسی
برچسبها:
جامعه شناسی
